ହନୁମାନ୍ ଲଙ୍କା ନଗର ପ୍ରବେଶ ପୂର୍ବରୁ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରବଳ ଲଙ୍କା ପରିସରକୁ ଆସିଲେ, ସେ ଦେଖିଲେ—ଏଠି ଗଛଗୁଡ଼ିକ ଫୁଲରେ ଭରିଥିଲା, କିଛି ମୁଞ୍ଚି, କିଛି ମୁଗୁଡ଼ି, ବାୟୁରେ ତାଙ୍କର ଶିଖର ଦୋଳିଉଥିଲା, ଏବଂ ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଚିଡ଼ିଆମାନେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ଉଡ଼ୁଥିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ସ୍ୱାନ୍ ଓ କଞ୍ଚିଲାରେ ଭରିଥିବା ପୋଖରୀ, ତାଳ ଓ କମଳ ଫୁଲରେ ଆଛାଦିତ, ମନୋହର କ୍ରୀଡ଼ାସ୍ଥଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଜଳାଶୟ। ଶୂର୍ବଳ ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ ଉଦ୍ୟାନଗୁଡ଼ିକ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ମୁଞ୍ଚି ଓ ଫୁଲରେ ଭରିଥିଲା—ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଫଳ ଓ ଫୁଲ ଥାଏ। ତାପରେ ସେ ଆସିଲେ ଶୋଭାମୟ ଲଙ୍କା ନଗର ପାଖକୁ, ଯାହା ରାବଣଙ୍କ ଶାସନରେ ଥିଲା, ଏହି ନଗର ଚାରିପାଖରେ ତାଳ ଓ କମଳ ଫୁଲ ଭରିଥିବା ଖାଳି ରହିଥିଲା। ଯେଉଁ ଦିନଠାରୁ ସୀତାଙ୍କୁ ଚୋରି ନେଇଯିଥିଲେ, ସେଠିଏଁ ରାବଣ ଏହି ନଗରକୁ ନିଜ ରକ୍ଷାରେ ରଖିଥିଲେ, ଚାରିଦିଗରେ ଭୟଙ୍କର ଧନୁର୍ଧାରୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ଏହି ଚମତ୍କାର ନଗର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାଚୀରରେ ଘେରାଯାଇଥିଲା, ଘରବାଡ଼ିଗୁଡ଼ିକ ପାହାଡ଼ ଓ ଶରତ୍ ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ନଗର ଉଚ୍ଚ ଓ ଧୂସର ରାସ୍ତାରେ ଆବୃତ, ଶତାଧିକ ଶିଖର ଓ ଝଣ୍ଡା ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ। ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନଗର ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାର ଓ ଲତା ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ଶୋଭିତ ଲଙ୍କା। ସେ ଦେଖିଲେ ଏହି ନଗର ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଧୂସର ଗୃହ ଦ୍ୱାରା ଆଲୋକିତ, ମଣ୍ଡଳିତ ମେଘପରି ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ଭାବରେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ହନୁମାନ୍ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—ଏହି ନଗର ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିବା, ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା, ଆକାଶରେ ଭାସୁଥିବା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି। ଏହି ନଗରର ପ୍ରାଚୀର ଏହାର କଟି, ବିସ୍ତୃତ ଜଳାଶୟ ଏହାର ବସ୍ତ୍ର, ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶିଖର ଏହାର ଅଳଙ୍କାର। ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାର ପହଞ୍ଚି, ହନୁମାନ୍ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—ଏହି ନଗର ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଶିଳ୍ପର ଦ୍ୱାରା, ମନସିକ ଶକ୍ତିରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି। ଏଠାର ଉଚ୍ଚ ମହଳ ହେଉଛି କୈଳାସ ପର୍ବତର ନିବାସ ଭଳି, ଆକାଶକୁ ରଙ୍ଗାଇ ଦେଉଛି, ମାନେ ଆକାଶକୁ ଧରି ରଖିଛି। ଏହି ନଗର ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ଭରିଥିଲେ, ଭୋଗବତୀ ନଦୀରେ ନାଗମାନେ ଯେପରି, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ସୁନିର୍ମିତ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ କୁବେରଙ୍କ ପୂର୍ବ ନିବାସ। ଏଠି ଅନେକ ବିକଟ ରାକ୍ଷସ, ବିଦ୍ରୁମ ଓ ଶୂଳଧାରୀ, ଦାନ୍ତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ରକ୍ଷିଥିବା ଗୁହା ପରି ଏହି ନଗରକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ହନୁମାନ୍ ଏହି ଅପାର ରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା, ସମୁଦ୍ର ଓ ରାବଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ଭାବିଲେ। ଚିନ୍ତା କଲେ—ଯଦି ବାନରମାନେ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତି ମଧ୍ୟ, କିଛି ଲାଭ ହେବ ନାହିଁ, କାରଣ ଲଙ୍କାକୁ ଯୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଜୟ କରିବା ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅସମ୍ଭବ। ଯଦି ଶୂରବୀର ରାଘବ ଏହି ଅଗମ୍ୟ ଦୁର୍ଗ ଲଙ୍କାକୁ ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାବଣ ରକ୍ଷିଥିବା ଏହି ନଗରରେ ସେ କଣ କରିପାରିବେ? ଏଠି ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ନ ମିଳି, ଦାନ ନ ହୁଏ, ଭେଦ ନ ହୁଏ, ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟ ଅସମ୍ଭବ। କେବଳ ଚାରିଜଣ ଦ୍ରୁତ ବାନର—ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ, ନୀଳ, ମୁଁ ଓ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠି ଉପାୟ ଅଛି। ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଜାଣିବି, ବୈଦେହୀ ଅଛନ୍ତି କି ନାହିଁ, ତାପରେ ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଦେଖି ଏଠି ଚିନ୍ତା କରିବି। ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ହନୁମାନ୍ ପାହାଡ଼ ଶିଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହି, ରାମଙ୍କ କାମ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ନେଇ ଅନ୍ତଃକରଣରେ ଚିନ୍ତା କଲେ। ଏହି ଦେହରେ ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନେ ରକ୍ଷିଥିବା ଏହି ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବି ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରବଳ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋତେ ଠକେଇବାକୁ ପଡ଼ିବ, ଯେପରି ମୁଁ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଖୋଜିପାରିବି। ଦିନ ଓ ରାତିରେ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଯଥାସମୟରେ ଲଙ୍କାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ମୋ ମହତ୍ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କରିବି। ଏହି ଅଜୟ ଓ ଦେବଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଜୟ କରିପାରିବା ନୁହେଁ, ଏପରି ନଗରକୁ ଦେଖି, ହନୁମାନ୍ ପୁନଃପୁନଃ ଦୀର୍ଘନିଶ୍ୱାସ ଦେଇ ଚିନ୍ତା କଲେ—କିପରି ମୁଁ ରାବଣଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ରଖି, ମୈଥିଲୀ ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି? କିପରି ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ରାମଙ୍କ କାମ୍ୟ ବିଫଳ ହେବ ନାହିଁ? ଏକାକି ଏଠି ଗୁପ୍ତଭାବେ ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ପଡ଼ିବ। କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟ ବିରୋଧ ହେଲେ, ଭୟଭୀତ ଦୂତ ହେଲେ, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିଫଳ ହୁଏ, ଯେପରି ଅନ୍ଧକାର ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରେ ହରାଯାଏ। ଲାଭ ଓ ହାନି ବିଚାର କରି ନିଆଯାଇଥିବା ନିଷ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାଷ୍ଟ କଲେ ଅପ୍ରଭା ପାଏ; ଆପଣକୁ ଚତୁର୍ ଭାବିଥିବା ଦୂତମାନେ ଏଠି କାର୍ଯ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିଦିଅନ୍ତି। କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ ନ ହରାଏ, କିପରି ଭୟ ନ ଆସେ, କିପରି ସମୁଦ୍ର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ ନାହିଁ? ଯଦି ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଏ, ଏହି ଦୂତକାର୍ଯ୍ୟ ରାବଣଙ୍କ ପାଇଁ ଓ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ। ଏଠି ରାକ୍ଷସ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ଗୁପ୍ତ ରହିବା ଅସମ୍ଭବ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରୂପରେ ତ କଥା ଅଲଗା। ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏଠି ବାୟୁ ମଧ୍ୟ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଚାଲିପାରିବ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହି ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ସମସ୍ତ କିଛି ଜାଣନ୍ତି। ଯଦି ମୁଁ ଏଠି ନିଜ ରୂପରେ ଲୁଚି ରହିବି, ମୋର ବିନାଶ ହେବ ଓ ପ୍ରଭୁଙ୍କ କାମ୍ୟ ବିଫଳ ହେବ। ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ହନୁମାନ୍ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ—ମୁଁ ରାତିରେ ସାନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଲଙ୍କାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି, ଯାହାର ଦ୍ୱାରା ରାଘବଙ୍କ କାମ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେବ। ତାପରେ ହନୁମାନ୍ ଚିନ୍ତା କଲେ—ମୁଁ ରାତିରେ ଏହି ରାବଣଙ୍କ ଅତି ଦୁର୍ଗମ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ମହଳ ଭିତରେ ଯାଇ ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଦେଖିବି। ଏପରି ଭାବି, ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆତୁର ହନୁମାନ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କଲେ।