ହନୁମାନ୍, ସମୁଦ୍ରର ଅସଂଖ୍ୟ ଦାନବ ଓ ସର୍ପମାନେ ଭରିଥିବା, ବଡ଼ ବଡ଼ ତରଙ୍ଗରେ ଉତ୍କୁଳିତ ଏହି ଅପରାଜିତ ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ ଲଙ୍କା ଦ୍ୱୀପର ତଟରେ ଉତରିଲେ । ସେଠାରେ ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନଗର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଲଙ୍କାକୁ ଦେଖିଲେ । ଏହିଠାରୁ ଶୁଭ୍ର ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ଅପରାଜିତ ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ୍ ସହଜରେ ଏକ ଶିଳାପର ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ଉଭୟ ପାଦରେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ଲଙ୍କାକୁ ତ୍ରିକୂଟ ପର୍ବତର ଢାଳରେ ଦେଖିଲେ । ଶତ ଯୋଜନା ଦୂରୀ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବନର ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଅପରିମିତ ପ୍ରତାପୀ ବାନର, କେବଳ ଶ୍ୱାସ ନେଉନଥିଲେ, କିଛି କ୍ଲାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରିନଥିଲେ । ସେ ଭାବିଲେ: "ମୁଁ ଶତ ଶତ ଯୋଜନା ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବି, ଏଠି ଏହି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଶତ ଯୋଜନା କିଛି ନୁହେଁ ।" ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲଙ୍କାକୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଅତିକ୍ରମ କରି, ବିସ୍ତୃତ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଲାଘୁ ଦେଇ ଚାଲିଯାଇଲେ । ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ସେ ହରିତ କ୍ଷେତ୍ର, ଗାଢ଼ ଅରଣ୍ୟ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଙ୍ଗଲ, ମଧୁର ଗନ୍ଧ ଭରିଥିବା ଅଞ୍ଚଳ, ଏବଂ ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଲେ । ମହାବଳୀ ହନୁମାନ୍, ବନରମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଧାନ, ଚମକୁଥିବା ପର୍ବତ, ଶ୍ରେଣୀଶ୍ରେଣୀ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଅରଣ୍ୟ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ସମୀପକୁ ଆସିଲେ । ସେଠାରେ ପର୍ବତ ଶିଖରେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ, ଅନେକ ଅରଣ୍ୟ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ମଧ୍ୟରେ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଲଙ୍କାକୁ ଶିଖର ଉପରେ ଦେଖିଲେ । ସେ ସାଳ ଗଛ, କର୍ଣ୍ଣିକର, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫୁଲିଥିବା ଖଜୁରୀ, ପ୍ରିୟଳ, ମୁଚୁଲିନ୍ଦ, କୁଟଜ ଓ କେତକୀ ଗଛ ଦେଖିଲେ । ତାଲେ ସୁଗନ୍ଧି ଭରିଥିବା ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ, ନୀପ, ସପ୍ତଛଦ, ଅସନ, କୋବିଦାର ଓ କରବୀର ଫୁଲ ଦେଖିଲେ । ଫୁଲ ଭରିଥିବା ଗଛ, କିଛି କୁଡ଼ିଆ, ବାୟୁରେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଉଡ଼ିଉଠୁଥିବା, ଏବଂ ଚିଡ଼ିଆ ଉଡ଼ୁଠିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ । ସେ ହଂସ ଓ କୋଉ ଭରିଥିବା ପୋକରୀ, ପଦ୍ମ ଓ କମଳ ଭରିଥିବା ଜଳାଶୟ, ରମଣୀୟ ଖେଳକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଅନେକ ସ୍ଥାନ ଦେଖିଲେ । ମହାବଳୀ ବାନର ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସବୁ ସମୟ ଫଳ ଓ ଫୁଲ ଭରିଥିବା ଉଦ୍ୟାନ ଦେଖିଲେ । ରାବଣଙ୍କର ଶାସନାଧୀନ ଶୋଭାମୟ ଲଙ୍କା ସେଠାରେ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦୋଉ ତଳାଉ ଏବଂ କମଳ ଭରିଥିବା ଖାଇଁ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ । ସୀତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରିବା ପରେ ରାବଣଙ୍କର ରକ୍ଷାରେ ଥିବା ଏହି ନଗର ଚାରିଦିଗରେ ଭୟଙ୍କର ଧନୁର୍ଧାରୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ । ସୁନ୍ଦର ଏହି ମହାନଗର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପତିକା ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲା, ଘରଗୁଡ଼ିକ ପର୍ବତ ଓ ଶରଦ ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ଉଚ୍ଚ, ଶୁଭ୍ର ରାସ୍ତା ଏହାକୁ ଆବର୍ତ୍ତ କରିଥିଲା, ଶତଶଃ ଶିଖର ଓ ଧ୍ୱଜା, ପତାକା ଏହାକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲା । ଦିବ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାର ଓ ମାଳା ଶ୍ରେଣୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏହି ଲଙ୍କା ଦେବନଗର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ଉଚ୍ଚ ଶ୍ଵେତ ଗୃହ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ପର୍ବତ ଶିଖର ଉପରେ ବିରାଜିତ ଏହି ଲଙ୍କା