ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଦୀର୍ଘ କାଳ ତପସ୍ୟା କରିବା ପରେ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଋଷି ଭୃଗୁ ମହାରାଜ ସଗରଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଅଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, “ହେ ପାପରହିତ, ତୁମେ ମହାନ ସନ୍ତାନ ପାଇବା, ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଅପୂର୍ବ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ କରିବା। ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ଦୁଇ ଝିଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ପାଇବେ, ଯିଏ ତୁମ ବଂଶକୁ ଚାଲୁଥିବା ରଖିବେ; ଅନ୍ୟ ଝିଅ ସାଠି ହଜାର ପୁଅ ପାଇବେ।” ଋଷିଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦୁଇ ରାଜମାତା ହସ୍ତ ଯୋଡି ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଣାମ କରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଦେବ, କିଏ ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ପାଇବେ ଓ କିଏ ଅନେକ ପୁଅ ପାଇବେ? ଆମେ ଏହି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଆପଣଙ୍କ ଶବ୍ଦ ସତ୍ୟ ହେଉ।” ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭୃଗୁ କହିଲେ, “ଏହି ବିଷୟରେ ତୁମେ ଯେଉଁ ଇଛା କର ତାହା ହେଉ। ଜଣେ ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ପାଇଁ, ଅନ୍ୟେ ଅନେକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ପାଇଁ—ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ତାହା ଚୟନ କର।” ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ରଘୁବଂଶୀ, କେଶିନୀ ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବଂଶଧାରୀ ଏକ ପୁଅ ଚୟନ କଲେ। ସୁମତି, ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଭଉଣୀ, ଏହାପରେ ସାଠି ହଜାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଚୟନ କଲେ। ଦୁଇ ଝିଅ ଋଷିଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କରି, ରାଜା ସେମାନେ ସହ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, କେଶିନୀ ସଗରଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ଦେଲେ, ଯାହା ନାମ ହେଲା ଅସମଞ୍ଜ। ଅନ୍ୟପଟେ, ସୁମତି ଗର୍ଭରେ ଏକ ଲାଉ ଆକୃତିର ଗଠା ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯାହା ଫାଟିଲାପରେ ତାହାରୁ ସାଠି ହଜାର ପୁଅ ବାହାରିଲେ। ସେମାନେ ଘୃତରେ ଭରା ଘଡ଼ାରେ ପାଳିତ ହେଲେ, ଓ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତେ ଯୁବା ହେଲେ। ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ସଗରଙ୍କର ସାଠି ହଜାର ଯୁବ, ଦେହସମ୍ପନ୍ନ ପୁଅ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ସଗରଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଅସମଞ୍ଜ, ଅନ୍ୟ ଶିଶୁମାନେ ମାନେ ସରୟୂ ନଦୀରେ ଫେଙ୍କି ଦେଉଥିଲେ ଓ ହସୁଥିଲେ, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପକର୍ମ ଥିଲା। ସେ ନାଗରିକମାନେ ଉପରେ ଅନ୍ୟାୟ କରୁଥିଲେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କୁ ନଗରରୁ ନିଷ୍କାସିତ କଲେ। ଅସମଞ୍ଜଙ୍କ ପୁଅ ଅଂଶୁମାନ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସଦାୟ ମୃଦୁଭାଷୀ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ଥିଲେ। ସେବେ, ସଗର ମହାରାଜ ବଡ଼ ଏକ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କ ଗୁରୁମାନେ ସହିତ ଏହି ବେଦୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ। ଏଠାରେ କଥା ଅନ୍ୟ ଅଧ୍ୟାୟକୁ ଯାଏ। ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବୈଭବମୟ ବାଳକାଣ୍ଡର ଏହି ଉନତିରିଶତମ ସର୍ଗର କଥା ଏବେ ଶୁଣ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାମ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଓ ଉଜ୍ୱଳ ମୁଖରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋ ପୂର୍ବଜ ସଗର କିପରି ଏହି ଯଜ୍ଞ ସଫଳ କଲେ, ଦୟାକରି ସବୁ ତଥ୍ୟ ଦିଅ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ହସି ରଘୁବଂଶୀ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାମ, ସଗର ମହାତ୍ମାଙ୍କ କଥା ଏବେ ଶୁଣ। ସେଙ୍କ ପିତୃଶ୍ୱର ହେଲେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହିମବତ୍। ସେମାନେ ବିନ୍ଧ୍ୟା ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି, ଏକାଉଁଠି ଏହି ମହା ଯଜ୍ଞ ଆୟୋଜିତ ହେଲା। ସେଠି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର ଅଂଶୁମାନ, ସଗରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଯଜ୍ଞର ଅଶ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଏହି ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଦାନବୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଯଜ୍ଞର ଘୋଡ଼ାକୁ ଚୋରି କଲେ। ଘୋଡ଼ା ଚୋରି ହେଉଁଥିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରହିତମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ଘୋଡ଼ା ତୀବ୍ର ଗତିରେ ନେଇଯାଉଁଛି। ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଚୋରକୁ ହତ୍ୟା କରି ଘୋଡ଼ାକୁ ଫେରାଇ ଆଣ; ନହେଲେ ଯଜ୍ଞରେ ଦୋଷ ହେବ, ଏହା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅପମାନ ଦେବ। ଏହି ଯଜ୍ଞ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସଗର ତାଙ୍କ ସାଠି ହଜାର ପୁଅଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ପୁଅମାନେ, ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ତୁମେ ଦାନବମାନେ ପଛରେ ଚାଲିଯିବା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ମୁଁ ଏହି ମହାୟଜ୍ଞରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପୂଜାରିମାନେ ସହିତ ନିଷ୍ଠାରେ ଅଛି, ତେଣୁ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ସମସ୍ତ ଭୂମି ଚାରିପାଖରେ ଖୋଜ; ଏହି ଅପରାଧୀକୁ ଧରି ଆଣ। ପୃଥିବୀର ଏକ ଏକ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ଅଞ୍ଚଳ ତୁମେ ଅନ୍ବେଷଣ କରିବା। ଘୋଡ଼ାର ଚିହ୍ନ ଯେଉଁଠି ଦେଖିବ, ସେଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୂମି ଖନନ କରି ଚୋରକୁ ଖୋଜ। ମୁଁ ଏଠି ମୋ ନାତିମାନେ ଓ ପ୍ରହିତମାନେ ସହିତ ରହିବି, ତୁମେ ଶୁଭ ହେଉ।” ସମସ୍ତ ରାଜପୁତ୍ର, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ ପୃଥିବୀ ଚାରିପାଖରେ ଖୋଜିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସମସ୍ତ ଭୂମି ଚାରିପାଖରେ ଖୋଜି ଘୋଡ଼ାକୁ ନ ମିଳିଲାପରେ, ସେମାନେ ଏକ ଏକ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ଅଞ୍ଚଳ ଖୋଜି, ବଜ୍ର ସମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ଖୋଳିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେମାନେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସମ ଆଘାତ ଓ ଭୟଙ୍କର ଲଙ୍ଗଳ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀରେ ଖୋଳ ଦେଲେ; ଏହି ଶବ୍ଦ ଗଜ, ରାକ୍ଷସ, ଦାନବମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁଥିବା ଭଳି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା, ଅଶୀର୍ବାଦ, ଶାପ ଓ ଯଜ୍ଞର ମହା ଘଟଣା ଏଠି ଚାଲି ଥାଉ।