ହନୁମାନ୍ ଦୂର ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପରକୁ ଯାଇ, ପଛରେ ପାହାଡ଼ ଓ ବିସ୍ତୃତ ସାଗରକୁ ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କ ପିତା ବାୟୁଙ୍କର ମାର୍ଗ ଧରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଆକାଶରେ ଗତି କରିଲେ। ପୁଣି ଆଉ ଉଚ୍ଚତରେ ଚଡ଼ି, ସେଇ ପାହାଡ଼କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ନିଜେ ଆଶ୍ରୟ ବିନା ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ବନରାଜ୍ୟର ଏହି ପ୍ରବଳ ନାୟକଙ୍କର ଏଇ ଦ୍ୱିତୀୟ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ ଓ ମହାଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ସେଠାରେ ଥିବା ଦେବତାମାନେ, ସୁନାଭା ନାମକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ନାଭି ଥିବା ପାହାଡ଼ ଓ ଶତାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅତିଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସଚୀପତି ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜେ, ସନ୍ତୋଷରେ ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ କଥା କହି, ସୁନାଭା ପାହାଡ଼କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ: "ହେ ସୁନାଭା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ନାଭି ଥିବା ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କର ଏଇ ନାୟକ, ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଭୟରହିତତା ଦେଉଛି, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଯାଅ।" "ତୁମେ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ବଡ଼ ସାହାଯ୍ୟ କରିଛ, ଯିଏ ଏଠାରେ ବିଶ୍ରାମ କରି, ଏକ ଏକ କରି ଶତ ଯୋଜନା ସାଗର ଅଟଳ ଭୟରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ବନରାଜ୍ୟ ମାତ୍ର ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମଙ୍କର କ୍ଷେମ ନିମିତ୍ତରେ ଯାଉଛନ୍ତି। ତୁମେ ଏହି ଅତିଥିସ୍ନେହ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଛ।" ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଁ ଦେଖି, ସେଇ ପାହାଡ଼ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ବର ମିଳିବା ପରେ, ସେ ପାହାଡ଼ ସେଠାରେ ରହିଗଲେ ଏବଂ ହନୁମାନ୍ ମାତ୍ର କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସାଗରକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ତା'ପରେ ଦେବତାମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ମହାମୁନିମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟ-ପ୍ରଭା ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୁରସା ନାମକ ସର୍ପମାତାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଏହି ବିଶିଷ୍ଟ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ସାଗର ଅତିକ୍ରମ କରୁଛନ୍ତି; କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ତୁମେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କର।" "ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ବିରାଟ୍ ଆକାର ଧାରଣ କର, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଭଳି, ଭୟଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଓ ପିତାମ୍ବର ଚକ୍ଷୁ, ଏବଂ ଆକାଶକୁ ଛୁଅଥିବା ମୁହଁ ନେଇ।" "ଆମେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ବଢ଼ିବ; ସେ କିଛି ଉପାୟରେ ତୁମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବେ କିମ୍ବା ହତାଶ ହେବେ।" ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ ସମ୍ମାନିତ ସୁରସା ସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଦାନବୀୟ ଆକାର ଧାରଣ କଲେ। ଭୟଙ୍କର ଓ ବିକୃତ ଦେହ ନେଇ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ସେ, ଉଡୁଥିବା ହନୁମାନ୍ଙ୍କ ପଥ ଅଟକାଇ କହିଲେ: "ଦେବତାମାନେ ତୁମକୁ ମୋର ଭୋଜନ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି, ବନରାଜ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଖାଇଦେବି—ମୋ ମୁହଁକୁ ପ୍ରବେଶ କର।" "ଏହି ବର ମୋତେ ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମା ଦେଇଥିଲେ: 'ଦ୍ରୁତ ହୁଅ!' "—ଏଭଳି ବିଶାଳ ମୁହଁ ଖୋଲି ସେ ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ ହୋଇ ରହିଲେ। ସୁରସାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହନୁମାନ୍ ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ପତ୍ନୀ ସୀତା ସହିତ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି। ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ଶତ୍ରୁତାରେ ବନ୍ଧା, ତାଙ୍କ ମହିମାଶାଳିନୀ ପତ୍ନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ରାବଣ ଅପହରଣ କରିଛନ୍ତି।" "ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ଦୂତିକାରେ ସୀତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଉଛି; ତୁମେ ଏହି ଜଳରେ ବସିଥିବା ଥିଲେ ରାମଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କର। ନହେଲେ, ମୁଁ ମୈଥିଳୀ ଓ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ତୁମ ମୁହଁକୁ ପୁଣି ଫେରିବି; ଏହି କଥା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।" ହନୁମାନ୍ଙ୍କ ଏହି କଥାରେ, ଇଚ୍ଛାମୂର୍ତ୍ତି ସୁରସା ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ମୋତେ ଏହି ବର ମିଳିଛି—କେହି ମୋତେ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।" ହନୁମାନ୍ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିବା ଦେଖି, ସର୍ପମାତା ସୁରସା, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ କହିଲେ: "ଆଜି ମୋର ମୁହଁକୁ ପ୍ରବେଶ କର, ବନରାଜ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନହେଲେ ତୁମେ ଆଗକୁ ଯାଇପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହି ବର ମୋତେ ବ୍ରହ୍ମା ଦେଇଥିଲେ—ଦ୍ରୁତ ହୁଅ!" ବିଶାଳ ମୁହଁ ଖୋଲି ସେ ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ ହୋଇ ରହିଲେ। ସୁରସାଙ୍କ ଏହି କଥାରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବନରାଜ୍ୟ ହନୁମାନ୍ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ସେ କହିଲେ, "ତୁମ ମୁହଁକୁ ଏମିତି କର, ଯେଉଁଠାରେ ମୋତେ ଧରିପାରିବ!" ଏଭଳି କହି, ହନୁମାନ୍ କ୍ରୋଧରେ ଦଶ ଯୋଜନା ବଡ଼ ହେଲେ। ପରେ ହନୁମାନ୍ ଦଶ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ଥ ହେଲେ; ସେଠାରେ ମେଘ ଭଳି ଦଶ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା ଦେଖି, ସୁରସା ତାଙ୍କ ମୁହଁକୁ କୁହୁଡ଼ିଏ ଭଳି କରି, କୁଡ଼ିଏ ଯୋଜନା ବଡ଼ କଲେ। ତା'ପରେ ହନୁମାନ୍ କ୍ରୋଧରେ ତିରିଶିଏ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା ହେଲେ; ସୁରସା ତାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଚାଳିଶିଏ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା କଲେ। ଶୂରବୀର ହନୁମାନ୍ ପଚାଶିଏ ଯୋଜନା ଉଚ୍ଚତାରେ ବଡ଼ ହେଲେ, ସୁରସା ତାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଷଠିଏ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା କଲେ। ସେଠି ଏକାକ୍ଷଣରେ, ପ୍ରବଳ ହନୁମାନ୍ ସତରିଏ ଯୋଜନା ବଡ଼ ହେଲେ, ସୁରସା ତାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଅଶୀଏ ଯୋଜନା କଲେ। ହନୁମାନ୍ ଅଗ୍ନି ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ ହୋଇ, ନବତିଏ ଯୋଜନା ଉଚ୍ଚତାରେ ବଡ଼ ହେଲେ, ସୁରସା ତାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଶତ ଯୋଜନା ବଡ଼ କଲେ। ସେଇ ଭୟଙ୍କର, ଦୀର୍ଘ ଜିହ୍ବା, ନରକ ସମାନ ମୁହଁ ଦେଖି, ବାୟୁପୁତ୍ର ଚିନ୍ତା କଲେ। ତା'ପରେ ହନୁମାନ୍ ମେଘ ଭଳି ଦେହକୁ ସଂକୋଚିତ କରି, ଏକ ଅଙ୍ଗୁଳି ପରି ଛୋଟ ହେଲେ। ସେ ଆଗକୁ ବଢ଼ି, ସେଇ ମୁହଁକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଓ ତୁରନ୍ତ ବାହାରି, ଆକାଶରେ ଦଢ଼ ହୋଇ କହିଲେ: "ମୁଁ ତୁମ ମୁହଁକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, ଦକ୍ଷକନ୍ୟା; ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ। ଏବେ ମୁଁ ବୈଦେହୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବି, ତୁମର ବର ସତ୍ୟ ରହିଲା।" ସୁରସା ତାଙ୍କୁ ନିଜ ରୂପରେ ଦେଖି, ରାହୁଙ୍କ ଜଠର ଠାରୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ମୁକ୍ତି ପାଇଥିବା ପରି, କହିଲେ: "ଯାଅ, ବନରାଜ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୃଦୁଭାବୀ, ନିଜ କାମ ସାଧନ କର। ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆଣ।" ହନୁମାନ୍ଙ୍କ ଏହି ତୃତୀୟ ଓ ସବୁଠାରୁ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସେଇ ବନରାଜ୍ୟକୁ 'ଶାଭାଶ! ଶାଭାଶ!' ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ତା'ପରେ ଅପାର ସାଗର, ଯାହା ବରୁଣଙ୍କର ନିବାସ, ତାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ହନୁମାନ୍ ଗରୁଡ଼ ସମ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଆକାଶକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।