ହନୁମାନ୍ ଲଙ୍କାନଗରୀକୁ ଦୃଷ୍ଟିପାତ କଲେ, ଯେଉଁ ସହର ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଏବଂ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ, ଆକାଶରେ ପ୍ରାୟ ଭାସୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେଠାର ଦୁର୍ଗପ୍ରাচୀର ଏବଂ ପାହାଡ଼ ତାଙ୍କର ଶରୀରର କଟିବନ୍ଧ ପରି, ବିଶାଳ ଜଳାଶୟ ତାଙ୍କର ପୋଶାକ ଭଳି, ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅସ୍ତ୍ରସଜ୍ଜିତ ସେନା ଏବଂ ଗୋପୁରଗୁଡ଼ିକ ଅଳଙ୍କାର ପରି ଅନୁଭୂତି ଦେଉଥିଲା। ହନୁମାନ୍ ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଏହି ଲଙ୍କାକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମନଃସୃଷ୍ଟ ଭାବରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ଏହି ସହରର ଉଚ୍ଚ ମହଳଗୁଡ଼ିକ କୈଳାସ ପର୍ବତର ନିବାସ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେଉଁମାନେ ଆକାଶକୁ ଚୁଆଁଉଛନ୍ତି, ମାନୋ ଦିଗନ୍ତକୁ ଧରିରଖିଛନ୍ତି। ଏହି ସହର ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ଭରିଥିଲେ, ଭୋଗବତୀ ନଗରର ନାଗମାନେ ଯେପରି, ଅପୂର୍ବ, ସୁଦୃଢ଼, ସ୍ପଷ୍ଟ ଏବଂ କୁବେରଙ୍କ ପୂର୍ବ ନିବାସସ୍ଥଳୀ ଥିଲା। ଏଠି ଅନେକ କ୍ରୂର ରାକ୍ଷସ ତୀର, ଶୂଳ ଧାରଣ କରି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ନେଇ, ମାନୋ ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଗୁହା ପରି ନିରାପତ୍ତା ଦେଉଥିଲେ। ହନୁମାନ୍ ଏହି ଭୟଙ୍କର ସୁରକ୍ଷା, ସମୁଦ୍ର ଓ ରାବଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ଭାବିଲେ, “ଏଠି ମାନବ ବା ବାନର ଦଳ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଫଳ ମିଳିବ ନାହିଁ; ଲଙ୍କା ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଜୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଯଦି ବଳଶାଳୀ ରାଘବ ଏହି ଅତିଦୁର୍ଗମ ଏବଂ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଲଙ୍କାକୁ ପହଞ୍ଚିବେ, ତେବେ ସେ କଣ କରିପାରିବେ?” ସେ ଆହୁରି ଭାବିଲେ, “ଏଠି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସହ କୌଣସି ମିଳନ, ଦାନ, ଭେଦ ବା ଯୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା କିଛି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। କେବଳ ଚାରିଜଣ ବେଗୁଅ ଵାନରଙ୍କୁ ଏଠି ପ୍ରବେଶର ସୂତ୍ର ଅଛି—ବାଲିକୁମାର, ନୀଳ, ମୁଁ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଜାଣିପାରିବି ଯେ ଵୈଦେହୀ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି କି ନାହିଁ, ମୁଁ ଏଠି ଥିଲି ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରେ ଚିନ୍ତା କରିବି।” ଏପରିଭାବରେ, ମହାବଳୀ ବାନର ଏହି ପର୍ବତଶିଖର ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ, ରାମଙ୍କ ସଫଳତା ବିଷୟରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଚିନ୍ତା କଲେ। ସେ ଭାବିଲେ, “ଏହି ଆକାରରେ ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବି ନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ କ୍ରୂର ଏବଂ ସକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ମୋତେ ଜନକୀଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ସମୟରେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ମୋ ଚତୁର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୂଢ଼ିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଦୁଇ ଆକାର ଧାରଣ କରି, ରାତିରେ ଠିକ୍ ସମୟରେ ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ମୋ ବଡ଼ କାମ ସମ୍ପନ୍ନ କରିବି।” ହନୁମାନ୍ ଏହି ଅପରିମିତ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଜୟ ଏହି ସହରକୁ ଦେଖି, ପୁନଃପୁନଃ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ଚିନ୍ତା କଲେ—“କେମିତି ମୁଁ ରାବଣଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ରଖି, ମୈଥିଲୀ, ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି? କିପରି ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ରାମଙ୍କ କାମ ବିଫଳ ହେବ ନାହିଁ? ମୁଁ ଏକାକୀ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଦେଖିବି। କାମ ଅନୁକୂଳ ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟ ପାଇଁ ବିରୋଧ ହେଲେ, ଭୀତ ଦୂତ ଦ୍ୱାରା ସେହି କାମ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ଯେପରି ଅନ୍ଧକାର ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟେ ଲୟ ହୁଏ। ଲାଭ ଓ ହାନି ଭିନ୍ନ କରି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ତେବେ ସେ ଅନ୍ତେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ଆପଣଙ୍କୁ ଦୂତ ବୋଲି ମନେ କରୁଥିବା ଲୋକେ ଏଠି କାମ ନଷ୍ଟ କରିଦିଅନ୍ତି। କିପରି ମୋର କାମ ନଷ୍ଟ ହେବ ନାହିଁ, କିପରି ଭୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେବ ନାହିଁ, ଏବଂ କିପରି ଏହି ସମୁଦ୍ର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ ନାହିଁ?” “ଯଦି ମୋତେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେଖିପାରିବେ, ତେବେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ରାବଣଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ, ଯିଏ ଅନର୍ଥ ଚାହେଁ, ଏବଂ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ। ଏଠି କୌଣସି ଆକାରରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ରହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ରାକ୍ଷସ ଆକୃତି ଧାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟ ଆକାର ତ ଅଧିକ ଅସମ୍ଭବ। ଏଠି ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥିବା ଏହି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ବାୟୁ ମଧ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ଚଳିପାରିବ ନାହିଁ। ଯଦି ମୁଁ ଏଠି ମୋ ନିଜ ଆକାରରେ ଲୁଚି ରହିବି, ତେବେ ମୋର ନାଶ ହେବ ଏବଂ ମୋ ପ୍ରଭୁଙ୍କ କାମ ନଷ୍ଟ ହେବ। ତେଣୁ ମୁଁ ରାତିରେ ଛୋଟ ଆକାର ଧାରଣ କରି, ରାଘବଙ୍କ କାମ ସାର୍ଥକ କରିବା ପାଇଁ ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି।” “ରାତିରେ ଏହି ଦୁର୍ଗମ ରାବଣପୁରୀକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ମହଳକୁ ଦେଖି, ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଦେଖିବି।” ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ହନୁମାନ୍ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ସହିତ ରାତି ଆସିଲା। ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ସଂକୁଚିତ କରି, ବିଲକୁଳ ବିଲାୟତୀ ବିଲାଇ ପରି ଛୋଟ ଆକାର ଧାରଣ କଲେ, ଯାହା ଦେଖିବାକୁ ଅପୂର୍ବ ଲାଗୁଥିଲା। ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ୍ ଦ୍ରୁତ ଉଛାଳି, ସୁନ୍ଦର ଏହି ନଗରୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହାର ମହାବିଶାଳ ସଡ଼କଗୁଡ଼ିକ ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବିଭକ୍ତ ଥିଲା। ସେ ଦେଖିଲେ ନଗରୀ ଶ୍ରେଣୀଶ୍ରେଣୀ ମହଳ, ସୁନାର ପ୍ରଭା ମାନେ ସ୍ତମ୍ଭ, ଶୁଧ୍ଧ ସୁନା ପରି ଜାଲି, ମାନେ ଗନ୍ଧର୍ବନଗର ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସପ୍ତ ଓ ଅଷ୍ଟ ତଳା ମହଳ, ତାଳପଟ ରତ୍ନ ଓ ସୁନାର ଶୋଭା, ବେରିଲ ରତ୍ନର ନକ୍ଷ ଓ ମୁକ୍ତାମାଳାର ଅଳଙ୍କାରରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମହଳ ଅନେକ ଭାବେ ଚମକୁଥିଲା। ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ସୁନାର ଦ୍ୱାର ଚାରିପାଖରେ ଲଙ୍କାକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲା। ଏହି ଅପୂର୍ବ ଓ ବିଚିତ୍ର ଲଙ୍କାକୁ ଦେଖି, ମହାବାନର ହନୁମାନ୍ କେବେ କ୍ଲାନ୍ତ, କେବେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହୀ ହେଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ନଗରୀ ଧଳା ଗୋପୁର ମହଳ, ମୂଲ୍ୟବାନ ସୁନାର ଦ୍ୱାର, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ରାବଣଙ୍କ ବଳିଷ୍ଠ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, ଭୟଙ୍କର ରାତ୍ରିଚର ରାକ୍ଷସମାନେ ଭଲ ଭାବେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।