ହନୁମାନ୍ ଲଙ୍କାର ଦ୍ୱାର ପାଖରେ ଆସିଲେ, ତେବେ ଲଙ୍କା ନଗରୀ ନିଜେ ଅତି ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ ଗର୍ବିତ ଶବ୍ଦରେ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ କହିଲା— “ହେ ବଳଶାଳୀ ମୂଷଳଧାରୀ, ଦୟା କର; ମୂଷଳମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ତୁମେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ସଦା ନିଜ ଅଞ୍ଚଳରେ ରହନ୍ତି। ମୁଁ ଲଙ୍କା ନଗରୀ ନିଜେ, ହେ ବାନର, ତୁମେ ମୋତେ ତୁମ ଶୂରତା ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଜୟ କରିଛ। ଏବେ ମୁଁ ଏକ ସତ୍ୟ କଥା କହିବି— ନିଜର ଦିଆ ବର ପ୍ରକାର, ସ୍ୱୟଂଭୂ ମୋତେ ଏକ ବର ଦେଇଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ବାନର ତାଙ୍କର ଶୂରତାରେ ମୋତେ ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଆଣିବ, ତେବେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ବିପଦ ଆସିବ। ଏହି ସ୍ଥିତି ଏବେ ତୁମ ଆଗମନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି; ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆ ବର ଏକ ସତ୍ୟ, ଏହା କେବେ ବିପର୍ୟସ୍ତ ହେବ ନାହିଁ। ସୀତା ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଚିତ୍ତ ରାବଣଙ୍କ କାରଣରେ ଏବେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ବିନାଶ ଆସିଛି। ତେଣୁ, ବାନରମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ରାବଣଙ୍କର ରକ୍ଷା କରାଯାଉଥିବା ଏହି ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କର; ଏଠାରେ ତୁମ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କର। ଶାପିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ରକ୍ଷା ଭିତରେ, ଏହି ପବିତ୍ର ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କର; ଜନକନନ୍ଦନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଚାହିଁ ତୁମ ଇଚ୍ଛାରେ ଏଠାରେ ଅନ୍ୱେଷଣ କର।” ଏପରେ, ଶ୍ରୀମତ୍ ମହାକାବ୍ୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଶୁଭ ସୁନ୍ଦର କାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ଥ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଶୂରତା ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଲଙ୍କା ନଗରୀ ଓ ତାହାର ରୂପ ବଦଳାଇ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଦ୍ୱାରପାଳକୁ ଜୟ କରି, ବାନରମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ୍ ରାତିରେ ଦ୍ୱାର ଦେଇ ନୁହେଁ, ଦେଉଳ ଉପରୁ ଉଡି ବିଶିଷ୍ଟ ଶୂରତାରେ ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ବାନରରାଜଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ନିଜ ବାମ ପାଦ ରଖିଲେ। ଏପରେ, ହସ ଓ ବିନ୍ଦୁବାଦ୍ୟ ର ଦିନ୍ଦିନି ଶବ୍ଦରେ ହନୁମାନ୍ ଏହି ଶୋଭାମୟ ଲଙ୍କା ନଗରୀ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ଲଙ୍କା ନଗରୀ ମାନ୍ୟ ତାଡ଼ି ରେ ମଣି ତାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ମହଲ ଏବଂ ହୀରା ତାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇ ଆକାଶ ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଲଙ୍କା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଶୋଭାମୟ ଭବନରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ମେଘ ପରି ଧଳା ମହଲ, ପଦ୍ମ ଓ ସ୍ୱସ୍ତିକ ଚିତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଜ୍ୱଳି ଉଠିଥିଲା। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅନେକ ମହଲ ଅଧିକାଧିକ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଏହି ନଗରୀ ହନୁମାନ୍ଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଲା। ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ହନୁମାନ୍ ମହଲରୁ ମହଲକୁ ଗଲେ, ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ। ସେ ଏଠାରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଆକାର ଓ ରୂପର ମହଲ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ତିନି ପ୍ରକାର ଶ୍ରୁତିରେ ଶୋଭିତ ମଧୁର ଗୀତ ଶୁଣିଲେ। ଆକାଶୀ ଅପ୍ସରାମାନେ ମାନ୍ୟ ପ୍ରେମରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କର କମରବନ୍ଧ ଓ ପାଦ ଆଳି ର ଝଙ୍କାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ। ମହଲରେ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କର ପାଦ ଚାପ ଶବ୍ଦ, ହାତ ତାଲି ଓ ଶିସ୍ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ। ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଘରେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ରାତିରେ ଚଳିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ନିଜ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲଗ୍ନ ଦେଖିଲେ। ଏଥିରେ ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ— ଅନେକ ରାକ୍ଷସମାନେ ରାବଣଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା, ରାଜପଥରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇବା। ମଧ୍ୟ ଭାଗରେ ଅନେକ ଗୁପ୍ତଚର ଦେଖିଲେ— ବାଲ ଝାଡ଼ି, ମୁଣ୍ଡ ଚେନା, ଚର୍ମ ଉପରେ ପିନ୍ଧିଥିବା। କେହି ଦର୍ଭା ହାତରେ, କେହି ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ହାତରେ, କେହି ଗଦା ଓ ମୁସଳ ହାତରେ, କେହି ଦଣ୍ଡ ହାତରେ ଦେଖିଲେ। ଏଠି ଏକ ଚକ୍ଷୁ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର, ତୁମ୍ବା ଉଦର, ବଡ଼ ଶରୀର, ଭୟଙ୍କର, ବିକୃତ ମୁଖ, ଅତି ଭୟଙ୍କର, ଏବଂ ଠିଆ ଏବଂ ଠିଆ ଲୋକମାନେ ଦେଖିଲେ। ଧନୁର୍ଧରୀ, ତଳୱାର ଧାରୀ, ମୁସଳ ଓ ଲୋହା ମୁସଳ ଧାରୀ, ମହା ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ଧାରୀ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରୀ ଦେଖିଲେ। କେହି ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନୁହେଁ, ଅତି ଦୁର୍ବଳ ନୁହେଁ, ଅତି ଲମ୍ବା ନୁହେଁ, ଅତି ଠିଆ ନୁହେଁ, ଅତି ଧଳା ନୁହେଁ, ଅତି କଳା ନୁହେଁ, ଅତି କୁବା ନୁହେଁ, ଅତି ଠିଆ ନୁହେଁ ଦେଖିଲେ। ବିକୃତ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଆକାରର, ଶୋଭାମୟ, ପ୍ରଭାମୟ, ପତାକା ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରୀ ଦେଖିଲେ। ବଡ଼ ବାନର ଦେଖିଲେ— କେହି ଅସ୍ତ୍ର, ଦଣ୍ଡ, ବୃକ୍ଷ, ବଜ୍ର, ତଳୱାର, ଶ୍ଲିଙ୍ଗ, ଫାସି ଧାରୀ ଦେଖିଲେ। ଅନେକ ରାକ୍ଷସମାନେ ମାଳା, ଚନ୍ଦନ, ଶୋଭାମୟ ଅଳଙ୍କାର, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶୋଭାମୟ ପୋଷାକ ରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚଳି ଦେଖିଲେ। ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଜ୍ର ଧାରୀ, ଏକ ଲକ୍ଷ ଚେତନାଶୀଳ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେଖିଲେ। ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁର ପୂର୍ବରେ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଘର ଦେଖିଲେ; ଏହି ଘର ମହା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତୋରଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା। ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣଙ୍କ ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନିବାସ ଏକ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ସ୍ଥିତ, ପଦ୍ମ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଖାଳ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ରହିଥିଲା। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ହନୁମାନ୍ ଚମତ୍କୃତ ହେଲେ— ଦିବ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତର ଶବ୍ଦ, ଦେବଲୋକ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏଠି ଅଶ୍ୱ ର ହେଇଁ, ଅଳଙ୍କାର ର ଦ୍ୱନି, ଶୋଭାମୟ ରଥ, ଯାନ, ବିମାନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଶ୍ୱ ଓ ହାତୀ ରେ ଭରି ଥିଲା। ଚାରି ଦନ୍ତ ହାତୀମାନେ ଧଳା ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଶୋଭିତ ଦ୍ୱାରରେ ରଖିଥିଲେ, ମଦ ଅଧିକ ଜନ୍ତୁ ଓ ପକ୍ଷୀ ଦେଖିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟରେ ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ— ହଜାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା, ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଏହି ଘର କୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁର ମଧ୍ୟରେ ହନୁମାନ୍ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ମଣି ତାର ଦ୍ୱାରା ଘିରି, ମୂକ୍ତା ଓ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଗୁରୁ ଓ ଚନ୍ଦନ ଗନ୍ଧରେ ଭରି ଥିଲା। ଏଠି ଶୁଭ ସୁନ୍ଦର କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚମ ସର୍ଗର ଶେଷ ହେଉଛି।