ହନୁମାନ, ଶାଖା ଛାଳିବାରେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନର, ନିଜ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତି ଓ ଗତି ସହିତ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଉଡ଼ି ବେଳେ, ତିନି ଦ୍ୱୀପ ଏବଂ ମାଲୟ ପର୍ବତର ହରିତ ଉଦ୍ୟାନ ଦେଖିଲେ। ସମୁଦ୍ରର ନୀଳ ଜଳ, ତଟ ଭୂମି, ତଟରେ ଥିବା ଗଛଗୁଡ଼ିକ ଓ ସମୁଦ୍ରର ଅନେକ ରମଣୀମୁଖ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆକର୍ଷିତ କଲା। ନିଜ ଦେହକୁ ବଡ଼ ମେଘ ପରି ଦେଖି, ସଂଯମୀ ଓ ଧୀର ହନୁମାନ ବିଚାର କଲେ—ତାଙ୍କ ଦେହ ଆକାଶକୁ ଅଟକାଉଛି। ତାଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଭାବ ଆସିଲା—"ଯଦି ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋର ଏହି ବଡ଼ ଆକାର ଓ ଗତି ଦେଖିବେ, ତେବେ ସେମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବେ।" ତେଣୁ, ମହାପର୍ବତ ପରି ଦେହକୁ ସଂକୋଚ କରି, ନିଜ ସ୍ବାଭାବିକ ଆକାରକୁ ଫେରିଲେ; ମନ ଶାନ୍ତ ଓ ମୋହ ରହିତ। ଦେହକୁ ଅତି କମ କରି, ନିଜ ସ୍ବଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ ହନୁମାନ, ହରି ବାଲିଙ୍କ ଶକ୍ତି ଚୋରି ନେଇଥିବା ପରି, ତିନି ଡଗ ଦେଇ ଅତିଶୟ ଦୃତିରେ ଗତି କଲେ। ଚମତ୍କାର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଆକାର ଧାରଣ କରି, ସମୁଦ୍ରର ଅପର ପାରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ପାରିବା ନଥିବା ଆକାର ନେଇ, ସ୍ବ-ଜ୍ଞାନ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସ୍ଥିର, ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲେ। ତାପରେ, ଉଚ୍ଚ Lambā ପର୍ବତର ଚମତ୍କାର ଶିଖରରେ, କେତକୀ, ଉଦାଳକା ଓ ନାଡ଼ିଆ ଗଛର ମଧ୍ୟରେ, ମେଘମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ମହାତ୍ମା ହନୁମାନ ଅବତରିଲେ। ସମୁଦ୍ର ତଟକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତର ଉପରେ ଥିବା ଲଙ୍କାକୁ ଦୃଷ୍ଟି କଲେ; ପର୍ବତରେ ଅବତରି, ନିଜ ଆକାର ଛାଡ଼ି, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୟଭିତ ହେଲେ। ଦାନବ ଓ ନାଗମାନେ ଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତରଙ୍ଗରେ ବିଭୂଷିତ ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ମହାସମୁଦ୍ର ତଟରେ ଅବତରି, ଲଙ୍କାକୁ ଦେଖିଲେ; ଏହା ଦେବତାମାନଙ୍କ ନଗର ପରି ଦେଖାଉଥିଲା। ଏଠାରେ ଏହି ମହାନ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଅଜୟ ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ ଅତି ସହଜରେ ଲଙ୍କାକୁ ଦୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯାହା Trikūṭa ପର୍ବତର ଢାଲରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଶତ ଯୋଜନା ସମୁଦ୍ର ଅତିକ୍ରମ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଅତିଶୟ ପ୍ରତାପୀ ବାନର, କୌଣସି କ୍ଳାନ୍ତି ନ ଅନୁଭବ କଲେ। "ମୁଁ ଶତ ଶତ ଯୋଜନା ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବି; ଏହି ମାପିଥିବା ଶତ ଯୋଜନା ସମୁଦ୍ର କ'ଣ?"—ଏହି ଭାବ ତାଙ୍କରେ ଆସିଲା। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶାଖା ଛାଳିବାରେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ହନୁମାନ, ଦୃତିରେ ସମୁଦ୍ର ଅତିକ୍ରମ କରି ଲଙ୍କାକୁ ଯାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପଥରେ ଶ୍ୟାମଳ ମେଦିନୀ, ଲତା-ପ୍ରସ୍ତର ଦୁର୍ଗମ ଅନ୍ଧାର ଜଙ୍ଗଲ, ମଧୁର ଗନ୍ଧ ଭରିଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପର୍ବତ ଦେଖିଲେ। ରୂପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ବାନରମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ହନୁମାନ, ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲ ଓ ଗଛରେ ଭରିଥିବା ଉଚ୍ଚ ପର୍ବତ ଓ ଫୁଲର ଉଦ୍ୟାନ ଦେଖିଲେ। ଏହି ପର୍ବତରେ ଉପସ୍ଥିତ ହନୁମାନ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ମଧ୍ୟରେ, ବାୟୁପୁତ୍ର ଲଙ୍କାକୁ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ଦେଖିଲେ। ସାଲ, କର୍ଣିକର, ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଖଜୁରୀ, ପ୍ରିୟାଳ, ମୁଚୁଲିଣ୍ଡ, କୁଟଜ, କେତକୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଗଛ ଦେଖିଲେ। ଘ୍ରାଣରେ ଭରିଥିବା ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ, ନିପ, ସପ୍ତଛଦ, ଆସନ, କୋବିଦାର, ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା କରବୀର ଦେଖିଲେ। ଫୁଲ ଓ କୁଳି ଭରିଥିବା ଗଛ, ତାଙ୍କର ଶିର ଶିତଳ ବାୟୁରେ ହଲେଲା, ପକ୍ଷୀମାନେ ତାହାରେ ବିକିରିତ ହେଉଥିଲେ। ହନୁମାନ ହ୍ରଦ ଦେଖିଲେ—ହଂସ ଓ କୁଳଙ୍କ ଭରିଥିବା, ପଦ୍ମ ଓ ଶତଦଳ ଦେଖିଲେ, ରମ୍ୟ ଖେଳସ୍ଥଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଜଳାଶୟ ଦେଖିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ଏହି ଉଦ୍ୟାନ ଦେଖିଲେ—ବିଭିନ୍ନ ରୁତୁରେ ଫଳ ଓ ଫୁଲ ଭରିଥିବା ଗଛରେ ସଜିତ। ରାବଣଙ୍କ ଶାସନରେ ଥିବା ଚମତ୍କାର ଲଙ୍କାକୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ଏହି ନଗର ପଦ୍ମ ଓ ଶତଦଳ ଭରିଥିବା ଖାଳି ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା। ସୀତାଙ୍କ ଅପହରଣ ପରେ ରାବଣଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିବା ଏହି ଲଙ୍କା, ଦିଗ୍ଦିଗରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧନୁଷ ନେଇ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଏହି ଚମତ୍କାର ମହାନଗର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପତିକାରେ ଘିରିଥିଲା; ଘରଗୁଡ଼ିକ ପର୍ବତ ଓ ଶରଦ ମେଘ ପରି ଦେଖାଉଥିଲା। ଉଚ୍ଚ, ଧଳା ରାସ୍ତା ଦେଖିଲେ; ଶତ ଦୁର୍ଗ ଓ ଧ୍ୱଜ ଫେରା ଦେଖିଲେ। ହନୁମାନ ଦେଖିଲେ, ଦିବ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାର ଓ ଲତାର ଶ୍ରେଣୀରେ ଶୋଭିତ ଲଙ୍କା, ଦେବନଗର ପରି ଦେଖାଉଥିଲା। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଲଙ୍କା, ଚମତ୍କାର ଧଳା ଘର ଦେଖିଲେ, ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ପରି। ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା ରାବଣଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିବା, ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ନିର୍ମିତ ଏହି ନଗର ଆକାଶରେ ଭାସୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ହନୁମାନ ଦେଖିଲେ—ଏହାର ପଡ଼ିକା ଓ ଦିବାଲୀ ଏହାର କଟି, ବିଶାଳ ଜଳାଶୟ ଏହାର ବସ୍ତ୍ର, ସୀମାରେ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଦୁର୍ଗ ଏହାର ଭୂଷଣ। ବାନର ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଲଙ୍କାକୁ ବିଚାର କଲେ—ଏହା ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ମନରେ ନିର୍ମିତ ପରି ଦେଖାଉଥିଲା। ଉଚ୍ଚ ମହଳ ଏହାର କୈଳାସ ପର୍ବତର ନିବାସ ପରି, ଆକାଶକୁ ଚିତ୍ରିତ କରୁଥିଲା, ଦିବ୍ୟ ଦେବ ମାନଙ୍କ ନିବାସ ପରି। ତୀକ୍ଷ୍ଣ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭରିଥିବା, ଭୋଗବତୀର ସର୍ପମାନେ ପରି, ଅସମ୍ଭବ, ସୁନିର୍ମିତ, ସ୍ପଷ୍ଟ, କୁବେରଙ୍କ ପୂର୍ବ ନିବାସ। ଅନେକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ରାକ୍ଷସମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ—ଅସ୍ତ୍ର, ଶୁଳ, ଦନ୍ତରେ ଭୟ, ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଗୁହା ପରି। ଲଙ୍କାର ମହାନ ରକ୍ଷା ଓ ସମୁଦ୍ର ଦେଖି, ରାବଣଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି, ଭୟଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ବିଷୟରେ ହନୁମାନ ଚିନ୍ତା କଲେ। "ଯଦି ବାନରମାନେ ଏଠାକୁ ଆସିବେ, ସେମାନଙ୍କର ଉଦ୍ୟମ ଫଳବାନ ହେବ ନାହିଁ; ଲଙ୍କା ସଂଗ୍ରାମରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ।" "ଏହି ଅଦ୍ୟତିୟ, ଦୁର୍ଗମ ଲଙ୍କା, ରାବଣଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିବା, ମହାବଳୀ ରାଘବ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ କ'ଣ କରିପାରିବେ?" "ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନ ମିଳନ, ନ ଦାନ, ନ ଭିଦ, ନ ଯୁଦ୍ଧର ଉପାୟ ଅଛି।" "କେବଳ ଚାରି ଦୃତ ବାନରରେ ଉପାୟ ଅଛି—ବାଲିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ନୀଳ, ମୁଁ ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା।