ଏହି ଉତ୍କଳ ମହାକାବ୍ୟର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅନୁଭୂତିରେ, ଏକ ସମୟରେ ଏନ୍ଦ୍ର, ଶତାକ୍ଷୀ ଏବଂ ପର୍ବତମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ଦେଖିଲେ ଯେ ପର୍ବତମାନେ ଉଡ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଉପରେ ଆସି, ଏନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ଦୃଢ଼ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ପଙ୍ଖ ଛିନ୍ଦି ଦେଲେ—ଶତ ଶତ ହଜାର ପର୍ବତମାନେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ଏନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଏହି କ୍ରୋଧ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଉପରେ ବଜ୍ର ଉଠାଇ ଆସିଲେ, ମୁଁ—ଏହି ସମୟରେ ମହାପ୍ରଭୁ ବାୟୁଙ୍କ ଦୟାରେ ଏହି ଲବଣ ଶାଗରରେ ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ତ ହେଇଗଲି; ମୋ ପଙ୍ଖ ଲୁଚିଗଲା, କିନ୍ତୁ ମୋ ଆକୃତି ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହିଲା, ଏବଂ ବାୟୁଙ୍କର ରକ୍ଷାରେ ମୁଁ ସୁରକ୍ଷିତ ହେଲି। ଏହି ଦୟା ଦେଖି, ମୁଁ ତୁମକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉଛି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ; ତୁମେ ମୋର ଆଦର ଯୋଗ୍ୟ। ତୁମ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ସମ୍ବନ୍ଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ମହାଗୁଣୀ ବାନର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ, ମୋ ଏବଂ ଶାଗରର ଉପକାରରେ, ତୁମେ ଉତ୍ସାହ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ମୋର ଆନନ୍ଦ ଆଣିବ। ତୁମର କ୍ଳାନ୍ତି ଦୂର କର, ମୋର ଉପହାର ଗ୍ରହଣ କର, ବାନରମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମୋ ଆସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କର, ମୁଁ ତୁମର ଆଗମନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି। ଏପରି ଉପଚାର ଦେଇ, ପର୍ବତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁନଭା ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ, ଉପଚାର ହୋଇଛି; ଏହି ଦ୍ୱେଷ ପରିହାର କର।” ହନୁମାନ କହିଲେ—“ମୋର କାର୍ଯ୍ୟର ସମୟ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଛି, ଦିନ ଯାଉଛି। ମୁଁ ମୋ ଶବ୍ଦ ଦେଇଛି; ଏଠାରେ ଅଧିକ ସମୟ ରହିପାରିବି ନାହିଁ।” ଏହିପରି କହି, ହନୁମାନ ପର୍ବତକୁ ହାତରେ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଆକାଶରେ ଉଡ଼ିଗଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ହସୁଥିବା ପ୍ରତୀତି ଦେଖାଇ। ପର୍ବତ ଏବଂ ଶାଗର ଉଭୟ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ଉପଯୁକ୍ତ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ଆଦର କଲେ। ହନୁମାନ ଆକାଶରେ ଦୂର ଯାତ୍ରା କରି, ପର୍ବତ ଓ ବିଶାଳ ଶାଗରକୁ ଛାଡ଼ି, ବାୟୁପଥରେ ଚାଲିଗଲେ। ପୁନଃ ଉଚ୍ଚତର ଉଡ଼ି, ସେ ପର୍ବତକୁ ଦୃଷ୍ଟି କରି, ବାୟୁପୁତ୍ର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଧାର ବିନା ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ବାନରମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ହନୁମାନଙ୍କର ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ମହାର୍ଷିମାନେ ସେଉଁଠି ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଦେବତାମାନେ ଓ ସୁନଭା ଏବଂ ଶତାକ୍ଷୀ ଏନ୍ଦ୍ର ହନୁମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଭରିଲେ। ଏନ୍ଦ୍ର, ଶାଚୀପତି, ଦୃଢ଼ ପ୍ରସନ୍ନତାରେ ସୁନଭା ପର୍ବତକୁ କହିଲେ—“ଓ ସୁନଭା, ସୁବର୍ଣ୍ଣନାଭି ପର୍ବତମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ତୁମରେ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ। ତୁମକୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେଉଛି; ମୃଦୁ ଭାବେ ଯାଉ, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ। ତୁମେ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଆରାମ ଦେଇ ବଡ଼ ସହଯୋଗ କରିଛ; ତାଙ୍କୁ ଶତ ଯୋଜନା ଦୂର ଯାତ୍ରା କରିବାରେ ନିର୍ଭୟ କରିଛ। ଏହି ବାନର ଏକମାତ୍ର ରାମ, ଦଶରଥପୁତ୍ର, ନିମିତ୍ତରେ ଯାଉଛି। ତୁମେ ଏହି ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଛ।" ପର୍ବତ ଏନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନତା ଦେଖି ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଲାଗିଲା। ପର୍ବତ ଦେବତାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ଗ୍ରହଣ କରି, ସେଉଁଠି ରହିଗଲେ; ହନୁମାନ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶାଗରକୁ ଉଡ଼ି ପାର କରିଗଲେ। ଏହିପରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ମହାର୍ଷିମାନେ ସୁରସା ନାମକ ନାଗମାତାକୁ, ଯିଏ ସୂର୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କହିଲେ—“ଏହି ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ନାମକ ବିରାଟ୍ ବାନର ଶାଗର ବାହାରିଯାଉଛି; ତୁମେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ବାଧା ଦିଅ।" “ତୁମେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦେମନୀ ଆକୃତି ଧାରଣ କର, ବଡ଼ ପର୍ବତ ପରି, ଭୟଙ୍କର ଦାନ୍ତ, ହଳଦିଆ ଆଖି, ଏବଂ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଥିବା ମୁହଁ। ଆମେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ; ସେ କିପରି ତୁମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବ, ବା ନିରାଶ ହେବ।" ଦେବତାଙ୍କର ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଇ, ସୁରସା ଦେମନୀ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି ଶାଗର ମଧ୍ୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ବିକୃତ ଆକୃତିରେ, ସେ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଚାଲିବାରେ ବାଧା ଦେଲେ ଏବଂ କହିଲେ—“ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ତୁମର ଭକ୍ଷ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି, ବାନରମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ମୁଁ ତୁମକୁ ଖାଇବି—ମୋ ମୁହଁରେ ପ୍ରବେଶ କର।” ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ମୋତେ ଏହି ବର ଦେଇଥିଲେ—‘ତୁମେ ତ୍ୱରିତ ହୁଅ!’ ସେ ଏକ ବିଶାଳ ମୁହଁ ଖୋଲି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ସାମ୍ନାରେ ଉଠିଲେ। ସୁରସାଙ୍କର ଏହି କଥା ସୁନି, ହନୁମାନ ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ରାମ, ଦଶରଥପୁତ୍ର, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ସହିତ ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ମହିଳା ସୀତା ରାବଣ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ହୋଇଛି। ରାମଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦୂତି ଭାବେ ଯାଉଛି; ତୁମେ ଏହି ଜଳରେ ରହି, ରାମଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।" “ଅନ୍ୟଥା, ମৈଥିଲୀ ଓ ଧର୍ମକର୍ତ୍ତା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୁଁ ତୁମ ମୁହଁକୁ ଫେରିବି; ଏହା ମୁଁ ଏକ ସତ୍ୟ ସଂକଳ୍ପ ଦେଉଛି।” ହନୁମାନଙ୍କୁ ଏପରି କହି, ସୁରସା, ଯିଏ ଚାହିଲେ ଯେଉଁ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିପାରିବେ, ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ମୋତେ କେହି ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହି ବର ମୋତେ ଦିଆଯାଇଛି।” ହନୁମାନ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ଦେଖି, ସୁରସା, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହି, କହିଲେ—“ଆଜି ମୋ ମୁହଁକୁ ପ୍ରବେଶ କର, ବାନରମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନହେଲେ ଆଗକୁ ଯାଇପାରିବ ନାହିଁ; ଏହି ବର ମୋତେ ଦିଆଯାଇଛି—ତ୍ୱରିତ ହୁଅ!” ସେ ବିଶାଳ ମୁହଁ ଖୋଲି, ବାୟୁପୁତ୍ର ସାମ୍ନାରେ ଉଠିଲେ; ସୁରସାଙ୍କୁ ଏପରି କହି, ହନୁମାନ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ସେ କହିଲେ—“ତୁମର ମୁହଁ ଏପରି କର, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଏବେ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବି!” କ୍ରୋଧରେ ସୁରସାକୁ କହି, ହନୁମାନ ଦଶ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା ହେଲେ। ତାପରେ ହନୁମାନ ଦଶ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ହେଲେ; ଏହି ମହାବିର ଦେଖି, ଦଶ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା ହନୁମାନକୁ ଦେଖି, ସୁରସା ତାଙ୍କର ମୁହଁ କେଉଁଠି ବିଶ୍ଵାସ କରିବେ, ସେ ଦ୍ୱିଗୁଣ କରି, ଏହି ମୁହଁକୁ କୁଳି ନେଲେ—କୁଳି ଦେଖି, ଏହି ମୁହଁ ବିଶାଳ ହେଲା, ଏବଂ ଏହି ମୁହଁ ଏବେ ଶତ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ହେଲା। ତାପରେ ହନୁମାନ, କ୍ରୋଧିତ, ତିରିଶି ଯୋଜନା ଲମ୍ବା ହେଲେ; ସୁରସା ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଚଉଡ଼ା କରି ଚାଳିଶି ଯୋଜନା କରିଦେଲେ।