ହନୁମାନ୍ ଦୂର ସମୁଦ୍ର କୂଳ ପ୍ରାୟ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ସେ ଚାରିପଟେ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇଲେ ଏବଂ ଶତ ଯୋଜନା ଦୂରରେ ଏକ ବିଶାଳ ଅରଣ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ତଳକୁ ଅବତରଣ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବନର ମାଛ ଛାଲିବା ମଧ୍ୟରୁ ଏହି ମହାବୀର ଏକ ଦ୍ୱୀପ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ଓ ମଲୟ ପର୍ବତର ଉଦ୍ୟାନରେ ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା। ସେ ସମୁଦ୍ର, ତଟ ଭୂମି, ସମୁଦ୍ର କୂଳର ଗଛ ଓ ସମୁଦ୍ରର ଭାର୍ଯ୍ୟମାନ ମୁହଁଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ନିଜ ଦେହକୁ ବୃହତ୍ ମେଘର ଭଳି ଦେଖି, ସଂଯମଶୀଳ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ହନୁମାନ୍ ଭାବିଲେ—ସେ ଯେପରି ଆକାଶକୁ ଅଟକାଇଦେଉଛନ୍ତି। ମହାମତୀ ହନୁମାନ୍ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ଯଦି ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋ ଏହି ବୃହତ୍ ଆକୃତି ଓ ବେଗ ଦେଖିବେ, ସେମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେବେ।” ଏହିପରି ଭାବି, ପାହାଡ଼ ଭଳି ବିଶାଳ ଦେହକୁ ସଂକୁଚିତ କରି, ସେ ନିଜ ସ୍ୱାଭାବିକ ଆକୃତିକୁ ଧାରଣ କଲେ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ତା’ପରେ, ନିଜ ଦେହକୁ ବହୁତ ଛୋଟ କରି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ତିନିଟି ବଡ଼ ପାଦ ଦେଇ ଏହି ମହାସମୁଦ୍ର ଅଟକାଇ ଦୂର ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ—ଯେପରି ହରି ବଳିଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଚୁରି କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ମନୋହର ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ହନୁମାନ୍ ଦୂର ସମୁଦ୍ର ପାର୍ ହେଲେ। ସେ ଅନ୍ୟ କାହାରି ପାଇଁ ଅସମ୍ଭବ ଏକ ଆକୃତି ନେଇ, ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏକାଗ୍ର ଓ ଜ୍ଞାନୀ ହୋଇ, ଚାରିପଟେ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇଲେ। ତା’ପରେ, ଉଚ୍ଚ ଲମ୍ବା ପର୍ବତର ଚମତ୍କାର ପ୍ରସ୍ଥରେ, କେତକୀ, ଉଦାଳକ ଓ ନାଡ଼ିଆ ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମେଘମାଳା ଭଳି ଦେଖାଯିବା ଏହି ମହାତ୍ମା ଅବତରଣ କଲେ। ସମୁଦ୍ର କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ଥିବା ଲଙ୍କାକୁ ଦୃଷ୍ଟି କଲେ। ପର୍ବତ ଉପରେ ଅବତରଣ କରି, ନିଜ ଆକୃତିକୁ ଗୋପନ କଲେ ଏବଂ ମୃଗପକ୍ଷୀମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ। ଏହିପରି ଦାନବ ଓ ନାଗମାନେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ବଡ଼ ତରଙ୍ଗ ଥିବା ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ମହାସମୁଦ୍ର କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ ଲଙ୍କା ଦେବନଗର ଭଳି ଚମକୁଛି। ଏଠିଠାରେ, ଶ୍ରୀମତ୍ ଭାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଅଜୟ ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ମହାବଳୀ ହନୁମାନ୍ ନିର୍ବିଗ୍ନ ଭାବେ ତ୍ରିକୂଟ ପର୍ବତ ଶୃଙ୍ଗରେ ଥିବା ଲଙ୍କାକୁ ଦେଖିଲେ। ଶତ ଯୋଜନା ଦୂର ଅତିକ୍ରମ କରି, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ ବନରାଜ ହନୁମାନ୍ କେବେ ଶ୍ୱାସ ନେଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ କୌଣସି କ୍ଳାନ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ। ସେ ଭାବିଲେ, “ମୁଁ ଶତ ଶତ ଯୋଜନା ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବି, ଏହି ମାତ୍ର ଏକ ଶତ ଯୋଜନା ତ କ’ଣ?” ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଳଶାଳୀ ଓ ଲଙ୍କୁମାନ୍ୟ ବନରାଜ ହନୁମାନ୍ ବଡ଼ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ, ବିସ୍ତୃତ ସମୁଦ୍ର ଅତିକ୍ରମ କରି ଲଙ୍କାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ପଥରେ ସେ ହରିତ ମେଦିନୀ, ଗାଢ଼ ଗନ୍ଧର ଅରଣ୍ୟ, ମଧୁର ଉଦ୍ୟାନ, ପର୍ବତ ଓ ଅନେକ ହରିତ ଛାୟା ଦେଖିଲେ। ବନରାଜ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭାମୟ ହନୁମାନ୍ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ଶ୍ରେଣୀ ଭିତରୁ ଚାଲିଲେ। ପର୍ବତ ଉପରେ ଦଢ଼ି ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ି ଥିବା ବେଳେ, ବାୟୁପୁତ୍ର ଲଙ୍କାକୁ ପର୍ବତ ଶିଖରେ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ। ସେ ଶାଳ, କର୍ଣ୍ଣିକର, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫୁଲ ଖଜୁରୀ, ପ୍ରିୟାଳ, ମୁଚୁଲିନ୍ଦ, କୁଟଜ ଓ କେତକୀ ଦେଖିଲେ। ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ ଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନିପ, ସପ୍ତଛଦ, ଅସନ, କୋବିଦାର ଓ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା କରବୀର ଦେଖିଲେ। କେତେକ ଗଛ ଫୁଲରେ ଭରିଥିଲା, କେତେକ ମଞ୍ଜରୀରେ, ବାୟୁରେ ତାଙ୍କର ଶିରୋଭାଗ ହଲୁଚୁଆଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏଠାରୁ ଉଡ଼ିଯାଉଥିଲେ। ସେ ହଂସ, ବକ ଭରିଥିବା ପୋଖରୀ, ପଦ୍ମ ଓ କମଳ ଆବୃତ ଜଳାଶୟ, ମନୋହର କ୍ରୀଡ଼ାସ୍ଥଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଜଳାଶୟ ଦେଖିଲେ। ମହାବଳୀ ବନରାଜ ବିଭିନ୍ନ ଋତୁରେ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଭରିଥିବା ଉଦ୍ୟାନ ଦେଖିଲେ। ଏବେ ସେ ରାବଣଙ୍କ ଶାସିତ ଶୋଭାମୟ ଲଙ୍କାକୁ ନିକଟେ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ପଦ୍ମ ଓ କମଳ ଭରିଥିବା ଖାଳି ତଳ ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ। ଶ୍ରୀମତୀ ସୀତାଙ୍କ ଅପହରଣ ପରେ ରାବଣଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିବା ଏହି ନଗର ସବୁପଟେ ଭୟଙ୍କର ଧନୁର୍ଧର ରାକ୍ଷସମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସୁନ୍ଦର ବଡ଼ ନଗରଟିଏ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାଚୀରରେ ଘେରାଯାଇଥିଲା, ଘରମାନେ ପାହାଡ଼ ଓ ଶରଦ ମେଘର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏହି ନଗର ଉଚ୍ଚ ଚଉଡ଼ା ରାସ୍ତା, ଶତଶଃ ଦୁର୍ଗ ଏବଂ ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜରେ ଚମକୁଥିଲା। ଦେବସ୍ତର ଦ୍ୱାର ଓ ଲତାଶ୍ରେଣୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏହି ଲଙ୍କାକୁ ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଦେବନଗର ଭଳି ଚମକୁଥିଲା। ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ଥିବା ଲଙ୍କାକୁ ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ, ଯାହାର ଶ୍ୱେତ ଭବନ ଆକାଶକୁ ଛୁଁଉଥିଲା। ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଏବଂ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ନିର୍ମିତ ଏହି ନଗର ଆକାଶରେ ଭାସୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ଏହି ନଗରର ପ୍ରାଚୀର ଏବଂ ଦିଵାଲ ତାହାର କଟି, ବିସ୍ତୃତ ଜଳାଶୟ ତାହାର ଅମ୍ବର, ଧାରରେ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଦୁର୍ଗ ତାହାର ଭୂଷଣ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାର ପହଞ୍ଚି, ବନରାଜ ଏହି ଲଙ୍କାକୁ ଭାବିଲେ—ଏହି ନଗର ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ମନରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ପରି ଅଦ୍ଭୁତ। ଏଠାରେ ଉଚ୍ଚ ମହଳ ରହିଛି, କୈଳାସ ଧାମ ଭଳି ଆକାଶ ଚିତ୍ରିତ କରୁଛି, ମାନେ ଆକାଶକୁ ଧାରଣ କରିଛି। କ୍ରୂର ରାକ୍ଷସମାନେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଭୋଗବତୀ ନଗରର ସର୍ପମାନେ ଭଳି, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ସୁନିର୍ମିତ, ପୂର୍ବେ କୁବେରଙ୍କ ଅଧିବାସ ଥିଲା। ଅନେକ କ୍ରୂର ରାକ୍ଷସମାନେ, ଶୂଳ ଓ ତୋମାର ଧାରଣ କରି, ଦନ୍ତାଳୁ ଅନ୍ତର୍ଗୁହାରେ ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ପରି ଏହି ନଗରକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଏହି ଦୃଢ଼ ରକ୍ଷା, ସମୁଦ୍ର ଓ ରାବଣଙ୍କୁ ଭାବି, ହନୁମାନ୍ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ଏଠାରେ ବନରାଜମାନେ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ଫଳପ୍ରଦ ହେବେ ନାହିଁ; କାରଣ ଲଙ୍କା ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ। ମହାବାହୁ ରାଘବ ଏହି ଅପରିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଦୁର୍ଗ ଲଙ୍କାକୁ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ କ’ଣ କରିପାରିବେ? ଏଠାରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ନ ମିଳନ, ନ ଦାନ, ନ ଭେଦ, ଏବଂ ନ ଯୁଦ୍ଧ—କିଛି ହିଁ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।