ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ମଧୁର କଥାରେ ପୂର୍ବ ଗଳ୍ପ କହି ସାରି, ପୁନି କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମଙ୍କୁ ଆଉ କିଛି ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ । “ହେ ରାମ, ଏକ ସମୟରେ ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ସଗର ନାମକ ଏକ ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନୀ ରାଜା ଥିଲେ । ସେ ଅପରିମିତ ସନ୍ତାନ ଆଶା କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସନ୍ତାନହୀନ ଥିଲେ । ସଗରଙ୍କ ପ୍ରଥମ ରାଣୀ କେଶିନୀ, ଯିଏ ଵିଦର୍ଭ ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସତ୍ୟବାଦିନୀ ଥିଲେ । ଦ୍ୱିତୀୟ ରାଣୀ ସୁମତି, ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଭଉଣୀ ଓ ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କ କନ୍ୟା । ସେ ଦୁଇ ରାଣୀ ସହିତ ମହାନ ରାଜା ସଗର ହିମବତ୍ ପର୍ବତର ଭୃଗୁପ୍ରସ୍ରବଣ ଶିଖରକୁ ଯାଇ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କଲେ । ଏଭଳି ଏକଶତ ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା ପରେ, ତ୍ରୁତିହୀନ ଋଷି ଭୃଗୁ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଓ ସଗରଙ୍କୁ ଦୟାକରି ଦେଖି ଏକ ବର ଦେଲେ, “ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ତୁମେ ମହାନ ସନ୍ତାନ ପାଇବା । ତୁମର ଖ୍ୟାତି ଜଗତେ ଅପୂର୍ବ ହେବ । ତୁମ ଦୁଇ ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଏକମାତ୍ର ପୁତ୍ର ପାଇବେ, ଯିଏ ତୁମ ବଂଶ ଚାଲାଇବେ; ଅନ୍ୟ ଜଣେ ସାଠି ହଜାର ପୁତ୍ର ପାଇବେ ।” ଏହି ମହାନ ବର ଶୁଣି, ଦୁଇ ରାଣୀ ହସ୍ତ ଯୋଗେ ନମ୍ରତା ସହିତ ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୃଦୟରେ ପଚାରିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ଏକ ପୁତ୍ର ପାଇବେ ଏବଂ କିଏ ବହୁ ପୁତ୍ର ପାଇବେ? ଆମେ ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ । ଆପଣଙ୍କ ଶବ୍ଦ ସତ୍ୟ ହେଉ ।” ତେବେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭୃଗୁ କହିଲେ, “ଏହି ବିଷୟରେ ତୁମେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର, ତାହା ହେଉ । ଜଣେ ଏକମାତ୍ର ବଂଶଧର ପୁତ୍ର ଚାହୁଁଥିଲେ ନିଅ, ଅନ୍ୟ ଜଣେ ବହୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ର ଚାହୁଁଥିଲେ ନିଅ ।” ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ, କେଶିନୀ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବଂଶଧର ଏକମାତ୍ର ପୁତ୍ର ଚାହିଲେ । ସୁମତି, ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଭଉଣୀ, ସାଠି ହଜାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ର ଚାହିଲେ । ପରେ ଦୁଇଁଜଣ ରାଣୀ ଋଷିଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କରି, ରାଜା ସହିତ ତାଙ୍କ ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ । କିଛି ସମୟ ପରେ, କେଶିନୀ ସଗରଙ୍କୁ ଏକ ପୁତ୍ର ଦେଲେ, ଯିଏ ଆସମଞ୍ଜ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ । ସୁମତି, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ କୁମ୍ଭ ଆକୃତିର ଗର୍ଭ ଦେଲେ, ଯାହା ଫାଟିଲାପରେ ତାହାରୁ ସାଠି ହଜାର ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ । ଦୂଧିଆ ଘିଅ ଭରା ଘଡ଼ାରେ ତାଙ୍କୁ ଧାତ୍ରୀମାନେ ପାଳିଲେ, ଏବଂ ସମୟକ୍ରମେ ସମସ୍ତେ ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ । ଏପରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ସଗରଙ୍କ ସାଠି ହଜାର ଦେଖଣା, ଯୁବା ଓ ଶୋଭାମୟ ପୁତ୍ର ହେଲେ । ସେଥିରେ, ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ଆସମଞ୍ଜ, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସରୟୂ ନଦୀରେ ଛୁଆମାନେ ମାନେ ଛାଡ଼ି ଦେଉଥିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ଡୁବିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଦେଖି ହସୁଥିଲେ । ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସେ ନାଗରିକମାନେ ଉପରେ କ୍ଷତି କରୁଥିଲେ । ତେଣୁ ତାଙ୍କ ବାପା ସେଉଁଠାରୁ ତାଙ୍କୁ ନିକାଳିଦେଲେ । ଆସମଞ୍ଜଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅଂଶୁମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଶିଷ୍ଟ ଥିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ଏବଂ ସବୁଠି ମୃଦୁ ଭାଷଣ କରୁଥିଲେ । ସମୟକ୍ରମେ ତାଙ୍କ ମନେ ଜ୍ଞାନ ଉଦିତ ହେଲା । ସେଠାରେ, ସଗର ଏକ ମହାନ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ । ରାଜା ତାଙ୍କ ଗୁରୁମାନେ ସହିତ ବେଦୀୟ କ୍ରିୟା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ । ଏଠି ଶେଷ ଗଳ୍ପ ଶୁଣି, ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଇ ଅଗ୍ନିପ୍ରଭା ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ମୋ ପୂର୍ବଜ ସଗର କିପରି ଏହି ଯଜ୍ଞ ସଫଳ କଲେ, ଏହି ଗଳ୍ପ ମୁଁ ଏବେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ହସି, ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାମ, ମହାତ୍ମା ସଗରଙ୍କ ଗଳ୍ପ ଏବେ ମନୋଯୋଗ ଦେଇ ଶୁଣ । ସଗରଙ୍କ ଶ୍ଵଶୁର ହିମବତ୍ ପର୍ବତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ । ସେମାନେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି, ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଏହି ମହାନ ଯଜ୍ଞ ଆୟୋଜିତ ହେଲା । ଏହି ସ୍ଥାନ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ବଡ଼ ପବିତ୍ର । ଏଠାରେ ସଗରଙ୍କ ଇଚ୍ଛାଅନୁଯାୟୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଅଂଶୁମାନ ଯଜ୍ଞ ଅଶ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ । ଏହି ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଏକ ରାକ୍ଷସୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଯଜ୍ଞର ଅଶ୍ୱକୁ ଚୋରି କଲେ । ଏହି ଅଶ୍ୱ ଚୋରି ଯିବା ବେଳେ, ସମସ୍ତ ପୁରୋହିତ ଏହି ଘଟଣା ଦେଖି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ଯଜ୍ଞ ଅଶ୍ୱ ଦୃତ ଚୋରି ଯାଉଛି; ଏହି ଚୋରକୁ ମାରି ଅଶ୍ୱକୁ ଫେରାଇ ଆଣନ୍ତୁ, ନହେଲେ ଯଜ୍ଞ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିବ ଓ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଅପମାନିତ ହେବୁ ।” ସେମାନେ ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ସଗର ତାଙ୍କ ସାଠି ହଜାର ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ମହାନ ଯଜ୍ଞରେ ନିୟୁକ୍ତ ଅଛି, ତେଣୁ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଏହି ଚୋର ଖୋଜିବାକୁ ଯାଅ । ସମସ୍ତ ଭୂମିକୁ ଖୋଜ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଏକ ଯୋଜନ ପ୍ରସ୍ଥ ମାଟି ଖନନ କର । ଅଶ୍ୱର ଚିହ୍ନ ଯେଉଁଠାରେ ଦେଖିବ, ସେଠାଠାରୁ ଚୋରକୁ ଧରି ଆଣ । ଏହି ମୋ ଆଦେଶ ।