ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ବିରାଟ ବାନର ହନୁମାନ, ଶିମ୍ହିକାଙ୍କ ଶରୀର ଓ ଜୀବନବିନ୍ଦୁକୁ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଅବଲୋକନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମୁହଁ ବିକୃତ ହୋଇଥିବାରୁ, ହନୁମାନ ମହାବଳୀ ବଜ୍ର ସମ, ନିଜ ଶରୀରକୁ ବାରମ୍ବାର ସଂକୋଚିତ କରି, ଶିମ୍ହିକାଙ୍କ ମୁହଁ ଭିତରେ ଲାଫି ପଡିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଶିମ୍ହିକାର ମୁହଁ ଭିତରେ ଡୁବିଯାଉଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ଦେଖିଥିଲେ। ଯେପରି ରାହୁ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରକୁ ତାର ଅଂଶରେ ଗିଲେ, ସେପରି ଶିମ୍ହିକା ହନୁମାନଙ୍କୁ ଗିଲୁଥିଲେ; ହନୁମାନ ତାଙ୍କ ତୀବ୍ର ନଖର ଦ୍ୱାରା ଶିମ୍ହିକାଙ୍କ ଜୀବନବିନ୍ଦୁକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ତାପରେ ତିବ୍ର ଗତି ଓ ମନୋବଳ ସହିତ, ହନୁମାନ ବାହାରକୁ ଲାଫିଲେ; ତାଙ୍କ ଦୃଢ଼ତା, ପ୍ରାୟତ୍ନ ଓ କୌଶଳରେ, ଶିମ୍ହିକାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରି ତଳେ ପକାଇଦେଲେ। ହନୁମାନ, ନିଜେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ତିବ୍ର ଗତିରେ ପୁଣି ବଡ଼ ଆକାର ଧରିଲେ; ଶିମ୍ହିକାଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ନଶ୍ଟ କରି, ହନୁମାନ ତୁଳିତ ଜଳରେ ପଡିଲେ। ହନୁମାନ, ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶିମ୍ହିକାର ବିନାଶ ପାଇଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ। ଶିମ୍ହିକା, ହନୁମାନଙ୍କ ତୀବ୍ର ପ୍ରହାରରେ ତଳେ ପକାଯାଇଥିବା ଦେଖି, ଆକାଶରେ ଉଡୁଥିବା ଦେବତାମାନେ ଏହି ବାନର ମୁଖ୍ୟକୁ କହିଲେ— "ଆଜି ଏକ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୋଇଛି; ତୁମେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜୀବକୁ ବିନାଶ କରିଛ। ତୁମେ ଯେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଛ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କର।" "ଓ ବାନରରାଜ, ଯେଉଁ ଚାରିଟି—ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ଦୃଷ୍ଟି, ବୁଦ୍ଧି, ଓ କୌଶଳ—ତୁମେ ଧାରଣ କରିଛ, ଏମାନେ ଥିଲେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟରେ ବିଫଳ ହେବା ନାହିଁ।" ସେହି ଦେବମାନେ ହନୁମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ; ହନୁମାନ ଗରୁଡ଼ ସମ, ଆକାଶରେ ଉଡ଼ିଲେ। ଶତ ଯୋଜନା ଦୂରରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ, ସେ ଚାରିପାଖରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଏକ ବନ ଦେଖିଲେ ଯାହା ଶତ ଯୋଜନା ଶେଷରେ ଅଛି। ଅବତରଣ କରିବା ସମୟରେ, ଶାଖା ଉପରେ ଲାଫିବାରେ ପ୍ରବୀଣ ହନୁମାନ, ଏକ ଦ୍ବୀପ ଦେଖିଲେ ଯାହା ନାନା ପ୍ରକାର ଗଛ ଓ ମଲୟ ପର୍ବତର ଉଦ୍ୟାନରେ ଶୋଭିତ। ସେ ସମୁଦ୍ର, ତୀରଭୂମି, ତୀରରେ ବଢିଥିବା ଗଛ ଓ ସମୁଦ୍ରର ନାରୀମାନେ ଦେଖିଲେ। ନିଜ ଆକାର ବଡ଼ ମେଘ ସମ, ହନୁମାନ ଚିନ୍ତା କଲେ—"ମୁଁ ଆକାଶକୁ ଅଟକାଇ ଦେଉଛି।" ସେ ଭାବିଲେ, "ଯଦି ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋର ବଡ଼ ଆକାର ଓ ତୀବ୍ର ଗତି ଦେଖିବେ, ତେବେ ସେମାନେ ସନ୍ଦେହ କରିବେ।" ତେଣୁ, ନିଜ ଶରୀରକୁ ବଡ଼ ପର୍ବତ ସମ ଥିବା ଆକାରରୁ ସଂକୋଚିତ କରି, ନିଜ ସ୍ୱାଭାବିକ ଆକାରକୁ ଫେରିଲେ; ମନ ଶାନ୍ତ ଓ ମୋହମୁକ୍ତ ହୋଇଗଲେ। ଶରୀରକୁ ବହୁତ ଛୋଟ କରି, ହନୁମାନ ନିଜ ପ୍ରକୃତିରେ ଦୃଢ଼, ତିନି ଡଗରେ ଚାଲିଗଲେ, ହରି ବଳିଙ୍କ ଶକ୍ତି ନେଇଥିବା ସମ। ସେ ମନୋହର ଓ ନାନା ପ୍ରକାର ଆକାର ଧରି, ସମୁଦ୍ରର ଦୂର ପାରେ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ନେଇପାରିବେ ନାହିଁ ଏମିତି ଆକାର ଧରି, ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏକାଗ୍ର, ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଅବଲୋକନ କଲେ। ତାପରେ, ଉଚ୍ଚ ଲମ୍ବା ପର୍ବତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିଖରରେ, କେତକୀ, ଉଦାଳକ ଓ ନାଡ଼ିଫଳ ଗଛ ମଧ୍ୟରେ, ମେଘ ଦଳ ସମ, ମହାତ୍ମା ହନୁମାନ ଅବତରିଲେ। ସମୁଦ୍ର ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଲଙ୍କାକୁ ଦେଖି, ହନୁମାନ ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ଅବତରିଲେ, ନିଜ ଆକାର ଛାଡ଼ି, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୟଭିତ ହେଇଯାଇଥିଲେ। ଦାନବ ଓ ସର୍ପମାନେ ସହିତ ତରଙ୍ଗିତ ମହାସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ହନୁମାନ ମହାସମୁଦ୍ର ତୀରରେ ଅବତରିଲେ ଓ ଲଙ୍କାକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ଦେବମାନେ ନଗର। ଏବେ ତୁମେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗ ଶୁଣ। ଅଜୟ ମହାସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ ତିକୁଟ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଲଙ୍କାକୁ ଦେଖିଲେ। ଶତ ଯୋଜନା ଅତିକ୍ରମ କରି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ପ୍ରଭାଶାଳୀ ବାନର ହନୁମାନ, କୌଣସି କ୍ଲାନ୍ତି ବା ଶ୍ୱାସ ନେବା ଅନୁଭୂତି ନ କରି, ତାହାଁଠି ଦେଖିଲେ। "ମୁଁ ଅନେକ ଶତ ଯୋଜନା ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବି; ଏହି ମହାସମୁଦ୍ରର ଶତ ଯୋଜନା ମାତ୍ର ଆମ ପାଇଁ କିଛି ନୁହେଁ," ହନୁମାନ ଭାବିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ, ଲାଫିବାରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ହନୁମାନ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଲଙ୍କାକୁ ଯାଇ, ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ସେ ମାର୍ଗରେ ହରିତ ମେଦିନୀ, ଘନ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଙ୍ଗଲ, ମଧୁ ଭରା ଉଦ୍ୟାନ ଓ ପର୍ବତ ଦେଖିଲେ। ପ୍ରଭାଶାଳୀ ହନୁମାନ, ବାନରମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ, ଗଛ ଓ ଫୁଲ ଦଳର ଉଦ୍ୟାନ ମଧ୍ୟରେ ପର୍ବତକୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେହି ପର୍ବତରେ, ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଗୁହାମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଲଙ୍କାକୁ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ଦେଖିଲେ। ସେ ସାଳ, କର୍ଣିକର, ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଖଜୁରି, ପ୍ରିୟଳ, ମୁଚୁଲିଣ୍ଡ, କୁଟଜ, କେତକୀ ଦେଖିଲେ। ସେ ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ ଗଛ, ସୁଗନ୍ଧିତ ନିପ, ସପ୍ତଛଦ, ଆସନ, କୋୱିଦାର ଓ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ କରବୀର ଦେଖିଲେ। ସେ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଓ କିଛି ମୁଞ୍ଚା ଥିବା ଗଛ, ପବନରେ ତାଙ୍କ ଶିର ହଲାଇଥିବା, ପକ୍ଷୀମାନେ ବିକିରିତ ହେଇଥିବା ଦେଖିଲେ। ସେ ହଂସ ଓ କୁଲିଙ୍ଗ ଭରିଥିବା ପୋଖରୀ, ପଦ୍ମ ଓ ନୀଳପଦ୍ମରେ ଡ଼ାକିଥିବା, ମନୋହର ଖେଳାସ୍ଥଳ ଓ ନାନା ପ୍ରକାର ଜଳାଶୟ ଦେଖିଲେ। ମହାବଳୀ ବାନର ନାନା ପ୍ରକାର ଫଳ ଓ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଉଦ୍ୟାନ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ ସବୁ ଋତୁରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା। ହନୁମାନ ରାବଣଙ୍କ ଶାସନରେ ଶୋଭିତ ଲଙ୍କାକୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ପଦ୍ମ ଓ ନୀଳପଦ୍ମରେ ଭରିଥିବା ଖାଳି ଦ୍ୱାର ଦେଖିଲେ। ସୀତା ଅପହରଣ ପରେ ରାବଣଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିବା ଏହି ଚମତ୍କାର ନଗର, ଚାରିପାଖରେ ଭୟଙ୍କର ଧନୁର୍ଧାରୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସୁନ୍ଦର ଏହି ମହାନଗର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ଘରମାନେ ପର୍ବତ ଓ ଶରତ ମେଘ ସମ। ଉଚ୍ଚ ଓ ପ୍ରଶସ୍ତ ରାସ୍ତା, ଶତ ଶତ ଦୁର୍ଗ ଓ ଝଣ୍ଡା-ବ୍ୟାନରରେ ସଜା ଥିଲା। ହନୁମାନ ଦେଖିଲେ ଲଙ୍କା, ଦିବ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାର ଓ ଲତା ଶ୍ରେଣୀରେ ଶୋଭିତ, ଦେବମାନେ ନଗର ସମ। ପ୍ରଭାଶାଳୀ ବାନର ଦେଖିଲେ ଲଙ୍କା ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଚମତ୍କାର ପ୍ରଶସ୍ତ ଘରମାନେ ଆକାଶରେ ଉଡୁଥିବା ସମ। ହନୁମାନ ଦେଖିଲେ ଏହି ନଗର, ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିବା, ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ନିର୍ମିତ, ଆକାଶରେ ଭାସୁଥିବା ସମ।