ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶ୍ରୀମତୀ ସୀତା, ଯେଉଁଠି ଦାୟିତ୍ୱରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସହ ବିରୋଧରେ ବନ୍ଧିତ ଥିଲେ, ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ହେଇଯାଇଥିଲେ। ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ, ମୁଁ ସୀତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଦୂତ ଭାବେ ଯାଉଛି; ତୁମେ ଏହି ଜଳରେ ବସିଥିବା ସ୍ୱରାସା, ରାମଙ୍କ ସହାଯୋଗ କରିବାକୁ ଉଚିତ। ଯଦି ତୁମେ ଏହି କଥା ମାନନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ମୈଥିଳୀ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ତୁମ ମୁହଁକୁ ଫେରିବି; ଏହି କଥା ମୁଁ ସତ୍ୟ ସପଥ କରୁଛି। ହନୁମାନଙ୍କ ଏହି ଉପଲକ୍ଷେ ସ୍ୱରାସା, ଯିଏ ଚାହିଲେ ଯେକୌଣସି ଆକୃତି ଧାରଣ କରିପାରିଥିଲେ, କହିଲେ: "ମୋର ଏକ ବର ଅଛି, କେହି ମୋତେ ଅଟକାଇପାରିବେ ନାହିଁ।" ହନୁମାନଙ୍କ ଏହି ଯାତ୍ରା ଦେଖି, ସ୍ୱରାସା — ସର୍ପମାନଙ୍କ ମା — ହନୁମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ। "ମୋର ମୁହଁରେ ଆସ, ବନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବନରୀ! ନହେଲେ ତୁମେ ଆଗକୁ ଯାଇପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହି ବର ପୂର୍ବରୁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦେଇଥିଲେ — ଅତି ଶୀଘ୍ର!" ସ୍ୱରାସା ଏକ ବିଶାଳ ମୁହଁ ଖୋଲି ହନୁମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ; ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବନରୀ ହନୁମାନ ରୁଷ୍ଟ ହେଇଗଲେ। ସେ କହିଲେ, "ତୁମ ମୁହଁକୁ ଏପରି କର, ଯେଉଁଠି ମୋତେ ଧରିପାରିବ!" ଏହିପରି କହି ସ୍ୱରାସାଙ୍କୁ ରୁଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖି, ହନୁମାନ ଦଶ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା ହେଇଗଲେ। ତାପରେ ହନୁମାନ ଦଶ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ହେଲେ; ସ୍ୱରାସା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମেঘପରି ଦଶ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା ହନୁମାନକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ମୁହଁକୁ କିଶୋର ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା କରିଦେଲେ। ତାପରେ ରୁଷ୍ଟ ହନୁମାନ ତିରିଶ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା ହେଲେ; ସ୍ୱରାସା ତାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଚାଲିଶ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା କଲେ। ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହନୁମାନ ପଚାଶ ଯୋଜନା ଉଚ୍ଚ ହେଲେ, ସ୍ୱରାସା ଷାଠି ଯୋଜନା ମୁହଁ ଖୋଲିଲେ। ତାପରେ ହନୁମାନ ସତରି ଯୋଜନା ଉଚ୍ଚ ହେଇଗଲେ, ସ୍ୱରାସା ଅଠିଏ ଯୋଜନା ମୁହଁ ଖୋଲିଲେ। ହନୁମାନ ନବ୍ବେ ଯୋଜନା ଉଚ୍ଚ ହେଲେ, ସ୍ୱରାସା ଏକ ଶତ ଯୋଜନା ମୁହଁ ଖୋଲିଲେ। ସ୍ୱରାସାଙ୍କ ଏହି ବିଶାଳ, ଦୀର୍ଘ ଜିହ୍ବା, ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ, ନରକ ପରି ଦୃଷ୍ୟ ଦେଖି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଚିନ୍ତା କଲେ। ତାପରେ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ବର୍ଷା ମେଘ ପରି ସଂକୁଚିତ କରି, ଏକ ଅଙ୍ଗୁଳି ଆକୃତିକୁ ଆସିଗଲେ। ସେ ଏହି ବିଶାଳ ମୁହଁକୁ ଏଗି ଗଲେ, ବିରାଟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ ମୁହଁରେ ଲାଗି ଆସି, ଆକାଶରେ ଦଢ଼ି ଏହିପରି କଥା କହିଲେ: "ମୁଁ ତୁମ ମୁହଁରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, ଦକ୍ଷ କନ୍ୟା; ମୋର ନମସ୍କାର ନିଅ! ଏବେ ମୁଁ ବୈଦେହୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବି, ତୁମ ବର ସତ୍ୟ ରହିଲା।" ସେ ତାଙ୍କ ମୁହଁରୁ ଚାନ୍ଦ୍ରର ପରି ରାହୁ ମୁହଁରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା ପରି ବାହାରିଲେ; ଦେବୀ ସ୍ୱରାସା ନିଜ ଆକୃତିରେ ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଯାଅ, ବନରୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶାନ୍ତ ହୃଦୟର, ତୁମ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କର; ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯାଅ।" ହନୁମାନଙ୍କ ତୃତୀୟ ଏବଂ ସବୁଠୁ ଦୁର୍ଗମ କୌଶଳ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଜୀବ ହନୁମାନଙ୍କୁ "ଶାବାଶ! ଶାବାଶ!" ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ହନୁମାନ ବିସ୍ମୟଜନକ ସାଗର, ଯାହା ଭାରୁଣ ନିବାସ, ଉପରେ ଗରୁଡ଼ ଗତିରେ ଆକାଶକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ସ୍ଥାନ ଜଳଧାରା ମେଘ, ପକ୍ଷୀ, କୈଶିକ ନୃତ୍ୟ ଶିକ୍ଷକ, ଏବଂ ଏଇରାବତ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଥିଲା। ଏହା ସିଂହ, ହାତୀ, ବାଘ, ପକ୍ଷୀ, ସର୍ପବାହନ, ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ଶୋଭିତ ଉଡୁଥିବା ଯାନ ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ ଥିଲା। ଏହି ଆକାଶ ଅଗ୍ନିପରି ଜ୍ୱଳିଥିଲା, ବିଜୁଳିର ସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା, ସ୍ଵର୍ଗ ଲାଭ କରିଥିବା ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ମାନଙ୍କ ନିବାସ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏଥିରେ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ, ଚିତ୍ରଭାନୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ଗ୍ରହ, ତାରା, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା। ଏହି ଆକାଶ ମହାର୍ଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ, ଯକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇଥିଲା, ତଥା ସ୍ୱଚ୍ଛ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଥିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱବାସୁ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ। ଏହି ଆକାଶ ଦେବରାଜ ହାତୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଶୁଭ୍ର ମାର୍ଗ, ଜୀବମାନଙ୍କ ଛତା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିସ୍ତାରିତ ଏବଂ ସୃଜିତ। ଏହି ଆକାଶରେ ବିରାଟ ଵିଦ୍ୟାଧର ଅପ୍ତିରେ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ; ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଗରୁଡ଼ ପରି ବାୟୁର ମାର୍ଗରେ ଯାତ୍ରା କଲେ। ହନୁମାନ ମେଘମାନଙ୍କୁ ବାୟୁପରି ଟାଣି ନେଲେ, ଏଠି ମେଘ କଳକୁଦୁ ରଙ୍ଗର, ଲାଲ, ହଳଦି ଓ ଧଳା ଥିଲେ। ବନରୀ ଦ୍ୱାରା ଟାଣି ନେଇଯାଉଥିବା ମହାମେଘ ହନୁମାନଙ୍କ ଆଗମନ ଓ ବିଦାୟରେ ପ୍ରଭା ଦେଖାଉଥିଲେ। ସେ ଏହି ମେଘମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଆସିବା-ଯିବା ସମୟରେ ସମସ୍ତଠାରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଶରତ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେ ଆଧାର ନଥିବା ଆକାଶକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଚାଳିଆ ପରି ଉଡୁଥିଲେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଏକ ରାକ୍ଷସୀ ସିଂହିକା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଆକୃତି ବଦଳାଇପାରିଥିବା ସିଂହିକା ଚିନ୍ତା କଲେ, "ଆଜି ବହୁ ଦିନ ପରେ ମୋର ଭୋଜନ ମିଳିବ।" "ଏହି ମହାପୁରୁଷ ଆଖିରେ ମୋର ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ଆସିଛି," ଭାବି, ସେ ହନୁମାନଙ୍କ ଛାୟାକୁ ଧରିଲେ। ଛାୟା ଧରାଯାଉଥିବା ବେଳେ, ବନରୀ ଚିନ୍ତା କଲେ, "ମୁଁ ଅଚନ୍ତା ଧରାଯାଇଛି, ମୋର ଶକ୍ତି ନିଷ୍ପ୍ରଭ ହେଇଯାଇଛି।" ସମୁଦ୍ରରେ ଏକ ବଡ଼ ଜାହାଜ ପରି ବାୟୁରେ ବିପରୀତ ଧାରାରେ ଚାଲିଥିବା, ବନରୀ ଚାରିପାଖି ଦେଖିଲେ — ଉପର, ତଳ, ପାଶ। ସେ ଲୁଣ ଜଳରେ ଉଠୁଥିବା ମହାପୁରୁଷକୁ ଦେଖିଲେ; ଦେଖି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଚିନ୍ତା କଲେ। "ବନରୀ ରାଜା ଯେପରି ଦେଖାଇଥିଲେ, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ପୁରୁଷ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଛାୟା ଧରିବାରୀ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" ତାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ବୁଝି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ହନୁମାନ ଦେହକୁ ବର୍ଷା ମେଘ ପରି ବିସ୍ତାର କଲେ। ମହାବନରୀଙ୍କ ଦେହ ବୃହତ୍ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ସିଂହିକା ମୁହଁକୁ ଆକାଶ ଓ ପାତାଳ ପରି ବିସ୍ତାର କଲେ।