ହନୁମାନ୍ ଜଙ୍ଗଲ ମାଧ୍ୟମରେ ଆଗେ ବଢ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ—ସାଲ ଗଛ, କର୍ଣ୍ଣିକର, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫୁଲ ଲଗା ଖଜୁରୀ, ପ୍ରିୟାଳ, ମୁଚୁଲିନ୍ଦ, କୁଟଜ ଓ କେତକୀ ଗଛ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଛି। ତାପରେ ସେ ଦେଖିଲେ ଗନ୍ଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ, ନୀପ, ସପ୍ତଛଦ, ଆସନ, କୋବିଦାର ଏବଂ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା କରବୀର ଗଛ। ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଆସିଲା ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଏବଂ କିଛି ଅଂକୁର ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ଗଛଗୁଡ଼ିକ, ଯାହାର ଶିରୋଭାଗ ପବନରେ ହଲୁଚୁଲୁ କରୁଥିଲା, ଏବଂ ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଚିଡ଼ିଆମାନେ ଚଉଁଉଥିଲେ। କିଛି ଅଗ୍ରଗତି କରି ସେ ଦେଖିଲେ ହଂସ ଓ ବକ ଥିବା ପୋଖରୀ, ପଦ୍ମ ଓ କମଳ ଫୁଲରେ ଢାକା, ମନୋହର କ୍ରୀଡ଼ାସ୍ଥଳୀ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଜଳାଶୟ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ଦେଖିଲେ ଫଳ ଓ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଗଛରେ ଶୋଭିତ ଉଦ୍ୟାନ। ଏଭଳି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସେ ରାବଣଙ୍କ ଶାସିତ ଶ୍ରୀମୟୀ ଲଙ୍କାକୁ ନିକଟରେ ଆସିଲେ, ଯାହା ଚାରିପାଖରେ ପଦ୍ମ ଓ କମଳ ଫୁଲ ଥିବା ଖାଲି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା। ସୀତାଙ୍କୁ ଧରି ନେବା ପରେ ରାବଣ ଏହି ଲଙ୍କାକୁ ଦୃଢ଼ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଚାରିଦିଗରୁ ଭୟଙ୍କର ଧନୁର୍ଧାରୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଏହି ସୁନ୍ଦର ମହାନଗରୀ ସୁନାରେ ତିଆରି ଦେଉଳି ବାଡ଼ରେ ଘେରାଯାଇଥିଲା, ଘରଗୁଡ଼ିକ ପାହାଡ଼ ଓ ଶରତ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ନଗରୀ ଉଚ୍ଚ ଓ ଧୂସର ରାସ୍ତା, ଶତଶଃ ଦୁର୍ଗ ଓ ଚମକୁଥିବା ପତାକା-ଝଣ୍ଡାରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଥିଲା। ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନଗରୀ ଭଳି ଦେଖାଉଥିବା, ଦିବ୍ୟ ସୁନା ଦ୍ୱାର ଓ ଲତାମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଲଙ୍କା। ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ନଗରୀ ଚାନ୍ଦ୍ରବଦନ ଭବନ ଦ୍ୱାରା ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା। ଏହି ନଗରୀ ରାକ୍ଷସାଧିପତି ରାବଣଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିଲା, ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ତିଆରି କାମର ଫଳ ଭଳି ଦେଖାଉଥିଲା। ସେ ଦେଖିଲେ ଏହାର ଦୁର୍ଗ ଓ ପ୍ରାଚୀର ତାଙ୍କର କଟି, ବିସ୍ତୃତ ଜଳାଶୟ ତାଙ୍କର ବସ୍ତ୍ର, ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଦୁର୍ଗମାନେ ତାଙ୍କର ଅଳଙ୍କାର ଭଳି। ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାର ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚି ହନୁମାନ୍ ଚିନ୍ତା କଲେ—ଏହି ଲଙ୍କା ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ମନରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଭଳି ଅଦ୍ଭୁତ। ଏଠାରେ ଉଚ୍ଚ ଭବନମାନେ କୈଳାସ ପର୍ବତର ନିବାସ ଭଳି ଦେଖାଉଥିଲେ, ଆକାଶକୁ ଚୁମ୍ବନ କରୁଥିବା ଭଳି ଲାଗୁଥିଲେ। ଏହି ନଗରୀ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଭୋଗବତୀରେ ସର୍ପ ଭଳି, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଭଲ ଭାବେ ଗଢ଼ା, ସ୍ପଷ୍ଟ ଏବଂ କୁବେରଙ୍କ ପୂର୍ବତନ ନିବାସ। ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ଏହାଁର ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ତିଖା ଦାନ୍ତ ଥିଲା, ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ରକ୍ଷିତ ଗୁହା ଭଳି। ଏହି ଦୃଢ଼ ରକ୍ଷା, ବିସ୍ତୃତ ସମୁଦ୍ର ଓ ରାବଣଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଶତ୍ରୁତା ଭାବି ହନୁମାନ୍ ଗଭୀର ଚିନ୍ତା କଲେ—ଏଠାରେ ବାନରମାନେ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ ହେବେ, ଯଥା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହାକୁ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ। ଦୀର୍ଘବାହୁ ରାଘବ ଏହି ଅଗମ୍ୟ, ଦୃଢ଼ ଲଙ୍କାକୁ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ କ’ଣ କରିପାରିବେ? ଏଠାରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ନା ସମ୍ମିଳନ, ନା ଦାନ, ନା ଭେଦ, ନା ଯୁଦ୍ଧ—କିଛି ଉପାୟ ନାହିଁ। ମାତ୍ର ଚାରିଜଣ ତୀବ୍ର ବାନରଙ୍କ ପାଇଁ ଉପାୟ ଅଛି—ବାଲିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ନୀଳ, ମୁଁ ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ ବାନର ରାଜା। ମୁଁ ଜାଣିନଥିଲେଯେ ବୈଦେହୀ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି କି ନାହିଁ, ତା’ପରେ ଜନକନନ୍ଦିନୀକୁ ଦେଖି ଏଠାରେ ଚିନ୍ତା କରିବି। ଏପରି ଭାବି, ପର୍ବତ ଶିଖର ଉପରେ ଦଣ୍ଡିଥିବା ମହାବାନର ହନୁମାନ୍ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରାମଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳତା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ। ଏହି ଦେହରେ ମୁଁ ଏହି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ନଗରୀକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବି ନାହିଁ, କାରଣ ଏଠି କ୍ରୁର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଶକ୍ତିମାନ୍ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସନ୍ଧାନରେ ଠକାଯିବେ ଦରକାର। ଦିନ ଶେଷରେ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ଏହି ଅସମ୍ଭବ ଦୃଢ଼ ଲଙ୍କାକୁ ରାତିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି, ମୋର ମହାକାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ। ଏହି ଦୁର୍ଜୟ ଓ ଦେବାସୁରମାନେ ଅଜୟ ନଗରୀକୁ ଦେଖି, ହନୁମାନ୍ ପୁନିପୁନି ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ଚିନ୍ତା କଲେ—କିଭଳି ମୁଁ ରାବଣଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ରଖି ମୈଥିଲୀ ଜନକନନ୍ଦିନୀକୁ ଦେଖିପାରିବି? କିଭଳି ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ରାମଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଫଳ ହେବ ନାହିଁ? ଏକାକି ଗୁପ୍ତଭାବେ ମୁଁ ଜନକନନ୍ଦିନୀକୁ ଦେଖିବି। ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ବିରୋଧରେ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଫଳ ହୁଏ, ଭୟଭୀତ ଦୂତ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ଧକାର ପ୍ରଭାତରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିବା ଭଳି। ଲାଭ-ହାନି ଭାବି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ତେବେ ଦୂତମାନେ ନିଜକୁ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବି ଏଠି କାର୍ଯ୍ୟ ବିଫଳ କରିଦିଅନ୍ତି। କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ ବିଫଳ ହେବ ନାହିଁ? କିପରି ଭୟ ଆସିବ ନାହିଁ? କିପରି ସମୁଦ୍ର ପାର ହେବା ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ ନାହିଁ? ଯଦି ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯିବି, ଏହି ଦୂତୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ରାବଣଙ୍କ ପାଇଁ ଓ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଇଯିବ। ଏଠି ରାକ୍ଷସ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଲୁଚି ରହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ତ ଅଧିକ ଅସମ୍ଭବ। ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ବାୟୁ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ଚଳିପାରିବ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହି ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବୀଣ ରାକ୍ଷସମାନେ କିଛି ଅଜଣା ରଖନ୍ତି ନାହିଁ। ଯଦି ମୁଁ ଏଠି ନିଜ ଦେହରେ ଲୁଚି ରହିବି, ତେବେ ନିଶ୍ଚିତ ନାଶ ହେବ, ଓ ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଫଳ ହେବ। ଏହିପରି ଭାବି, ମୁଁ ରାତିରେ ଛୋଟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ରାଘବଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି। ଏହି ଦୁର୍ଗମ ରାବଣଙ୍କ ନଗରୀକୁ ରାତିରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭବନକୁ ଦେଖି ଜନକନନ୍ଦିନୀକୁ ଦେଖିବି। ଏପରି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ଆଶାରେ, ବାନର ହନୁମାନ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରି ରହିଲେ।