ହନୁମାନ୍, ପବନପୁତ୍ର, ଲଙ୍କାର ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାରକୁ ପହଞ୍ଚି ଦେଖିଲେ—ଲଙ୍କାର ଦୁର୍ଗ ଓ ପ୍ରାଚୀର ତାଙ୍କର କଟିବନ୍ଧ, ବିସ୍ତୃତ ଜଳାଶୟ ତାଙ୍କର ଆବରଣ, ଏବଂ ଚାରିପାଶରେ ଥିବା ଶସ୍ତ୍ର ଓ ମହଲ୍ଲା ତାଙ୍କର ଅଳଙ୍କାର ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା। ଏହି ଅପୂର୍ବ ନଗରୀକୁ ଦେଖି, ହନୁମାନ୍ ଚିନ୍ତା କଲେ—ଏହା କିଛି ଅନ୍ୟ କାହାରି କାମ ନୁହେଁ, ମନେ ମନେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା, ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଏହି ଲଙ୍କା। ଲଙ୍କାର ଉଚ୍ଚ ମହଲ୍ଲାଗୁଡିକ କୈଳାସ ପର୍ବତର ନିବାସ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମେଘ ଭଳି ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଉଥିଲା, ଏବଂ ମାନେ କି ଦିଗନ୍ତକୁ ଧରି ରଖିଛି। ଏହି ନଗରୀ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଭୋଗବତୀରେ ଯେପରି ସର୍ପ ରହେ, ଏହିଠାରେ ତେଣୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ରହୁଛନ୍ତି। ଏହା ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ସୁସଂଘଟିତ, ସ୍ପଷ୍ଟ, ପୂର୍ବରୁ କୁବେରଙ୍କ ନିବାସ ଥିଲା। ଏହି ଦୁର୍ଗ ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲା, ଯେଉଁମାନେ ଶୁଳ, ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ଦାନ୍ତ ନେଇ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ମନେ କି ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ ଗୁହା। ଏଭଳି ଦୃଢ଼ ସୁରକ୍ଷା, ସମୁଦ୍ର ଓ ରାବଣଙ୍କ ସ୍ମୃତିକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ହନୁମାନ୍ ଭାବିଲେ—ଏଠାକୁ ବାନର ଦଳ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଲଙ୍କାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ କରିବା ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅସମ୍ଭବ। ଏଠି ଅପରିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଦୁର୍ଗ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ କଣ କରିପାରିବେ? ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସହ କୌଣସି ସମ୍ମିଳନ, ଦାନ, ବିଭାଜନ କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧ—କିଛି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। କେବଳ ଚାରିଜଣ ଶୀଘ୍ର ବାନରଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ସମ୍ଭବ: ବାଲିପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦ, ନୀଳ, ମୁଁ ଏବଂ ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ। ମୁଁ ଯାଏଁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜାନିପାରିବି ଯେ, ଵୈଦେହୀ ସୀତା ଜୀବିତ କି ନାହିଁ, ତାଁକୁ ଦେଖି ପରେ ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରିବି। ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ଦଣ୍ଡାଇ, ରାମଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳତା ବିଷୟରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଚିନ୍ତନ କଲେ। ହନୁମାନ୍ ଭାବିଲେ—ଏଇ ଦୃଢ଼ ରାକ୍ଷସ ନଗରୀକୁ ଏହି ଦେହରେ ମୁଁ କେମିତି ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବି? ମୋତେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଠକାଯିବା ଦରକାର, ଯେପରି ମୁଁ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଖୋଜିପାରିବି। ଦିନ ଓ ରାତିରେ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଆକାର ଧାରଣ କରି, ଠିକ୍ ସମୟରେ ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ମୋର ମହାକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରିବାକୁ ପଡିବ। ଏହି ଅପରାଜେୟ ନଗରୀକୁ ଦେଖି, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ, ହନୁମାନ୍ ଆବାର ଆବାର ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ କରି ଭାବିଲେ—କିପରି ମୁଁ ମୈଥିଳୀ, ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି, ଯେଉଁଥିରେ ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ? କିପରି ରାମଙ୍କ କାମ ନଷ୍ଟ ହେବ ନାହିଁ? ମୁଁ ଏକା ଲୁଚି ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଦେଖିବି। ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଦ୍ୱାରା ବିରୋଧ ହେଲେ କାମ ବିଫଳ ହୁଏ, ଯେପରି ଭୟଭୀତ ଦୂତ ଦ୍ୱାରା, ଅନ୍ଧକାର ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଲାଭ ଓ ହାନି ଉପରେ ଭଲ ଭାବେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ଲକ୍ଷ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ତେବେ ସେ କାମ ଅନ୍ଦ୍ରୁତି ହୁଏ; ଯେଉଁ ଦୂତମାନେ ନିଜକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଭାବନ୍ତି, ସେମାନେ କାମକୁ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି। କିପରି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେବ ନାହିଁ? କିପରି ଭୟ ଆସିବ ନାହିଁ? କିପରି ଏହି ସମୁଦ୍ର ଲାଘନ ଅସଫଳ ହେବ ନାହିଁ? ଯଦି ମୋତେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେଖି ପାରିବେ, ତେବେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ରାବଣ ପାଇଁ ଓ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ରାମ ପାଇଁ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଯିବ। ଏଠାରେ ମୁଁ କୌଣସି ଆକାରେ ଲୁଚି ରହିପାରିବି ନାହିଁ; ରାକ୍ଷସ ଆକାର ଧାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆକାରରେ ତ ଅପେକ୍ଷାରେ ଅଧିକ ଅସମ୍ଭବ। ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ବାୟୁ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ଚଳିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହି ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ କିଛି ଅଜଣା ନାହିଁ। ଯଦି ମୁଁ ଏଠାରେ ନିଜ ଦେହରେ ଲୁଚି ରହିବି, ମୋର ନାଶ ହେବ ଓ ସ୍୵ାମୀଙ୍କ କାମ ନଷ୍ଟ ହେବ। ତେଣୁ ମୁଁ ରାତିରେ ଛୋଟ ଆକାର ଧାରଣ କରି ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି, ଯାହାଫଳରେ ରଘୁବୀରଙ୍କ କାମ ସଫଳ ହେବ। ଏଭଳି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ହନୁମାନ୍ ରାତିରେ ରାବଣଙ୍କ ନଗରୀକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ମହଲ୍ଲା ଦେଖି, ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଦେଖିବେ ବୋଲି ଭାବିଲେ। ଏହି ଚିନ୍ତା ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ଓ ରାତି ଆସିବା ସମୟରେ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ସଂକୋଚିତ କରି, ବିଲ୍ଲୀ ଭଳି ଛୋଟ ଆକାର ଧାରଣ କଲେ, ଯାହା ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗୁଥିଲା। ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ, ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ହନୁମାନ୍ ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ଉପରକୁ ଲାଫି, ସୁନ୍ଦର ଓ ସୁସଂଘଟିତ ରାସ୍ତା ଥିବା ଲଙ୍କା ନଗରୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ଶ୍ରେଣୀଶ୍ରେଣୀ ମହଲ୍ଲା, ସୁନା ଭଳି ଅଜର, ଚାନ୍ଦି ଭଳି ଜାଲି, ଚିତ୍ରବିଚିତ୍ର ଗନ୍ଧର୍ବନଗରୀ ସମାନ ଲାଗୁଥିଲା। ସପ୍ତ ଓ ଅଷ୍ଟ ତଳା ମହଲ୍ଲା, ରତ୍ନ ଓ ସୁନା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ବେରୁଜ ରତ୍ନ ଓ ମୁକ୍ତାମାଳା ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମହଲ୍ଲା ଅନେକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ରାକ୍ଷସଙ୍କ ସୁନା ଦ୍ୱାର ଚତୁର୍ଦିଗ୍ ଲଙ୍କାକୁ ଉଜ୍ୱଳ କରୁଥିଲା। ଏହି ଅପୂର୍ବ ଓ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ନଗରୀକୁ ଦେଖି, ମହାବୀର ହନୁମାନ୍ ଏକାଥିରେ ଶୋକିତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, କାରଣ ସେ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ଶ୍ୱେତ ଗୋପୁର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ନଗରୀ, ମୂଲ୍ୟବାନ ସୁନାର ଦ୍ୱାର, ଯାହା ରାବଣଙ୍କ ବାହୁଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ରାତ୍ରିଚର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ। ଏହି ନଗରୀକୁ ଦେଖି, ଚନ୍ଦ୍ରମା ତାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ, ଅନେକ ହଜାର କିରଣରେ ଆଲୋକିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତିରେ ଢାକିଦେଉଥିଲେ। ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଶଂଖ ଭଳି ଧଳା, ଦୁଧ କିମ୍ବା କମଳ ତନ୍ତୁ ଭଳି ଧଳା, ହ୍ରଦରୁ ଉଡ଼ୁଥିବା ହଂସ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇ ଉଦୟ ହେଉଛନ୍ତି।