ହନୁମାନ୍ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ସୀତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଦୂତିୟ ଭାବେ ଯାଉଛନ୍ତି। ସେ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ଜଳଚର ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ରାମଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯାଉଛି, ଆପଣ ମୋତେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ। ଯଦି ଆପଣ ସାହାଯ୍ୟ ନ କରନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ସୀତା ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ପୁଣି ଆପଣଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଫେରି ଆସିବି—ଏହା ମୋର ସତ୍ୟ ପ୍ରତିଜ୍ଞା।" ହନୁମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା ସୁରସା କହିଲେ, "ମୋତେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବର ମିଳିଛି—କେହି ମୋତେ ଅଟଳାଇ ଯିପାରିବେ ନାହିଁ।" ସେ, ସର୍ପମାତା ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ହନୁମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ସେ କହିଲେ, "ଏ ମହାକପି, ଆଜି ମୋର ମୁହଁଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କର; ନହେଲେ ତୁମେ ଆଗକୁ ଯିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ବର ମତେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦେଇଥିଲେ—ସତ୍ବରା କର!" ସୁରସା ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ମୁହଁ ଖୋଲି, ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, କପିଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ୍ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ। ସେ କହିଲେ, "ତୁମ ମୁହଁକୁ ଏପରି ବଡ଼ କର, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବି!" ଏହିପରି କହି, ସେ ଦଶ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା ହେଇଗଲେ। ତା'ପରେ ଦଶ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ଥ ହେଲେ, ଏବଂ ସୁରସା ତାଙ୍କର ମୁହଁକୁ କ୍ଷଣକେ ଏକୋଇଶିଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା କରିଦେଲେ। ଏହି ଲଢ଼େଇ ବଢ଼ିବା ସହିତ, ହନୁମାନ୍ ତିରିଶିଯୋଜନା ଲମ୍ବା ହେଲେ, ସୁରସା ଚାଳିଶିଯୋଜନା ମୁହଁ ଖୋଲିଲେ। ହନୁମାନ୍ ପଞ୍ଚାଶିଯୋଜନା ଲମ୍ବା ହେଲେ, ସୁରସା ଷଠିଯୋଜନା ମୁହଁ କଲେ। ଏହିପରି ହେବାକୁ ଥିଲା, ହନୁମାନ୍ ସତତରିଯୋଜନା ଲମ୍ବା ହେଲେ, ସୁରସା ଅସୀଯୋଜନା ମୁହଁ କଲେ। ଏପରି ଦୃଶ୍ୟରେ, ହନୁମାନ୍ ନବତିଯୋଜନା ଲମ୍ବା ହେଲେ, ସୁରସା ଏକଶଯୋଜନା ମୁହଁ ଖୋଲିଲେ। ସେହି ଭୟଙ୍କର, ତୀବ୍ର ଓ ନରକ ସମାନ ମୁହଁ ଦେଖି, ଚତୁର ବାୟୁସୁତ ହନୁମାନ୍ ଚିନ୍ତା କଲେ। ତା'ପରେ ସେ ଏକ ବର୍ଷା ମେଘ ଭଳି ଦେହକୁ ସଂକୋଚିତ କରି, ଅଙ୍ଗୁଳି ଆକାରରେ ହେଇଗଲେ। ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସୁରସାଙ୍କ ମୁହଁଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ପୁଣି ବାହାରିଗଲେ ଓ ଆକାଶରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ କହିଲେ, "ହେ ଦକ୍ଷକନ୍ୟା, ମୁଁ ତୁମ ମୁହଁ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଏବେ ମୁଁ ବୈଦେହୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବି, ତୁମ ବର ସତ୍ୟ ହେଲା।" ହନୁମାନ୍ ସୁରସାଙ୍କ ମୁହଁରୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ରାହୁଙ୍କ ଜଞ୍ଜାଳରୁ ବାହାରିବା ପରି ବାହାରିଲେ। ସୁରସା ତାଙ୍କ ନିଜ ରୂପ ଧାରଣ କରି କହିଲେ, "ଯାଅ, ମହାକପି, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କର। ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ପାଖକୁ ଆଣ।" ହନୁମାନଙ୍କ ଏହି ତୃତୀୟ ଓ ସବୁଠାରୁ କଠିନ କୌଶଳ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ "ଶାବାଶ! ଶାବାଶ!" ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଏହିପରେ, ଅପାର ଓ ଅଗାଧ ସମୁଦ୍ର, ଯାହା ବରୁଣଙ୍କ ନିବାସ, ସେଠାକୁ ହନୁମାନ୍ ଗରୁଡ଼ ଭଳି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଆକାଶ ମାଗଣା ହେଲେ। ସେଠାରେ ମେଘ, ପକ୍ଷୀ, କୈଶିକ ନୃତ୍ୟ ଶିକ୍ଷକମାନେ, ଏବଂ ଏୟିରାବତ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲୁଥିଲେ। ଶିଖର ଶେର, ହାତୀ, ବାଘ, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ, ସର୍ପ ଓ ଶୁଭ୍ର ଶୁଭ୍ର ଶୋଭିତ ବିମାନମାନେ ଏହି ଆକାଶକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରୁଥିଲେ। ଏହା ଅଗ୍ନି ପରି ଅଦ୍ଧ୍ୟୋତମାନ ହେଉଥିଲା, ବିଜୁଳିର ସ୍ପର୍ଶ ଓ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକର ମହାପୁଣ୍ୟାତ୍ମାମାନେ ବସିଥିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚିତ୍ରଭାନୁଙ୍କ ପୂଜିତ, ଗ୍ରହ, ତାରା, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ଏହି ଆକାଶ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କରୁଥିଲା। ମହାର୍ଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ଓ ପବିତ୍ର ଆକାଶ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ଏହି ଆକାଶକୁ ବିଶ୍ୱବାସୁମାନେ ଶୁଭ କରୁଥିଲେ। ଦେବରାଜ ହାତୀ ଏହି ଆକାଶରେ ଚାଲୁଥିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯ୍ୟର ଶୁଭ୍ର ପଥରେ, ଏହି ଆକାଶ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଛାୟା ଦେଉଥିଲା, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଥିଲା। ବୀର ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ଏଠାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ତେବେ ବାୟୁସୁତ ହନୁମାନ୍ ଗରୁଡ଼ ଭଳି ବାୟୁପଥରେ ଯାଉଥିଲେ। ହନୁମାନ୍ ମେଘମାଳାକୁ ବାୟୁଭଳି ଟାଣି ନେଉଥିଲେ—କେତେକ ମେଘ କଳା ଅଗରୁ, କେତେକ ଲାଲ, ହଳଦିଆ, ଧଳା ରଙ୍ଗର। ସେ ମେଘମାଳା ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ପୁଣି ବାହାରି, ଆବାରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିଲେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟରେ ହନୁମାନ୍ ମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉଥିଲେ, ଶରତ୍ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେ ଏକ ଡେଙ୍କା ଥିବା ପାହାଡ଼ ପରି ଆଶ୍ରୟହୀନ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଗଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଏକ ରାକ୍ଷସୀ ସିଂହିକା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳି, ରୂପ ବଦଳାଇପାରୁଥିବା ସିଂହିକା ଚିନ୍ତା କଲେ, "ଏତେ ଦିନ ପରେ ଆଜି ମୋ ପାଇଁ ଭୋଜନ ମିଳିଲା।" ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, "ଏହି ମହାପୁରୁଷ ଆଜି ମୋର ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଆସିଛନ୍ତି," ଏବଂ ହନୁମାନଙ୍କ ଛାୟାକୁ ଧରିଲେ। ଛାୟା ଧରାଯିବା ସହିତ, ହନୁମାନ୍ ଚିନ୍ତା କଲେ, "ମୋତେ ଅଚାନକ ଧରି ନେଲେ, ମୋର ଶକ୍ତି ନିଷ୍ପ୍ରଭ ହେଲା।" ସେ ଏକ ବଡ଼ ଜାହାଜ ସମୁଦ୍ରରେ ବାୟୁ ପ୍ରବାହରେ ବିପରୀତ ଧାରାକୁ ଯିବା ପରି ଚାରିପାଖ ଦେଖିଲେ। ତା'ପରେ ସେ ଲୁଣାପାଣିରୁ ଉଠୁଥିବା ବଡ଼ ଦେହୀ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଚିନ୍ତା କଲେ, "ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ଛାୟାଧାରିଣୀ, ଯାହା ବାଲୀ ରାଜା ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ।" ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ବୁଝି, ଚତୁର ହନୁମାନ୍ ଶରତ୍ ବର୍ଷା ମେଘ ପରି ଦେହକୁ ବଡ଼ କଲେ। ମହାକପିଙ୍କ ଦେହ ବଡ଼ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ସିଂହିକା ତାଙ୍କର ମୁହଁକୁ ଆକାଶ ଓ ପାତାଳ ପରି ବିଶାଳ କରିଦେଲେ। ମେଘମାଳା ପରି ଗର୍ଜନ କରି, ସେ ହନୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ଝପଟିଲେ; ଏବେ ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କର ବିକୃତ, ବିଶାଳ ମୁହଁ ଦେଖିଲେ।