ମେଘ ମାନଙ୍କୁ ଛୁଇଁଉଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣଙ୍କ ରକ୍ଷାଧୀନ, ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ନିର୍ମିତ ଏହି ନଗର ଆକାଶରେ ଭାସୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ଏହାର ପ୍ରାଚୀର ଓ ପତିକା ଏହାର କଟି, ବିସ୍ତୃତ ଜଳାଶୟ ଏହାର ପୋଷାକ, ଧାର ଧାରେ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶିଖର ଏହାର ଭୂଷଣ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ବାନର ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଏହି ଦେଖିଲେ ଯେ, ଏହା ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ମନରେ ଉପଜିଥିବା ପରି ନିର୍ମିତ । ଏହାର ଉଚ୍ଚ ମହଲ ହେଲା କୈଳାସ ପର୍ବତ ଗୃହ ପରି, ଆକାଶକୁ ଚିତ୍ରିତ କରୁଥିବା, ମାନେ ମଣ୍ଡଳକୁ ଧରିଥିବା ପରି । ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ଭରିଥିବା, ଭୋଗବତୀ ନଗର ସର୍ପମାନେ ଭରିଥିବା ପରି, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଭଲ ଭାବରେ ନିର୍ମିତ, ପୂର୍ବେ କୁବେର ବାସ କରୁଥିବା ଏହି ନଗର ଦେଖିଲେ । ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ, ଶୁଳ, ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରି, ବଡ଼ ବଡ଼ ଦାଁତ ଧାରଣ କରି, ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଗୁହା ପରି ଏହି ନଗରକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ । ହନୁମାନ୍ ଏହି ମହାରକ୍ଷିତ ନଗର ଓ ଏହାର ସମୁଦ୍ର ଦେଖି, ରାବଣଙ୍କୁ ମନେ ପକାଇ, ଚିନ୍ତା କରିଲେ: "ଏଠାରେ ବନରମାନେ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି କରିପାରିବେନି, ଲଙ୍କା ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଜୟ କରିପାରିବେନି । ମହାବଳୀ ରାଘବ ଏହି ଦୁର୍ଗମ ଏବଂ ରାବଣଙ୍କ ରକ୍ଷାଧୀନ ଲଙ୍କାକୁ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ କଣ କରିପାରିବେ? ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ସମ୍ମିଳନ, ଦାନ, ଭେଦ କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧ କିଛି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । କେବଳ ଚାରିଜଣ ଦ୍ରୁତ ବନର—ବାଲିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ନୀଳ, ମୁଁ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ରାଜାଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଉପାୟ ଅଛି ।" "ମୁଁ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୈଦେହୀ ଜୀବିତ କି ନାହିଁ ଜାଣିପାରିବିନାହିଁ, ସେଠାରେ ଚିନ୍ତା କରିବି, ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରେ ।" ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ମହାବଳୀ ବାନର ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ରାମଙ୍କ ସଫଳତା ଉପରେ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ହେଲେ । "ଏହି ରୂପରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭରିଥିବା ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବିନାହିଁ,"—ସେ ଭାବିଲେ । "ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋତେ ଠକାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଖୋଜିପାରିବି । ଦିନ ଓ ରାତିର ଉଚିତ ସମୟରେ, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମୋର ମହାକାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବାକୁ ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି ।" ଏହି ଦେଖିଲେ ଯେ, ଏହି ନଗର ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଜୟ, ହନୁମାନ୍ ପୁନଃ ପୁନଃ ନିଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଚିନ୍ତା କରିଲେ: "ମୁଁ କିପରି ରାବଣଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ରଖି ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି? କିପରି ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ରାମଙ୍କ କାମ ନଷ୍ଟ ହେବ ନାହିଁ? ମୁଁ ଏକାକି ଗୁପ୍ତରେ ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଦେଖିବି ।" "ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଅନୁକୂଳ ନ ହେଲେ, ଭୟଭୀତ ଦୂତ ଥିଲେ କାମ ବିଫଳ ହୁଏ, ଯେପରି ଅନ୍ଧକାର ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରେ ହରାଯାଏ ।" ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କର ମହାକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଉଚିତ ଉପାୟ ଚିନ୍ତନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ ।