ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ, ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ପ୍ରବଳ ବାନର, ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ ଧରି ଏକ ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଦଉଁ ହେଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ବର୍ଷା ମେଘ ପରି ଲଗିଥିଲା। ରାତିରେ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ ଲଙ୍କା ରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ—ଏହି ସହର ରବଣଙ୍କ ଶାସନ ତଳେ ସୁନ୍ଦର ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଜଳାଶୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ହନୁମାନ ଦେଖିଲେ, ଏହି ସହର ଭଲ ରକ୍ଷା ପାଉଥିଲା, ଶକ୍ତିରେ ମହିମା ଅନ୍ତର୍ଗତ, ପତ୍ରପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଛ, ମନୋହର ଦ୍ୱାର, ଧଳା ଦ୍ୱାର ଓ ତୋରଣ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ। ଏହି ସହର ଏକ ନାଗସହର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ନାଗମାନଙ୍କ ଚାଲିବା ପଥରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମେଘ ଓ ତାରାମଣ୍ଡଳରେ ଆବୃତ, ବିଦ୍ୟୁତ ଚମକି ବିଦ୍ୟୁତ ଚମକି ରହିଥିଲା। ତୀବ୍ର ବାୟୁର ଗୁଞ୍ଜନରେ କମ୍ପିତ, ଅମରାବତୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସୁନ୍ଦର ଅପରିମିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦେୱାଳ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲା। ପତାକା ଓ ଘଣ୍ଟିର ଝଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ହନୁମାନ ଆନନ୍ଦରେ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଦେୱାଳ ଉପରେ ଚାଲି ଗଲେ। ସେ ଚାରିପାଖ ଦେଖି ଅଦ୍ଭୁତ ଅନୁଭବ କଲେ—ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାର ଓ ବୈଦୁର୍ୟ ରତ୍ନର ମଞ୍ଚ ଦେଖିଲେ। ଫ୍ଲୋର ହୀରା, କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ଓ ମୁକ୍ତାରେ ଶୋଭିତ, ଶୁଧ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଚାନ୍ଦିର ଶୋଭା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତର୍ଗତ। ବୈଦୁର୍ୟ ରତ୍ନର ଶିଢ଼ି, ଶିଢ଼ି ମଧ୍ୟରେ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ଗୁଡ଼ିକ, ଆକାଶକୁ ଉଠୁଥିବା ପରି ଚାଲିବା ପଥ ଦେଖିଲେ। ସହରରେ ସାରାଠି ମାନ୍ଦାର ଓ ମୟୂରର ଡାକ, ରାଜହଂସର ଉପସ୍ଥିତି, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ଭୂଷଣର ଶବ୍ଦ ଉପସ୍ଥିତ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ଧନର ସମ, ଏହି ସହର ଦେଖି ହନୁମାନ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଲଙ୍କାକୁ ଆକାଶରେ ଉଠିଥିବା ପରି ଦେଖିଲେ। ରାକ୍ଷସରାଜ ରବଣଙ୍କ ମହିମାମୟ ସହର ଲଙ୍କା ଦେଖି, ଶୂର ବାନର ହନୁମାନ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—ଏହି ସହରକୁ ଶକ୍ତିରେ କେହି ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ, ରବଣଙ୍କ ସେନା ଭଲ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ଭୂମି କୁମୁଦ, ଅଙ୍ଗଦ, ସୁସେନ, ମୈନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ—ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବାନରମାନଙ୍କ ପାଇଁ କିମ୍ବା ବିବସ୍ବତଙ୍କ ପୁତ୍ର, ହରିଙ୍କ ପୁତ୍ର କୁଶପର୍ବଣ, ରିକ୍ଷ, କିମ୍ବା ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସିତ ହେବାପାଇଁ ଅନୁକୂଳ। ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଶୂରତା ଦେଖି ହନୁମାନ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ, ରତ୍ନ ଭୂଷିତ ବସ୍ତ୍ରରେ ଶୋଭିତ, ଉପଲକ୍ଷଣ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ମୁକୁଟିତ, ମନୋହର ଅଙ୍ଗରେ ଚନ୍ଦନ ଲିପ୍ତ, ସୁସଜ୍ଜିତ ନାରୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ସହର ଅନ୍ଧାର କ୍ଷୟ କରୁଥିବା ଦୀପ ଓ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଚମକ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିଲେ। ତାପରେ ଏହି ସହର ନିଜ ରୂପରେ ବାନରମଧ୍ୟରେ ବଘ୍ର—ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ—ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଦେଖିଲା। ରବଣଙ୍କ ଶାସିତ ଲଙ୍କା, ଏହି ସର୍ବୋତ୍ତମ ବାନରକୁ ଦେଖି, ନିଜେ ଉଠି ଏକ ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଦେଖାଇଲା। ସେ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଉଁ ହେଲା, ଭୟଙ୍କର ଗୁଞ୍ଜନ କରି, ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲା—“ତୁମେ କିଏ? କିପାଇଁ ଏଠାରେ ଆସିଛ? ସତ୍ୟ କହ, ତୁମର ପ୍ରାଣ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିବା ଦିନେ।” “ଏହି ଲଙ୍କାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଅସମ୍ଭବ, ରବଣଙ୍କ ସେନା ଚାରିପାଖରେ ରକ୍ଷା କରୁଛି।” ତାପରେ ଶୂର ବାନର ହନୁମାନ ସମ୍ମୁଖରେ ଥିବା ସେ ନାରୀକୁ କହିଲେ—“ତୁମେ ଯାହା ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ମୁଁ ସତ୍ୟ କହିବି।” “ତୁମେ କିଏ, ଅସମ୍ ଆଖି ଧରି, ଦ୍ୱାର ଉପରେ ଦଉଁ ହେଲା? କିପାଇଁ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ମୋତେ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବେ କହୁଛ?” ହନୁମାନଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଲଙ୍କା ଯେଉଁ ଚାହିଁଲେ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରେ, ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ କଠୋର କଥା କହିଲା—“ମୁଁ ଏହି ସହରର ଅଜୟ ରକ୍ଷକ, ମହାରାଜ ରବଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ପ୍ରତିକ୍ଷା କରୁଛି। ମୁଁ ଅନୁମତି ଦେଉ ନାହିଁ, ତୁମେ ଏଠି ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବ ନାହିଁ; ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ମାରିଦେବି, ତୁମ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ି ଶୁଇପାରିବ। ମୁଁ ନିଜେ ଲଙ୍କା ସହର, ଚାରିପାଖରେ ରକ୍ଷା କରୁଛି—ଏହିଭଳି କହିଛି।” ଲଙ୍କାର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ବାନର, ପାହାଡ଼ ପରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଉଁ ହେଲେ। ଅସମ୍ ଆଖି ଧରି ନାରୀ ରୂପରେ ଦେଖି, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଦୃଢ଼ ବାନର ତାପରେ କହିଲେ—“ମୋର ଉତ୍ସୁକତା ଅଛି, ଲଙ୍କା ସହର, ଦେୱାଳ, ଦ୍ୱାର ଓ ତୋରଣ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି। ଏଠିର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଉଦ୍ୟାନ, ଉପବନ, ମୁଖ୍ୟ ଘର ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି।” ହନୁମାନଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଲଙ୍କା ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଆଉ କଠୋର କଥା କହିଲା—“ନିମ୍ନତମ ବାନର, ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ରକ୍ଷା ତଳେ ଏହି ସହର ଦେଖିପାରିବ ନାହିଁ, ମୋତେ ଜିତିବା ପୂର୍ବରୁ ନୁହେଁ।” ତାପରେ ବାନରମଧ୍ୟରେ ବଘ୍ର ହନୁମାନ ରାତିରେ ଚାଲିବା ନାରୀକୁ କହିଲେ—“ଏହି ସହର ଦେଖିଲେ ପରେ, ମୁଁ ଆଉ ଆସିଥିବା ପଥରେ ଫେରିଯିବି, ମହିଳା।” ତାପରେ ଭୟଙ୍କର ଲଙ୍କା ରକ୍ଷକ ଭୟଙ୍କର ଗୁଞ୍ଜନ କରି, ହନୁମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ହାତ ଦେଇ ମାରିଦେଲା। ଏହି ଦୃଢ଼ ବାନର, ବାୟୁପୁତ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଶୂର, ଲଙ୍କା ଦ୍ୱାରା ଭଲ ଭାବେ ମାରିଦେଖି, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଗୁଞ୍ଜନ କଲେ। ତାପରେ ହନୁମାନ, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନିଜ ବାମ ହାତର ଆଙ୍ଗୁଠି ମୋଡ଼ି ତାଙ୍କୁ ମୁଷ୍ଟି ଦେଇ ମାରିଦେଲେ। ଚିନ୍ତା କଲେ—“ସେ ଜଣେ ମହିଳା”—ଏହି ଭାବରେ ବେଶି କ୍ରୋଧ କଲେ ନାହିଁ; ତଥାପି ମୁଷ୍ଟିର ଘାଁ ପାଇଁ ରାତିରେ ଚାଲିବା ଲଙ୍କା ରକ୍ଷକ, ତାଙ୍କ ଶରୀର ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ମୁହଁ ଭୂତିଆ ଭାବେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।