ରାତିରେ, ପ୍ରବଳ ବନର ମନ୍ଦ୍ରିଲ୍ ହନୁମାନ୍ ଲଙ୍କା ରାଜଧାନୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ସହର ରାବଣଙ୍କ ଶାସନରେ ସମୃଦ୍ଧ, ସୁନ୍ଦର ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଜଳାଶୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ ସହରଟି ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ହରିତ ଗଛ, ଚମତ୍କାର ଦ୍ୱାରପାଳି, ଧଳା ଦ୍ୱାର ଓ ତୋରଣ ଦ୍ୱାରରେ ଶୋଭିତ। ଏହି ସହର ନାଗରାଜର ସହର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସର୍ପମାନଙ୍କ ଚଳାଚଳ ପଥରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମେଘ ଓ ଆଗ୍ରହୀକ୍ଷଣ ଦୀପ୍ତିରେ ଆବୃତ, ତାରାମଣ୍ଡଳରେ ଶୋଭିତ। ସହରଟି ବିସ୍ତୃତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁନ୍ଦର ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଦେଉଳ ଦ୍ୱାରେ ଘେରାଯାଇଥିଲା, ରୂଦ୍ର ପବନର ଗର୍ଜନରେ ମନ୍ଦ୍ରିତ, ଅମରାବତୀ ସହରକୁ ସମାନ। ବ୍ୟାନର ଓ ଘଣ୍ଟିର ଝଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ହନୁମାନ୍ ଆନନ୍ଦରେ ଶୀଘ୍ର ଏହି rampart କୁ ଉଡି ଲାଂଘି ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ହନୁମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ସେ ଚାରିପାଖରେ ଦେଖିଲେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାର ଓ କ୍ୟାଟ୍ସ-ଆଇ ମଣିର ମଞ୍ଚ। ମଣି, କ୍ରିଷ୍ଟାଲ୍ ଓ ମୁକ୍ତାରେ ମାଳା ଦିଆଯାଇଥିବା ତଳ, ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣର ଦୀପ୍ତିମାନ ଦରିଦ୍ରା ଓ ଚମତ୍କାର ଚାନ୍ଦିର ହଲ। କ୍ୟାଟ୍ସ-ଆଇ ମଣିର ସିଢି, କ୍ରିଷ୍ଟାଲ୍ ଧୂଳିରେ ଭରି, ଆକାଶକୁ ଉଠୁଥିବା ଦୃତ ଚାଲିଥିବା ପଥ। ସହରଟି କୁଞ୍ଜ ଓ ମୟୁରର ଡାକ, ରାଜହଂସର ଦେଖା, ଓ ସଙ୍ଗୀତ ଓ ଭୂଷା ରବିରେ ଆପ୍ଲୁତ। ଦେଉଳର ସମ୍ପଦକୁ ସମାନ କରୁଥିବା ଏହି ସହର ଦେଖି, ହନୁମାନ୍ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଲଙ୍କାକୁ ଆକାଶରେ ଉଠିଥିବା ଭାବରେ ଦେଖିଲେ। ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣଙ୍କ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ସହର ଦେଖି, ଶୂର ବନର ମନ୍ଦ୍ରିଲ୍ ହନୁମାନ୍ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—ଏହି ସହର କୌଣସି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଜିତିବା ଅସମ୍ଭବ, ରାବଣଙ୍କ ସେନା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁରକ୍ଷିତ। ଏହି ଭୂମି କୁମୁଦ, ଅଙ୍ଗଦ, ଶୁଷେନ, ମୈନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ବିବସ୍ବତ୍ପୁତ୍ର, ହରିପୁତ୍ର କୁଶପର୍ବଣ, ରିକ୍ଷ ଓ ନିଜ ସ୍ୱୟଂ ଏହି ସହରକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କରିପାରିବେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଶୂରତା ଦେଖି, ହନୁମାନ୍ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ, ରତ୍ନ ଭୂଷିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୀମତୀ, ଗୋରା ଚିହ୍ନ ରହିଥିବା, ଉଙ୍ଗୁନ୍ତ ଲଗାଇଥିବା, ଶୋଭା ରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା। ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ସହର ଦେଖିଲେ, ଦୀପ ଓ ଗ୍ରହର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଅନ୍ଧାର ଦୂର ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏହି ସହର, ନିଜ ରୂପରେ, ବନର ମନ୍ଦ୍ରିଲ୍ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ୍, ପବନପୁତ୍ର, ରକ୍ଷସ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ଦେଖିଲା। ଲଙ୍କା, ରାବଣଙ୍କ ଶାସନରେ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ଦ୍ରିଲ୍ ଦେଖି, ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଦେଖାଇ ଉଠିଗଲା। ସେ ହନୁମାନ୍ଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଠା ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି, କହିଲେ—"ତୁମେ କିଏ, ଏଠି କାହିଁକି ଆସିଛ? ଏଠି ଏବେ ସତ୍ୟ କହ, ତୁମର ପ୍ରାଣ ରହିଛି। ମନ୍ଦ୍ରିଲ୍, ଏଠି ରାବଣଙ୍କ ସେନା ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ, ତୁମେ ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବ ନାହିଁ।" ହନୁମାନ୍ ଶୂରତାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ଏହି ସତ୍ୟ କହିବି। କିଏ ତୁମେ, ଅସାଧାରଣ ଆଖି ଦେଖାଇ, ଦ୍ୱାରରେ ଦଠା, ଏବଂ କାହିଁକି ତୁମେ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ମୋତେ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବରେ କହୁଛ?" ହନୁମାନ୍ଙ୍କ ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ଲଙ୍କା, ଯେଉଁଠି ଚାହିଲେ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରେ, ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଦୁଷ୍ଟ ଶବ୍ଦ କହିଲେ—"ମୁଁ ଏହି ସହରର ଅଜୟ ରକ୍ଷକ, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପ୍ରତିକ୍ଷା କରୁଛି। ମୁଁ ଉପେକ୍ଷା କରି, ଏହି ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବ ନାହିଁ; ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ମାରିଦେଇ, ତୁମ ପ୍ରାଣ ଛାଡିଦେବ। ମୁଁ ଉପାଦିବା ଲଙ୍କା ସହର; ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ରକ୍ଷା କରୁଛି—ଏହି ମୁଁ କହିଛି।" ଲଙ୍କାର କଥା ଶୁଣି, ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ଦ୍ରିଲ୍, ପାହାଡ଼ ପରି ଦଠା ହୋଇ ରହିଲେ। ଅସାଧାରଣ ରୂପରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଧାରଣ କରିଥିବା ଲଙ୍କାକୁ ଦେଖି, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ ମନ୍ଦ୍ରିଲ୍ କହିଲେ—"ମୁଁ ଲଙ୍କା ସହର, ଏହି rampart, ଦେଉଳ, ଦ୍ୱାରପାଳି ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି; ମୋର ଏକ ବଡ ଉତ୍ସୁକ୍ତା। ମୁଁ ଲଙ୍କାର ସମସ୍ତ ଅଟ, ଉଦ୍ୟାନ, କୁଞ୍ଜ ଓ ମୁଖ୍ୟ ଘର ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି।" ହନୁମାନ୍ଙ୍କ ଉତ୍ତର କୁ ଶୁଣି, ଲଙ୍କା ଆଉ ଦୁଷ୍ଟ ଶବ୍ଦ କହିଲେ—"ନିମ୍ନତମ ବନର ମନ୍ଦ୍ରିଲ୍, ଏହି ସହର ତୁମେ ଦେଖିପାରିବ ନାହିଁ, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ, ମୋତେ ଜିତିବା ପୂର୍ବରୁ।" ତାପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ଦ୍ରିଲ୍ ନିଶା-ଚରଣା ଲଙ୍କାକୁ କହିଲେ—"ମୁଁ ଏହି ସହର ଦେଖି, ଉପରେ ଯାଇ, ପଛେ ଫେରିଯିବି।" ତାପରେ ଭୟଙ୍କର ଲଙ୍କା ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ଦ୍ରିଲ୍କୁ ତାଙ୍କ କ୍ଷୁଦ୍ର ପାଁଖରେ ଛୁଆଇ ମାରିଦେଲେ। ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଶୂର, ଲଙ୍କାର ମାର ଖାଇ, ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କଲେ। କ୍ରୋଧରେ, ହନୁମାନ୍ ନିଜ ବାମ ହାତର ଆଙ୍ଗୁଳି ଗୁଞ୍ଚି, ତାଙ୍କ ମୁଷ୍ଟିରେ ଲଙ୍କାକୁ ମାରିଦେଲେ। ଚିନ୍ତା କଲେ—"ସେ ଜନାନୀ," ତେଣୁ ଅତି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ନାହିଁ; ମୁଷ୍ଟିରେ ମାରି, ଲଙ୍କା ନିଶା-ଚରଣା ତାଙ୍କ ଦେହ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ, ମୁହଁ ବିକୃତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲା। ହନୁମାନ୍ ଶୂରତାରେ ଲଙ୍କାକୁ ଭୂମିରେ ପଡିଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଜନାନୀ ଭାବି, ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।