ଲଙ୍କାର କଥା ଶୁଣି, ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ, ବନରାଜମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ ଦ୍ରିଢ଼ ପାହାଡ଼ ପରି ଅଡ଼ିଗ ରହିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ, ସେଇ ରାତ୍ରିରେ ଘୁରୁଥିବା ଦେଉଁର ମହିଳାର ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ଓ ବିକୃତ ରୂପ। ତା’ପରେ ସେ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ ବନରାଜ, ମୂଢ଼ି ଦେଇ କହିଲେ, “ମୋତେ ଏହି ଲଙ୍କା ନଗର, ତା’ର ଦୁର୍ଗ, ପ୍ରାଚୀର, ଦ୍ୱାରଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି। ମୋ ମନରେ ବଡ଼ ଉତ୍ସୁକତା ଅଛି। ମୁଁ ଏଠାର ଉଦ୍ୟାନ, ବନ, କୁଞ୍ଜ, ଏବଂ ମୁଖ୍ୟ ଗୃହମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ।” ତାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଇଚ୍ଛାମାତ୍ରେ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରିଥିବା ଲଙ୍କା ଫେରି କଠୋର କଥା କହିଲେ, “ହେ ବନର ମଧ୍ୟରେ ନିଚ୍ଚ ଜନ୍ତୁ, ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ ମନବଳ ହେଉଛି, ତୁମେ ଏହି ରାକ୍ଷସନାୟକ ରାବଣ-ରକ୍ଷିତ ନଗରକୁ ମୋତେ ଜିତିବା ଛଡ଼ା ଦେଖିପାରିବ ନାହିଁ।” ତେବେ, ବନରାଜ ହନୁମାନ ସେଇ ରାତ୍ରିବିହାରିଣୀ ଲଙ୍କାକୁ କହିଲେ, “ମୋତେ ଏହି ନଗର ଦେଖିଲେ, ମୁଁ ଯେଉଁ ପଥରେ ଆସିଛି, ସେଇପଥରେ ତିରିଯିବି, ମହିଳା।” ତା’ପରେ, ଭୟଙ୍କର ଲଙ୍କା ଭୟାନକ ଗର୍ଜନ କରି, ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ହନୁମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ହସ୍ତତଳିରେ ଆଘାତ କଲେ। ବନରାଜ ହନୁମାନ, ପବନପୁତ୍ର, ସେଇ ଦ୍ରୁଢ଼ ଆଘାତରେ ଗର୍ଜନ କରିଲେ। ତା’ପରେ ହନୁମାନ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ବାମ ହାତର ଆଂଠି ମୁଡ଼ି, ତାଙ୍କୁ ମୁଷ୍ଟି ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ। “ଏହା ଜଣେ ମହିଳା” ବୋଲି ଭାବି, ଅତି କ୍ରୋଧ କଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଆଘାତରେ ଲଙ୍କା ଜମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ମୁହଁ ବିକୃତ ହେଲା। ହନୁମାନ ତାଙ୍କୁ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ମହିଳା ଭାବି ଦୟା କଲେ। ତେବେ ଅତି ଅଶାନ୍ତ ଲଙ୍କା କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ ଗର୍ବିତ କଥା କହିଲେ, “ଦୟା କର, ବନରାଜ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଧର୍ମିକ ଲୋକମାନେ ସର୍ବଦା ନିୟମରେ ରହନ୍ତି, ମୃଦୁ ହୃଦୟ ଥାଏ।” “ମୁଁ ଲଙ୍କା ନଗର ନିଜେ, ବନର। ତୁମ ଶୌର୍ୟ ଓ ପ୍ରଭାବରେ ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ଜିତାଯାଇଛି।” “ଏବେ ମୋ କଥା ଶୁଣ, ବନରାଜ। ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କଠାରୁ ମୋତେ ଏକ ବର ମିଳିଥିଲା। ଯେବେ କିଛି ବନର ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ ମୋତେ ଜିତିବ, ସେବେ ରାକ୍ଷସମାନେ ବିପଦରେ ପଡ଼ିବେ।” “ଏହି ଶର୍ତ୍ତ ତୁମ ଆଗମନରେ ପୂରଣ ହୋଇଛି। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ତରଫରୁ ଏହା ସତ୍ୟ ଓ ଅଟଳ।” “ସୀତା ଓ ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣ ଦ୍ୱାରା ଏବେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ବିନାଶ ଆସିଗଲା।” “ତେଣୁ ବନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାବଣ-ରକ୍ଷିତ ଏହି ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କର, ଏଠାରେ ତୁମ ଇଚ୍ଛିତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କର।” “ଏହି ପୂଣ୍ୟ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କର, ବନରାଜ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଦୁର୍ଦ୍ଦୈବ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ହୋଇଛି; ଏଠାରେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ତୁମ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଖୋଜ।” ଏଭଳି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ଥ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ହନୁମାନ ତାଙ୍କର ଶୌର୍ୟରେ ଲଙ୍କା ଓ ତା’ର ରୂପାନ୍ତରୀ ରକ୍ଷିକାକୁ ଜିତି, ବନରମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଅପୂର୍ବ ପ୍ରଭାବରେ, ସେ ରାତିରେ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, ଦିଵାଲ ଉପରେ ଲାଫି ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ବନରାଜଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ସେ ଏହି ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ବାମ ପାଦ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖିଲେ। ତା’ପରେ, ହନୁମାନ ସେଇ ଶୋଭାମୟ ଲଙ୍କା ନଗରକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ହସର ଧ୍ୱନି ଓ ସଙ୍ଗୀତର ଗଞ୍ଜନ ସହିତ। ସେଇ ନଗର ମଣିକର ଝାଲର, ବଜ୍ରପାତ ଭଳି ଝାଲି ଓ ହୀରା ତାନା ରେ ଶୋଭିତ ମହଳମାନେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା; ସେଗୁଡ଼ିକ ମେଘ ଭଳି ଆକାଶରେ ଝୁଲୁଥିଲା। ସେଇ ସମୟରେ ଲଙ୍କା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଶୁଭ୍ର ମେଘ ଭଳି ମହଳ, କମଳ ଓ ସ୍ୱସ୍ତିକ ଚିତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ଚାରିପାଖରେ ଶୋଭା ଓ ଅନେକ ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୁଭ୍ରିତ ମହଳମାନେ ଦେଖିଲେ, ରାମଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନା ପାଇଁ ହନୁମାନ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ। ସେ ମହଳରୁ ମହଳକୁ ଯିବା ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି ଓ ଆକାରର ମହଳ ଦେଖିଲେ, ତିନିପ୍ରକାର ସୁରରେ ଗୀତ ଶୁଣିଲେ। ମହିଳାମାନେ ମୋହିତ ହୋଇ, କମରବନ୍ଧ ଓ ପାଉଜିର ଝଙ୍କାର ଶୁଣିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଦେବାଙ୍ଗନାଙ୍କ ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ମହଳ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିବାର ଧ୍ୱନି, ହାତ ତାଳି ଓ ସିଟିର ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଲେ। ସେଠାରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଘରେ ମନ୍ତ୍ରପାଠ ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲିନ ରାତ୍ରିବିହାରିଣୀମାନେ ଦେଖିଲେ। ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ବଡ଼ ଦଳ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା, ରାବଣଙ୍କ ବନ୍ଦନା କରୁଥିବା, ରାଜପଥ ଭରି ଦଢ଼ି ଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ନଗର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସେ ଦେଖିଲେ, ବହୁତ ଗୁପ୍ତଚର ରାକ୍ଷସ, କେହି ଜଟାଧାରୀ, କେହି ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡା, କେହି ଚର୍ମବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ। କେହି ହସ୍ତରେ ଦର୍ଭା ଧରିଥିଲେ, କେହି ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ, କେହି ଗଦା, ମୁଷଳ, ଲଠି ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ଏକଚକ୍ଷୁ, ବିବିଧବର୍ଣ୍ଣ, ଥୁଲ୍ଲା ପେଟ, ବଡ଼ ଛାତି, ଭୟଙ୍କର, ବାଙ୍କ ମୁଁହ, ବିକୃତ ଆକୃତି ଓ ବାମନ ଦେଖିଲେ। କେହି ଧନୁର୍ବାଣ, କେହି ତଳୱାର, କେହି ମୁଷଳ, କେହି ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରି, ଚମକୁଥିବା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ଏଠି କେହି ଅତି ଥୁଲ୍ଲା ନୁହଁନ୍ତି, କେହି ଅତି ଦୁବଳ ନୁହଁନ୍ତି, କେହି ଅତି ଉଚ୍ଚ ନୁହଁନ୍ତି, କେହି ଅତି ଛୋଟ ନୁହଁନ୍ତି, କେହି ଅତି ଧଳା ନୁହଁନ୍ତି, କେହି ଅତି କଳା ନୁହଁନ୍ତି, କେହି ଅତି କୁଞ୍ଚିତ ନୁହଁନ୍ତି, କେହି ଅତି ବାମନ ନୁହଁନ୍ତି—ଏପରି ବିଭିନ୍ନ ଦୃଶ୍ୟ ହନୁମାନ ଦେଖିଲେ। ଏଭଳି ହନୁମାନ ଲଙ୍କାନଗର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚାଲିବା ଓ ଦେଖିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ରାମଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନା ପାଇଁ ଏବଂ ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।