ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗାଥା ଅନୁସାରେ, ଏକ ସମୟରେ ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା ସଗରଙ୍କ ପୁଏ ଅସମଞ୍ଜସ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଦୁର୍ଜନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ । ସେ ସଦା ନିର୍ଦୋଷ ଲୋକଙ୍କୁ ଅବରୋଧ କରି, ତାଙ୍କୁ ଦୁଖ ଦେଉଥିଲେ ଏବଂ ନଦୀରେ ଡୁବିଯିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ହସୁଥିଲେ । ଏପରି ଅପକର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ଥିବାରୁ, ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରୁ ଉଚ୍ଛାସିତ କରିଦେଲେ । ଏହି ଅସମଞ୍ଜସଙ୍କ ପୁଏ ଥିଲେ ଅଂଶୁମାନ୍—ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମହାବଳୀ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ ପୁରୁଷ । ସେ ସବୁଙ୍କ ସହ ସାଦର ଓ ମୃଦୁ ଭାଷାରେ କଥା ହୁଅଥିଲେ ଓ ସମୟ ପରିପକ୍ବ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ମନରେ ଜ୍ଞାନ ଉଦିତ ହେଲା । ଏହି ସମୟରେ, ମହାପୁରୁଷ ସଗର ଏକ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ । ସେ ତାଙ୍କ ଗୁରୁମାନ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ଏହା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ । ଏହି ଗାଥା ଏଠାରେ ଏକ ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ । ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଉପଖ୍ୟାନ ଶୁଣି ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଓ ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋର ପୂର୍ବଜ ସଗର କିପରି ଏହି ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ସଫଳ କଲେ? ଦୟାକରି ଏହା ଖୁବ ଭଲଭାବରେ ଶୁଣେଇବେ।" ତେଣୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ହସି, ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ରାମ, ମହାତ୍ମା ସଗରଙ୍କ କଥା ଆଶ୍ରବଣ କର। ସଗରଙ୍କ ଶ୍୵ଶୁର ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହିମବତ୍। ସେମାନେ ବିନ୍ଧ୍ୟା ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି, ଏକାଉଁଠି ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ଅଂଶୁମାନ୍, ଦକ୍ଷ ଧନୁର୍ଧରୀ, ସଗରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ଯଜ୍ଞ ଅଶ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।" ଏହି ସମୟରେ, ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଏକ ଦାନବୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଯଜ୍ଞର ଅଶ୍ୱକୁ ଚୋରି କଲେ । ଯେତେବେଳେ ଏହି ମହାନ ଅଶ୍ୱ ଚୋରି ହେଉଥିଲା, ସମସ୍ତ ପ୍ରହିତଗଣ ସଗରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ଯଜ୍ଞ ଅଶ୍ୱକୁ ତୁରନ୍ତ ନେଇଯାଉଛି । ଯଦି ଚୋରକୁ ମାରି, ଅଶ୍ୱକୁ ଫେରାଇ ଆଣିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ଯଜ୍ଞ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଯିବ ଓ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅପଶୁଭ ହେବ।" ସେହିପରି ଆବଶ୍ୟକ ଶୁଣି, ସଗର ତାଙ୍କ ସଠି ସହସ୍ର ପୁଅମାନୋଁକୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ । ତେଣୁ ତମେ ସମସ୍ତେ ପୃଥିବୀକୁ ଚାରିପଟେ ଖୋଜ । ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଏକ ଯୋଜନ ବ୍ୟାପକ ଭୂମି ଖୋଜ। ଅଶ୍ୱର ପଦଚିହ୍ନ ଯେଉଁଠାରେ ଥିବ, ସେଠାଯାଏଁ ମାଟି ଖୋଦି, ଚୋରକୁ ଖୋଜି ଆଣ। ମୁଁ ଏଠାରେ ମୋ ପୌତ୍ରମାନେ ଓ ପ୍ରହିତମାନେ ସହିତ ରହିବି ।" ଏହି ଆଜ୍ଞା ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ରାଜପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ହୋଇ ପୃଥିବୀ ଚାରିପଟେ ଖୋଜିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ । ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଚାରିଯିବା ପରେ ଅଶ୍ୱକୁ ନ ମିଳିଲା । ତେଣୁ ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଭୁଜା ଦ୍ୱାରା ମାଟିକୁ ମହାବଜ୍ର ସମ ଶକ୍ତିରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ । ସେମାନେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସମ ଆଘାତ ଓ ଭୟଙ୍କର ହାଳ ଦ୍ୱାରା ଭୂମିକୁ ଛିଦ୍ର କଲେ, ଏହି ଶବ୍ଦ ମହାଗଜ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁଥିବା ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା । ସେମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ଯୋଜନ ଭିତରେ ଭାଙ୍ଗି ରସାତଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଗଲେ । ଏଭଳି ଭାବେ ସେମାନେ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼ ଓ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଚାରିଯିଲେ । ଏହି ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର, ନାଗମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ । ସେମାନେ କହିଲେ, "ହେ ପ୍ରଭୁ, ସଗରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ଭାଙ୍ଗୁଛନ୍ତି, ଜଳଚର ଓ ଅନେକ ମହାସତ୍ତ୍ୱମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି । ଏହି ଯଜ୍ଞ ଅଶ୍ୱ ଚୋରି ହୋଇଛି ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅପକାରିତ ହେଉଛନ୍ତି ।" ଏଠାରେ ଆଉ ଏକ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ଦେବମାନେଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ଏହି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଅଧିକାର ଅଟୁଟ ରହିଛି । ସେ ମାଧବଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଏବଂ ସେଉଁଠି ପ୍ରଭୁ । ବାସୁଦେବ କପିଳ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସଦା ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି । ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ରୋଷାଗ୍ନିରେ ସଗରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଦଗ୍ଧ ହେବେ । ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ବିଭାଜନ ହୋଇଥିଲା, ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହେବ ।" ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ତିରିଶି ଦେବମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ଏଉଁଠି, ସଗରଙ୍କ ସହସ୍ର ପୁଅମାନେ ଭୂମିକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେବା ସମୟରେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ହେଲା । ସମସ୍ତେ ପୃଥିବୀ ଚାରି ଉପରେ ଖୋଜି, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଆମେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଚାରିଯିଲୁ, ଦେବ, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ, ସର୍ପ, ନାଗ—ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରାଣୀ ଆମେ ବିନାଶ କରିଦେଲୁ ।" ଏଭଳି ଭାବେ ସଗରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଓ ତାଙ୍କ ସହସ୍ର ପୁଅଙ୍କ ଦୁର୍ଗତିର କଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ଘଟିଗଲା ।