ବନର ମହାବଳୀ ହନୁମାନ୍, ରାକ୍ଷସରାଜ୍ୟ ରାବଣଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗରୀ ଲଙ୍କାକୁ ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତରେ ଅବଲୋକନ କରି, ତାହାର ଅପୂର୍ବ ଶ୍ରୀ, ଅପୂର୍ବ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟତା ଦେଖି ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ଭାବିଲେ—ଏଇ ନଗରୀକୁ ଶକ୍ତିବଳରେ କେହି ବିଜୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, କାରଣ ଏଠା ରାବଣଙ୍କ ଶୂର ବଳରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରକ୍ଷିତ। ଏହି ଲୋକରେ କେବଳ କୁମୁଦ, ଅଙ୍ଗଦ, ବନରାଜ ସୁଶେଣ, ବିଶିଷ୍ଟ ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦ, ବିବସ୍ୱତଙ୍କ ପୁତ୍ର, ହରିଙ୍କ ପୁତ୍ର କୁଶପର୍ବଣ, ବନରମୁଖ୍ୟ ରିକ୍ଷ, କିମ୍ବା ମୁଁ ନିଜେ ଏହି ନଗରୀକୁ ବିଜୟ କରି ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିପାରିବି। ଏହି ସବୁ ଚିନ୍ତା କରି ହନୁମାନ୍ ରାମଙ୍କ ଶୂରତ୍ୱ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରତାପ ମନେ ପକାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ, ଲଙ୍କା ସୁନ୍ଦର ଚୂଡ଼ାମଣି, ରତ୍ନ ରୂପ ହାତ, ଅଳଙ୍କାର ଓ ଚନ୍ଦନ ଲେପିତ ଅଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ ଏକ ନାରୀ ରୂପେ ଶୋଭା ପାଉଛି। ଏହି ରାକ୍ଷସରାଜ୍ୟ ନଗରୀ ଦୀପମାଳିକା ଓ ମହାଗ୍ରହମାନଙ୍କ ତେଜରେ ଅନ୍ଧକାର ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ବନରମୁଖ୍ୟ ହନୁମାନ୍ ଲଙ୍କାର ମୂଳ ରୂପକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ଲଙ୍କା ନିଜେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଦେଖାଇ ଉଠିଲା। ହନୁମାନଙ୍କ ଆଗରେ ତିନି ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ଲଙ୍କା ଜୋରେ ଗର୍ଜିଲା ଓ କହିଲା, "କିଏ ତୁମେ? କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ସତ୍ୟ କୁହ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୋ ଶ୍ୱାସ ଅଛି।" ସେ କହିଲା, "ବନର, ରାବଣଙ୍କ ଶୂର ସେନା ଦ୍ୱାରା ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରୁ ରକ୍ଷିତ ଏହି ଲଙ୍କାକୁ ତୁମେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବ ନାହିଁ।" ଏହି ଉତ୍ତର ପାଇଁ, ହନୁମାନ୍ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ କହିଲେ, "ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଲ, ମୁଁ ସତ୍ୟ କହିବି। କିଏ ତୁମେ, ଏହି ଦ୍ୱାରରେ ଦୃଢ଼ ଦେହରେ ଦଠା ଚକ୍ଷୁ ନେଇ ଦଡ଼ିଆଁ ଭାବେ ମୋତେ ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବେ ତିରସ୍କାର କରୁଛ?" ହନୁମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଲଙ୍କା, ଯିଏ ଚାହିଲେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରେ, ତିନି ଦଣ୍ଡ ଦେଇ କ୍ରୋଧରେ କଠୋର କଥା କହିଲା, "ମୁଁ ଏହି ନଗରୀର ଅଜୟ୍ୟ ରକ୍ଷକୀ, ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାର ପ୍ରତୀକ୍ଷାରେ ଅଛି। ମୋତେ ଅବହେଳା କରି ଏହି ନଗରୀକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବ ନାହିଁ। ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ମାରିଦେବି, ତୁମ ଜୀବନ ଛାଡ଼ି ନିଦ୍ରା ଯିବ। ମୁଁ ନିଜେ ଲଙ୍କା ନଗରୀ, ମୁଁ ଏହାର ଚାରିଦିଗରୁ ରକ୍ଷା କରେ।" ଲଙ୍କାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ପାହାଡ଼ ପରି ଦୃଢ଼ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ନାରୀ ରୂପରେ ଦେଖି, ଧୈର୍ୟ ଓ ବୁଦ୍ଧି ଦେଖାଇ କହିଲେ, "ମୋ ମନରୁ ଅତି ଉତ୍ସୁକତା, ଏହି ଦୁର୍ଗ, ପ୍ରାଚୀର, ଦ୍ୱାର ଓ ନଗରୀ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି। ଏଠାର ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟାନ, ବନ, ଉପବନ, ମୁଖ୍ୟ ଗୃହ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ।" ଲଙ୍କା ପୁଣି କ୍ରୋଧରେ କହିଲା, "ବନରମଧ୍ୟରେ ନିମ୍ନ, ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣଙ୍କ ରକ୍ଷା ତଳେ ଥିବା ଏହି ନଗରୀ ତୁମେ ମୋତେ ଜୟ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିପାରିବ ନାହିଁ।" ଏହିପରେ ବନରମୁଖ୍ୟ ହନୁମାନ୍ ରାତିରେ ଫେରୁଥିବା ଏହି ଭୟଙ୍କର ନାରୀକୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହି ନଗରୀ ଦେଖି ସେଇ ପଥେ ଫେରିଯିବି।" ଏହି କଥାରେ ଲଙ୍କା ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନା କରି, ତୀବ୍ର ଗତିରେ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ତାଳି ମାରି ଆକ୍ରମଣ କଲା। ବନରମୁଖ୍ୟ ହନୁମାନ୍, ବାୟୁପୁତ୍ର, ବଳଶାଳୀ, ତାଳିର ଘାତରେ ଉତ୍କଟ ଗର୍ଜନା କରିଲେ। ଏହା ଦେଖି, ହନୁମାନ୍ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବାମ ହାତର ଆଙ୍ଗୁଠି ମୁହଁରେ ଗଠି ତାଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଘୁସି ମାରିଲେ। ନାରୀ ଭାବି ଅତି କ୍ରୋଧ କରିଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଘୁସି ଘାତରେ ଲଙ୍କା ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ମୁହଁ ବିକୃତ ହେଲା। ହନୁମାନ୍ ତାକୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଦେଖି, ନାରୀ ଭାବି କୃପା କରିଲେ। ଏତେବେଳେ ଭୟଭୀତ ଲଙ୍କା, ଗର୍ବିତ କିନ୍ତୁ କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ କହିଲା, "ବଳଶାଳୀ ବନର, ଦୟା କର, ମୋତେ ରକ୍ଷ କର। ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ସଦା ନିୟମ ମାନନ୍ତି। ମୁଁ ନିଜେ ଲଙ୍କା ନଗରୀ, ତୁମର ପ୍ରଭାବ ଓ ପ୍ରତାପରେ ମୁଁ ଜୟ ହୋଇଛି।" "ବନରମୁଖ୍ୟ, ଏହି ସତ୍ୟ ଶୁଣ; ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଅନୁସାରେ ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ବନର ତାଙ୍କ ଶୂରତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଜୟ କରିବ, ସେଇ ସମୟରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିପଦ ଆସିବ। ଏହି ଶର୍ତ୍ତ ଏବେ ପୂରଣ ହୋଇଛି, ଏହା ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ନିୟମ, ଅଟଳ ଓ ଅଭିଚଳ।" "ସୀତା ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଚିତ୍ତ ରାବଣଙ୍କ କାରଣରେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ବିନାଶ ସମୟ ଏବେ ଆସିଛି। ତେଣୁ ବନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାବଣଙ୍କ ରକ୍ଷିତ ଏହି ନଗରୀ ପ୍ରବେଶ କର, ତୁମ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କର। ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାକୁ ଖୋଜ, ଏହି ଶାପଗ୍ରସ୍ତ ନଗରୀ ଦେଖ।" ଏହିପରି ମହାନ୍ୟାୟ ବାଳ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ଥ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି।