ଏହି କଥାରେ, ଯେତେବେଳେ ତାରାପୁତ୍ରଙ୍କ ଅଭିଜାତ ଭ୍ରୁଣ ଅନ୍ତରେ ସଂଚିତ ହେଲା, ଏହାର ଦୀପ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଉପାସିତ, ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଏହି ସମଗ୍ର ଜଙ୍ଗଲ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରୂପ ଧାରଣ କରିଲା। ସେହି ଦିନ ଠାରୁ, ରାଘବ, ଏହି ଜଙ୍ଗଲକୁ "ଜାତରୂପ" ଭାବରେ ପରିଚିତି ମିଳିଛି—ଅଗ୍ନି ସମ ଦୀପ୍ତିର ସୁବର୍ଣ୍ଣ; ଏଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଘାସ, ଗଛ, ଲତା ଓ ଜ୍ଵାଳ ଆଦି ସବୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା। ତାପରେ, ଦେବତାମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବାୟୁ ଗଣସହିତ, ଏହି ଜନ୍ମିତ ପୁଅକୁ ପୋଷଣ କରିବା ପାଇଁ କୃତିକାମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଲେ। ସେମାନେ ଏକ ଉତ୍ତମ ସମ୍ଝୋତା କରି, ନବଜାତକୁ ଦୁଧ ଦେବାକୁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି, କହିଲେ—"ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କର ପୁଅ।" ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା କହିଲେ—"ତାଙ୍କୁ କାର୍ତିକେୟ ଭାବରେ ଅଭିଧାନ କରାଯିବ; ସେ ତିନି ଲୋକରେ ଆମର ପୁଅ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ନିମ୍ନସ୍ରୋତ ଭ୍ରୁଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ପୁଅକୁ ଅନ୍ନତମ ଦୀପ୍ତିରେ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ, ଅଗ୍ନି ସମ୍ ଦୀପ୍ତିରେ। ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ "ସ୍କନ୍ଦ" ଭାବରେ ଅଭିଧାନ କରିଲେ, କାରଣ ସେ ଭ୍ରୁଣରୁ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଥିଲେ; ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, କାର୍ତିକେୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅଗ୍ନି ସମ୍ ଦୀପ୍ତିମାନ। ତାପରେ, କୃତିକାମାନଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଦୁଧ ପ୍ରକଟ ହେଲା; ଛଅ ମୁହଁ ଥିବା ସେ, କୃତିକାମାନଙ୍କର ଛଅ ଅଂଶ ଦୁଧ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏକ ଦିନରେ ଦୁଧ ଗ୍ରହଣ କରି, କମଳ ଶରୀର ଥିବା ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସ୍ୱୟଂ ଶକ୍ତିରେ ଦାନବ ସେନାମାନଙ୍କୁ ଦଳନ କଲେ। ତାପରେ, ଅଗ୍ନି ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ପୁଅକୁ ଦେବସେନାପତି ଭାବରେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ହେ ରାମ, ଏଭଳି ଗଙ୍ଗା ଓ ଶୁଭ ଶିଶୁ ଜନ୍ମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି। ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ପୃଥିବୀରେ କାର୍ତିକେୟଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରେ, ପୁଅ-ପୁତି ଦ୍ଵାରା ଶୁଭ ହେବେ, ସେ ସ୍କନ୍ଦର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିବେ। ଏଭଳି ଗୌରବମୟ ବାଲକାଣ୍ଡର ସତ୍ତରିଶ୍ ଶର୍ଗର ଶେଷ ହେଲା, ଶ୍ରୀମତ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ପ୍ରଥମ କାବ୍ୟ। ଏଠାରୁ ଅଠତ୍ରିଶ୍ ଶର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏହି ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ରାମଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ପୁନି କହିଲେ—"ହେ ବୀର, ଏକ ଦିନ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ନାମ ସଗର; ସେ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଆଶା କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସନ୍ତାନହୀନ ଥିଲେ। ହେ ରାମ, ସଗରଙ୍କ ପ୍ରଥମ ରାଣୀ କେଶିନୀ—ଵିଦର୍ଭ ରାଜାଙ୍କର କନ୍ୟା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସତ୍ୟବାନ। ଦ୍ୱିତୀୟ ରାଣୀ ସୁମତି—ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କର ଭଉଣୀ, ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କର କନ୍ୟା। ସେ ଦୁଇ ରାଣୀଙ୍କ ସହିତ, ମହାରାଜା ସଗର ତପସ୍ୟା କରି, ହିମବତ୍ ପର୍ବତର ଭୃଗୁପ୍ରସ୍ରବଣ ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏକ ଶତବର୍ଷ ପରେ, ତ୍ରୁତ୍ୟମ-ସତ୍ୟ ମୁନି ଭୃଗୁ, ସେମାନଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସଗରକୁ ଏକ ଉପହାର ଦେଲେ। "ହେ ନିର୍ମଳ, ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସନ୍ତାନ ପାଇବେ, ଓ ଏହି ଜଗତରେ ଅପୂର୍ବ କୀର୍ତି ପ୍ରାପ୍ତି କରିବେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ।" "ତୁମ ଦୁଇ ରାଣୀମାନଙ୍କର ଏକଜଣୀ ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ, ତୁମ ଲିନ୍ ଚାଲିବା ପାଇଁ; ଅନ୍ୟଜଣୀ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ।" ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଦୁଇ ରାଣୀ ହାତ ଜୋଡି କରି, ଉତ୍ସାହରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କେଉଁ ଜଣୀ ଏକ ପୁଅ ନେଇବେ, କେଉଁ ଜଣୀ ଅନେକ? ଆମେ ଏହି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ; ଆପଣଙ୍କର ଶବ୍ଦ ସତ୍ୟ ହେଉ।" ମୁନି ଭୃଗୁ, ସେମାନଙ୍କର ଉତ୍ତମ କଥା ଶୁଣି, କହିଲେ—"ଏହି ବିଷୟରେ ତୁମମାନେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରିଛ, ଏହିପରି ହେଉ।" "ଏକ ପୁଅ ଲିନ୍ ଚାଲିବା ପାଇଁ ହେଉ, କିମ୍ବା ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଉତ୍ସାହୀ ପୁଅ ହେଉ—ଏକ ଅପେକ୍ଷା କରିଛ, ତାହା ପାଇଁ ଅନୁଗ୍ରହ ମିଳିବ।" ରାଘବବଂଶୀ, ମୁନିଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, କେଶିନୀ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ପୁଅ ଲିନ୍ ଚାଲିବା ପାଇଁ ଚୟନ କଲେ। ତାପରେ ସୁମତି, ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କର ଭଉଣୀ, ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁଅ ଉତ୍ସାହୀ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବାକୁ ଚୟନ କଲେ। ମୁନିଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଶିର ନମାଇ, ରାଜା ତାଙ୍କ ଦୁଇ ରାଣୀ ସହିତ ନିଜ ସହରକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, କେଶିନୀ ସଗରଙ୍କୁ ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯାହା "ଅସମଞ୍ଜ" ଭାବରେ ପରିଚିତି ହେଲା। କିନ୍ତୁ, ହେ ପୁରୁଷସିଂହ, ସୁମତି ଏକ ଲାଉ ଭଳି ଭ୍ରୁଣ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯାହା ଫାଟି ଯିବା ପରେ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ଦାୟିମାମାନେ ଘିଉ ଭରା ମଟକରେ ପୋଷଣ କରି, ଏକ ସମୟରେ ସମସ୍ତେ ଯୁବା ହେଲେ। ଏଭଳି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ସଗରଙ୍କର ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁଅ ହେଲେ, ସମସ୍ତେ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ। ଏହି ପ୍ରଥମ ପୁଅ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ସଗରଙ୍କ ଜନ୍ମଜାତ, ସେ ଛୋଟ ଶିଶୁମାନେ ନେଇ, ରାଘବବଂଶୀ, ସରୟୂ ନଦୀରେ ଫିଙ୍ଗି ଦେଉଥିଲେ। ସେ ସେମାନେ ଡୁବି ଯାଉଥିବା ଦେଖି ସଦା ହସୁଥିଲେ, ଏପରି ଅପରାଧ କରି, ଭଲ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବିଘ୍ନ କରୁଥିଲେ। ନାଗରିକମାନଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ଷତିକାରକ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାରୁ, ତାଙ୍କ ପିତା ସେଉଁଠୁ ତାଙ୍କୁ ନିଷ୍କାଷିତ କଲେ; ଅସମଞ୍ଜଙ୍କର ପୁଅ ଅଂଶୁମାନ—ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁରୁଷ। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମଧୁର ଭାବରେ କଥା କହୁଥିଲେ; ସମୟ ଅନୁସାରେ ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଜାଗ୍ରତ ହେଲା। ସଗର, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ଏକ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ; ତାଙ୍କ ଗୁରୁମାନେ ସହିତ ଦେଶରେ ବେଦିକ କ୍ରିୟା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏଠାରୁ ଶ୍ରୀମତ୍ ବାଲକାଣ୍ଡର ଉନତିସ ଶର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଶେଷରେ, ରାମ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଅଗ୍ନି ସମ୍ ଦୀପ୍ତିମାନ ମୁନିଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।