ହନୁମାନ୍ ଲଙ୍କାର ରକ୍ଷାପାଳୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସି, କହିଲେ, “ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି ଲଙ୍କା ନଗରୀ, ତାର ପରିକୋଟ, ପାହାଡ଼, ଦ୍ୱାର ଦେଖିବା ପାଇଁ; ମୋର ଏହି ନଗରୀ ପ୍ରତି ଭଲ ଆଗ୍ରହ ଅଛି।” ସେ ଆଉ କହିଲେ, “ମୁଁ ଲଙ୍କାର ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲ, ଉଦ୍ୟାନ, ଉପବନ ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ଘର ଚାରିପାଖରୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।” ହନୁମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଲଙ୍କା, ଯିଏ ଚାହିଲେ ଯେକୌଣସି ଆକାର ଧାରଣ କରିପାରେ, ପୁନି ତାଙ୍କୁ କ୍ରୁର କଥା କହିଲା। ସେ କହିଲା, “ମୁଣ୍ଡା ମନ୍ଦର ମକୁଡ଼, ଆଜି ତୁମେ ଏହି ରାକ୍ଷସର ନାୟକ ରାବଣଙ୍କର ସୁରକ୍ଷିତ ଲଙ୍କା ନଗରୀକୁ ମୋତେ ପରାଜିତ କରିବା ବିନା ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ।” ତାପରେ, ମକୁଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବାଘ ଭଳି ଶୂର ହନୁମାନ୍ ଏହି ରାତିରେ ଘୁଡ଼ୁଥିବା ନାରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ନଗରୀକୁ ଦେଖି, ଶୁଭେ, ମୁଁ ଫେରିବି, ଯେପଥରେ ଆସିଛି ସେହିପଥରେ।” ଏହି କଥା ପରେ, ଲଙ୍କାର ଭୟଙ୍କର ରକ୍ଷାପାଳୀ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମକୁଡ଼ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ହାତରେ ଜୋରଦାର ଚଟା ଦେଲା। ଯେତେବେଳେ ଲଙ୍କା ଜୋରଦାର ଚଟା ଦେଲା, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶୂରବିର, ଏହି ଆଘାତରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ବଡ଼ ଚିତ୍କାର କଲେ। ହନୁମାନ୍ ରୂଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କର ବାମ ହାତର ଆଉଠି ମୁହଁରେ ହାତ ଚେପି, ଲଙ୍କାକୁ ମୁଠିରେ ଆଘାତ କଲେ। ହନୁମାନ୍ ଭାବିଲେ, “ସେ ଏକ ନାରୀ,” ତେଣୁ ଅତିରିକ୍ତ ରୂଷ୍ଟି ଦେଉନାହିଁ; ତଥାପି ତାଙ୍କର ଆଘାତରେ ଲଙ୍କା, ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ମୁହଁ ଭଙ୍ଗି ମାଟିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କୁ ମାଟିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ଏକ ନାରୀ ଭାବି ଦୟା ଦେଖାଇଲେ। ଲଙ୍କା ଖୁବ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ଗର୍ବିତ ଉଚ୍ଚାରଣରେ କହିଲା, “ଦୟା କର, ବଳଶାଳୀ ମକୁଡ଼, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ସଦାଚାରୀ ସଦା ସେମାନଙ୍କର ସୀମା ରଖନ୍ତି, ଶାନ୍ତ ମନ୍ୟ।” “ମୁଁ ଲଙ୍କା ନଗରୀ ନିଜେ, ମକୁଡ଼; ତୁମେ ମୋତେ ତୁମର ବିଶାଳ ପ୍ରତାପ ଏବଂ ଶକ୍ତିରେ ଜିତିଛ। ଏବେ ମକୁଡ଼ମାନଙ୍କର ନାୟକ, ମୋର କଥା ଶୁଣ; ସ୍ୱୟଂ ଜନ୍ମା (ବ୍ରହ୍ମା) ମୋତେ ଏକ ବର ଦେଇଥିଲେ।” “ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ମକୁଡ଼ ତାଙ୍କର ପ୍ରତାପରେ ମୋତେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବେ, ତେବେ ରାକ୍ଷସମାନେ ପାଇଁ ବିପଦ ଆସିଛି ବୋଲି ଜାଣିବା। ଏହି ଅବସ୍ଥା, ଶାନ୍ତ ମନ୍ୟ, ତୁମ ଆସିବାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି; ଏହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଏବଂ ଅଟୁଟ ଏବଂ ସତ୍ୟ।” “ସୀତା ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ଚିତ୍ତ ରାବଣଙ୍କ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା, ଏବେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେର ନାଶ ଆସିଛି। ଏହି କାରଣରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମକୁଡ଼, ରାବଣଙ୍କ ସୁରକ୍ଷିତ ନଗରୀକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଏଠାରେ ତୁମ ଚାହିଁଥିବା କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କର।” “ଅଭିଶାପରେ ଆଘାତିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ରାକ୍ଷସମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ଏହି ପବିତ୍ର ଲଙ୍କା ନଗରୀକୁ ପ୍ରବେଶ କର, ଏବଂ ଜନକନନ୍ଦନୀ ସୀତାକୁ ଚାହିଁଥିବା ପ୍ରକାର ଖୋଜ।” ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦର କାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ଥ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉ। ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କର ପ୍ରତାପରେ ଲଙ୍କାର ଉତ୍ତମ ନଗରୀ ଏବଂ ଆକାର ବଦଳାଇପାରିଥିବା ରକ୍ଷାପାଳୀକୁ ଜିତି, ମକୁଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ପ୍ରଶଂସିତ ହନୁମାନ୍— ଅସାଧାରଣ ପ୍ରତାପ ଦେଖାଇ, ବଡ଼ ଆତ୍ମା ମକୁଡ଼-ହାତୀ ହନୁମାନ୍ ରାତିରେ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବେଶ କରିନାହିଁ, ଦେଉଳ ଦେଉଳ ଉଡ଼ି ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଲଙ୍କା ନଗରୀକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ମକୁଡ଼-ନାୟକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ଶତ୍ରୁମାନେର ମୁଣ୍ଡା ଉପରେ ତାଙ୍କର ବାମ ପାଦ ରଖିଲେ। ତାପରେ, ମକୁଡ଼ ହନୁମାନ୍ ଏହି ଶୋଭାମୟ ଲଙ୍କା ନଗରୀକୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ହସର ଚିତ୍କାର ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣର ଶବ୍ଦରେ ନଗରୀ ମୁହୁଁରେ। ଏହି ଲଙ୍କା ନଗରୀ ତଡ଼ିତ୍ ଅଳଙ୍କୃତ ଝାଲର ଏବଂ ହୀରା ତାରରେ ଶୋଭିତ ମହଲରେ ଆକାଶର ମେଘ ଭଳି ଚମକିଉଠିଲା। ସେ ସମୟରେ, ଦେବୀ ଲଙ୍କା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘରରେ ଚମକୁଥିଲା, ଏହି ଘରଗୁଡ଼ିକ ମେଘ ଭଳି ଧଳା, ପଦ୍ମ ଏବଂ ସ୍ୱସ୍ତିକ ଚିତ୍ରରେ ଅଳଙ୍କୃତ। ପ୍ରତି ଦିନ ଏଉଁ ନଗରୀ ନିତନୂତନ ଘରରେ ଚାରିପାଖରୁ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା, ବିଭିନ୍ନ ମାଳା ଏବଂ ଅଳଙ୍କାରରେ ଅଳଙ୍କୃତ; ମକୁଡ଼-ନାୟକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଏହି ନଗରୀକୁ ଦେଖିଲେ। ରାଘବଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ହନୁମାନ୍ ଘର ଘର ଚାଲି, ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ମକୁଡ଼-ହାତୀ ଏହି ମହଲଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ବିଭିନ୍ନ ଆକାର ଏବଂ ଆକୃତିର ଘର ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ତିନି ପ୍ରକାର ରାଗରେ ଶୋଭିତ ମଧୁର ଗୀତ ଶୁଣିଲେ। ସେ ମହିଳାମାନଙ୍କର କମରବନ୍ଦ ଏବଂ ଅଙ୍ଗୁଳିର ଅଳଙ୍କାରର ଝଣ୍ଡି ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ, ଯାହା ଦେବୀ ଅପ୍ସରାମାନେ ଭଳି ମଧୁର। ସେ ମହଲରେ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କର ପାଦ ଚାପର ଶବ୍ଦ ଏବଂ ହାତ ତାଲି ଏବଂ ଘୁଣ୍ଡି ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ। ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଘରରେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ, ଏବଂ ନିଜ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲଗ୍ନ ନିଶାଚରମାନେକୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ମହାରାକ୍ଷସମାନେ ରାବଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ରାଜପଥକୁ ଭରିଥିଲେ। ସେ ମଧ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅଂଶରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଅନେକ ଗୁପ୍ତଚର ଦେଖିଲେ, ଯେମାନେ ଜଟା, ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡା, ଗୋମାସ୍ତ୍ର ଉପରେ ପରିଧାନ କରିଥିଲେ। ସେ ଦର୍ଭା ଗ୍ରାସ ହାତରେ ଧରିଥିବା, ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ଅସ୍ତ୍ର ଭାବରେ ଧରିଥିବା, ଗଦା ଏବଂ ମୁସଳ ଧରିଥିବା, ଦଣ୍ଡ ଅସ୍ତ୍ର ଭାବରେ ଧରିଥିବା ଦେଖିଲେ। ସେ ଏକ ଚକ୍ଷୁ, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର, ଥଳା ଉଦର, ବଡ଼ ଉଦର, ଭୟଙ୍କର, ବକ୍ର ମୁହଁ, ବିକଟ ଏବଂ ବାମନ ଦେଖିଲେ। ସେ ଧନୁର୍ଧର, ତଳଘର, ମୁସଳ ଏବଂ ଲୋହ ଗଦା ଧରିଥିବା, ବଡ଼ ଲୋହ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା, ଅନେକ ଅଳଙ୍କାରରେ ଚମକୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ସେ ନ ବହୁତ ଦେଢ଼, ନ ବହୁତ ଶୁଖିଲା, ନ ବହୁତ ଉଚ୍ଚ, ନ ବହୁତ ଠିଆ, ନ ବହୁତ ଧଳା, ନ ବହୁତ କଳା, ନ ବହୁତ ଗୋଉଁ, ନ ବହୁତ ବାମନ ଦେଖିଲେ। ସେ ବିକୃତ, ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି, ସୁନ୍ଦର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପତାକା ଧରିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିବା ଦେଖିଲେ।