ଦେବତାମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ସମେତ, ଉଜ୍ଵଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଜ୍ୟୋତିମୟା ସରସାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ସରସାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ, ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଦେଇଯାଉଛନ୍ତି; ତୁମେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କର। ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଧାରଣ କର—ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ପରି ଆକାର, ଭୟଙ୍କର ଦାନ୍ତ, ତୀବ୍ର ଚକ୍ଷୁ, ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଥିବା ମୁହଁ। ଆମେ ହନୁମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ; ସେ କି ତୁମେଠାରେ ଜିତିବେ, କିମ୍ବା ନିରାଶ ହେବେ।” ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଦେବୀ ସରସା, ଦେବତାମାନେଙ୍କର ସମ୍ମାନିତା, ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଦେମନୀ ଆକାର ଧାରଣ କଲେ। ଭୟଙ୍କର ଦେହ, ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ଆକୃତି ନେଇ, ସେ ହନୁମାନଙ୍କ ଆଗରେ ଆସି ତାଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ। ସରସା କହିଲେ, “ମୁଁ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତ ଆହାର; ବାନରମୁଖ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଭକ୍ଷିତ କରିବି—ମୋ ମୁହଁରେ ପ୍ରବେଶ କର। ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଅଥିଲେ: ‘ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ହେବା।’” ତାଙ୍କ ବିଶାଳ ମୁହଁ ଖୋଲି ହନୁମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିଲା। ସରସାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ହନୁମାନ ହସିରେ ମୁଖମଣା କରି କହିଲେ: “ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ, ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏବଂ ଜନନୀ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି। ଦୂତିୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ହେବା ଓ ଦେମନମାନେଙ୍କ ସହ ବିରୋଧ ହେବାରୁ, ରାମଙ୍କ ମହିଳା ସୀତାଙ୍କୁ ରାବଣ ଚୋରି ନେଇଯାଇଛି। ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ମୁଁ ଦୂତି ଭାବରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉଛି; ତୁମେ ଏହି ଜଳରେ ବସିଥିବା ଦେବୀ, ରାମଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ନହେଲେ, ମୈଥିଳୀ ଏବଂ ଧର୍ମପରାୟଣ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ଆସି, ମୁଁ ସତ୍ୟ କହି ତୁମ ମୁହଁରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି।” ହନୁମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଅନେକ ଆକାର ଧାରଣ କରିପାରିଥିବା ସରସା କହିଲେ: “ମୋର ଦାୟିତ୍ୱ ହେଉଛି, କିଏଉଁ ମୋତେ ଅଟିଯିବା ନାହିଁ; ଏହି ବର ମୋତେ ଦିଆଯାଇଛି।” ହନୁମାନ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାକୁ ଦେଖି, ସରସା ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହିଲେ ଏବଂ ପୁନି କହିଲେ: “ବାନରମୁଖ୍ୟ, ଆଜି ମୋ ମୁହଁରେ ପ୍ରବେଶ କର; ନହେଲେ ଆଗକୁ ଯିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏହି ବର ଦିଅଥିଲେ—ଶୀଘ୍ର ହେବା।” ସରସା ତାଙ୍କ ବିଶାଳ ମୁହଁ ଖୋଲି ହନୁମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିଲା। ଏହିପରେ, ହନୁମାନ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ: “ତୁମର ମୁହଁ ଏପରି କର, ଯେଉଁପରି ମୋତେ ଧାରଣ କରିପାରିବ!” ଏହା କହି, ହନୁମାନ ଦଶ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା ହେଲେ। ପରେ, ଦଶ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ହେଲେ; ହନୁମାନଙ୍କ ଏହି ମହାକାୟ ଦେଖି, ସରସା ତାଙ୍କ ମୁହଁକୁ କୁହୁଡ଼ ପରି ବିଶାଳ କରି, କିପରି ଦ୍ୱିଗୁଣ ହୋଇ, କିଶୋଯୋଜନା ଲମ୍ବା କରିଦେଲେ। ହନୁମାନ କ୍ରୋଧରେ ତିରିଶି ଯୋଜନା ଲମ୍ବା ହେଲେ; ସରସା ଚାଲିଶି ଯୋଜନା ମୁହଁକୁ ବିସ୍ତାର କଲେ। ହନୁମାନ ପଚାଶି ଯୋଜନା ଉଚ୍ଚତା ନେଇ, ସରସା ସାଠି ଯୋଜନା ମୁହଁକୁ ଖୋଲିଦେଲେ। ହନୁମାନ ସତରି ଯୋଜନା ଉଚ୍ଚତାରେ ଦୣଣ୍ଡାଇ, ସରସା ଅଶୀ ଯୋଜନା ମୁହଁକୁ ବିସ୍ତାର କଲେ। ହନୁମାନ ନବ୍ଯି ଯୋଜନା ଉଚ୍ଚତାରେ ଦୣଣ୍ଡାଇ, ସରସା ଏକଶଯୋଜନା ମୁହଁକୁ ବିସ୍ତାର କଲେ। ସରସାଙ୍କ ଏହି ଭୟଙ୍କର, ଦୀର୍ଘ ଜିଭା, ନରକ ପରି ମୁହଁ ଦେଖି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ବିବେଚନା କଲେ। ତାପରେ, ହନୁମାନ ଜଳଦ ପରି ଦେହକୁ ସଂକୁଚିତ କରି, ଏକ ଅଙ୍ଗୁଠି ପରି ଛୋଟ ହେଲେ। ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ବିଶିଷ୍ଟ ହନୁମାନ ଏହି ମୁହଁକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ପୁନି ବାହାରି ଆକାଶରେ ଦଣ୍ଡାଇ, କହିଲେ: “ମୁଁ ତୁମ ମୁହଁରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, ଦକ୍ଷପୁତ୍ରୀ; ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରିଛି! ଏବେ ମୁଁ ବୈଦେହୀଠାରେ ଯିବି, ତୁମ ବର ଏମିତି ରହିଲା।” ହନୁମାନ ତାଙ୍କ ମୁହଁରୁ ବାହାରିଲା, ରାହୁଙ୍କ ଜିଭାରୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି, ଦେବୀ ସରସା ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ଆସି ବାନରଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଯାଅ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନର, ଶାନ୍ତ ମନ, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କର। ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କର।” ହନୁମାନଙ୍କ ଏହି ତୃତୀୟ ଏବଂ ଅତି ଦୁର୍ଗମ କୌଶଳ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉଲ୍ଲାସିତ ହୋଇ, “ଶାବାଶ! ଶାବାଶ!” ଅଟୁଟ କରି ନମସ୍କାର କଲେ। ହନୁମାନ ଏବେ ଅଗ୍ରହାୟୀ ସମୁଦ୍ର, ଭଗବାନ ବରୁଣଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ପହଞ୍ଚି, ଗରୁଡ଼ର ଗତିରେ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ିଲେ। ଏହି ଆକାଶ ଜଳବହି ମେଘ, ଚିଡ଼ିଆ, କୈଶିକ ନୃତ୍ୟ ଶିକ୍ଷକମାନେ ଏବଂ ଏୟରାବତ ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲା। ଏଠି ଶିଂହ, ହାତୀ, ବାଘ, ପକ୍ଷୀ, ସର୍ପ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଶୋଭିତ ଉଡ଼ନ୍ତା ଯାନ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ଥିଲା। ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ବିଜୁଳି ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶିତ, ମାହାପୁଣ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଏଠି ନିବାସ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଆକାଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟତୀତ, ଚିତ୍ରଭାନୁଙ୍କ ଉପାସିତ, ଗ୍ରହ, ତାରା, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା। ଏଠି ମହାର୍ଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ, ଯକ୍ଷମାନେ ଏବଂ ଆଲୋକିକ ଦେବତାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟିତ, ଜୀବମାନଙ୍କ ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ସ୍ଥଳ, ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟର ଶୁଭ ମାର୍ଗ, ଏୟରାବତ ରାଜା ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ଥିଲା। ବିଦ୍ୟାଧର ନାୟକମାନେ ଏଠି ଅନେକ ସମୟ ଆସୁଥିଲେ; ହନୁମାନ, ବାୟୁପୁତ୍ର, ବାୟୁର ମାର୍ଗରେ ଗରୁଡ଼ ପରି ଉଡ଼ିଲେ। ହନୁମାନ ବାୟୁ ପରି ମେଘମାନେ କୁ ଟାଣି ନେଉଥିଲେ—କଳା ଅଗରୁ ପରି, ଲାଲ, ହଳଦିଆ ଏବଂ ଧଳା ରଙ୍ଗର ମେଘ। ମହାମେଘମାନେ, ବାନରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଟାଣି ନିଯୁକ୍ତ, ହନୁମାନ ଏହି ମେଘମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ପୁନି ବାହାରି ଚମକୁଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ସ everywhere ଦୣଶିମାନେ ଦେଖିପାରୁଥିଲେ, ଶରତ ପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି, ମେଘମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ ଏବଂ ବାହାରିବା ସମୟରେ ଚମକୁଥିଲେ।