ହେ ରାମ, ମହାପୁରୁଷ ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୁମତି ନାମକ ରାଣୀ ଗୋଡ଼ା ଆକାରର ଏକ ଗର୍ଭକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯାହାକୁ ଭାଗ କରିବା ସମୟରେ ସେଠାରୁ ସଠି ହଜାର ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେଇ ଶିଶୁମାନେ ଦାୟିକାମାନେ ଘୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କୁମ୍ଭରେ ପାଳିଲେ, ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଯୌବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏପରି ଭାବେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ସଗରଙ୍କ ପାଖରେ ରୂପ ଓ ଯୌବନରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସଠି ହଜାର ପୁଅ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜେଷ୍ଠ ପୁଅ ଅସମଞ୍ଜସ, ଯିଏ ସର୍ବଦା ଶିଶୁମାନେ ଉଠାଇ ସରୟୂ ନଦୀରେ ଛାଡ଼ି ଦେଇ, ସେମାନେ ଡୁବିବା ଦେଖି ହସି ହସି ଅଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସଜ୍ଜନଙ୍କୁ ବିଘ୍ନ ଦେଉଥିଲେ। ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରୁ, ସେ ସହରରୁ ବିଦୂର୍ଦ୍ଧ ହେଲେ। ଅସମଞ୍ଜସଙ୍କ ପୁଅ ଅଂଶୁମାନ ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ଓ ମୃଦୁଭାଷୀ ଥିଲେ। ତା’ପରେ, ସଗର ରାଜା ଏକ ମହାଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ସେ ଗୁରୁଜନ ଓ ପୁରୋହିତମାନଙ୍କ ସହିତ ଏହି ବେଦୀୟ କ୍ରିୟା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ। ଏଠିଏ ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବଂଶୀଧର ବାଳକାଣ୍ଡର ଉନଚାଳିଶତମ ସର୍ଗାର କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାମ ମୁଦିତ ହୋଇ, ଅଗ୍ନିପ୍ରଭା ମହାର୍ଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମୁଁ ଏହି କଥାଟିକୁ ସବିସ୍ତାରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ—ମୋର ପୂର୍ବଜ ସଗର କିପରି ଏହି ଯଜ୍ଞ ସଫଳ କଲେ?” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ହସି, ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାମ, ମହାତ୍ମା ସଗରଙ୍କ ବିବରଣୀ ଶୁଣ। ସଗରଙ୍କ ଶ୍ବଶୁର ହିମବତ ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପର୍ବତ ଥିଲେ। ସେମାନେ ବିନ୍ଧ୍ୟାଚଳ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି, ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖିବା ସମୟରେ, ସେଠାରେ ଏହି ଯଜ୍ଞ ହେଲା। ସେଠି, ଏହି ତୀର୍ଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ଓ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ। ସେଠି, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ଶୂରବୀର ଅଂଶୁମାନ ଯଜ୍ଞାଶ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଏହି ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଏକ ରାକ୍ଷସୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଯଜ୍ଞର ଘୋଡ଼ା ଚୋରି କଲେ। ଯେତେବେଳେ ଘୋଡ଼ା ଚାଲିଯିବାକୁ ଲାଗିଲା, ସମସ୍ତ ପୁରୋହିତ ମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: ‘ଏହି ଯଜ୍ଞାଶ୍ୱକୁ କେହି ନେଉଛନ୍ତି, ଏହାକୁ ଫେରାଇ ଆଣନ୍ତୁ, ନହେଲେ ଯଜ୍ଞ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଯିବ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅଶୁଭ ହେବ।’ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସଗର ତାଙ୍କ ସଠି ହଜାର ପୁଅଙ୍କୁ କହିଲେ: ‘ମୋ ପୁଅମାନେ, ମୁଁ କୌଣସି ଉପାୟ ଦେଖୁନାହିଁ; ତୁମେ ଦେଉତା, ରାକ୍ଷସ ଏବଂ ଭୂତମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଏହି ଚୋରକୁ ଖୋଜି ଆଣ। ମୁଁ ଏଠାରେ ମୋର ନାତି ଓ ପୁରୋହିତମାନଙ୍କ ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରିବି, ତୁମେ ଶୁଭ ହୋଇଅ। ପୃଥିବୀକୁ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ତଲାଶ କର। ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଗୋଟିଏ ଯୋଜନ ପ୍ରସ୍ଥ ଭୂମି ଖୋଜ। ଘୋଡ଼ାର ଚିହ୍ନ ଯେଉଁଯେଉଁଠାରେ ଦେଖିବ, ସେଉଁଠାରେ ମାଟି ଖନନ କରି ଚୋରକୁ ଖୋଜ।’ ସମସ୍ତ ରାଜପୁତ୍ର, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରି, ଶକ୍ତି ଓ ଉଲ୍ଲାସରେ ପୃଥିବୀ ଚାରିଅଡ଼େ ଚାଲିଗଲେ। ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଖୋଜି ମଧ୍ୟ ଘୋଡ଼ା ନମିଳିଲାବେଳେ, ସେମାନେ ବଜ୍ର ସମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଦ୍ୱାରା ମାଟି ଭାଙ୍ଗିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବଜ୍ର ଦଣ୍ଡ ଓ ଭୟଙ୍କର ଲଙ୍ଗଳ ଦ୍ୱାରା ମାଟି ଭାଙ୍ଗିଲେ, ଭୂମି କମ୍ପି ଉଠିଲା। ଏହି ଶବ୍ଦ ଅନେକ ଦାନବ, ରାକ୍ଷସ ଓ ହସ୍ତୀମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁଥିବା ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା। ସେମାନେ ସଠି ହଜାର ଯୋଜନ ପରିମାଣର ଭୂମି ଭାଙ୍ଗି ରସାତଳ ଉପରି ପହଞ୍ଚିଗଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ, ସେମାନେ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ପର୍ବତମୟ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କଲେ। ଏହା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର, ନାଗମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନିକଟେ ଗଲେ। ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ମୁହଁରେ କହିଲେ: “ହେ ପ୍ରଭୁ, ସଗରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଉଖୋଡ଼ୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ଜଳଚର ଅନେକ ମହାପ୍ରାଣୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ଯଜ୍ଞାଶ୍ୱ ଚୋରି ହୋଇଯିବାରୁ, ସମସ୍ତ ଜୀବ ହାନିଗ୍ରସ୍ତ ହେଉଛନ୍ତି।” ଏଠିଏ ବାଲକାଣ୍ଡର ଚାଳିଶତମ ସର୍ଗାର କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଦେବମାନେ ଏପରି କହିବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଏହି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ବିଦ୍ୱାନ୍ ବାସୁଦେବଙ୍କର; ସେ ମାଧବଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ଏବଂ ସେ ଭଗବାନ୍ ସ୍ୱୟଂ ଏହି ପୃଥିବୀର ଅଧିପତି। ସେ କପିଳ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସଦା ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରୁଛନ୍ତି। ସେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧାଗ୍ନିରେ ସଗରଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅ ଦଗ୍ଧ ହେବେ। ପୃଥିବୀର ପୁରୁଣା ବିଭାଗ ପୁନଃ ପ୍ରକାଶିତ ହେବ, ଏବଂ ଦୂରଦର୍ଶୀ ମହାପୁରୁଷମାନେ ସଗରପୁତ୍ରଙ୍କ ନାଶ ଦେଖିବେ।” ଏହିପରି ଉତ୍ତର ଦେଇ ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତକୁ ଶାନ୍ତ କଲେ।