ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଚଉଷଠିଏ ଅଧ୍ୟାୟର କଥା ଏଉଁପରି। ଶବର ରାଜା ସମ୍ପାତିଙ୍କ ଠାରୁ ସୂଚନା ପାଇଁ, ସେଇ ବାନରମାନେ ବିରାଟ ଉତ୍ସାହ ଓ ଏକତାରେ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ। ସେମାନେ ସିଂହ ସଦୃଶ ବୀର ହୋଇ ଗର୍ଜନ କରିଲେ। ସମ୍ପାତିଙ୍କ ମୁଖରୁ ରାବଣଙ୍କ ବିନାଶ ବିଷୟରେ ଶୁଣି ବାନରମାନେ ଶୀଘ୍ର ଶୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ସମୁଦ୍ର କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି, ସେଠିର ମହାସାଗରରେ ପୃଥିବୀର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖିଲେ। ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ରର ଉତ୍ତର ତଟରେ ଆସି, ସେହି ଶୂର ବାନରମାନେ ତାଙ୍କର ଶିବିର ଗଢ଼ିଲେ। କେଉଁଠି ଏହା ଶାନ୍ତ ଶୟନ ଭାବେ ଲାଗୁଥିଲା, କେଉଁଠି ଖେଳୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଆଉ କିଛି ସ୍ଥାନରେ ପର୍ବତପରି ଉଚ୍ଚ ଜଳରେ ଢାକାଯାଇଥିଲା। ସେଠି ସମୁଦ୍ର ତଳରେ ଅସୁର ନାୟକମାନେ ବସିଥିବା ଦେଖି ବାନରମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ସମୁଦ୍ରଟି ଆକାଶ ପରି ଅପରିଚ୍ଛିନ୍ନ ଓ ଅଗମ୍ୟ ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ନିରାଶାରେ ଲୋପଟିଗଲେ—"ଏହି କାମ କିପରି ସମ୍ଭବ?" ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଏହି ଭୟ ଓ ନିରାଶା ଦେଖି, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିରମାନେ ସବୁକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ। ସେଉଁଠି କହିଲେ—"ମନକୁ କଦାପି ନିରାଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ନିରାଶା ମନୁଷ୍ୟକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷତିକାରକ, ଏହା ରୁଷ୍ଟ ସର୍ପ ପରି ଶିଶୁକୁ ନାଶ କରିଦିଏ। ଯେଉଁମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ ସମୟରେ ନିରାଶ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର କୌଣସି କାମ ସଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ଶକ୍ତି ହରାଇଯାନ୍ତି।" ଏଭଳି ରାତି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଅଙ୍ଗଦ ବୃଦ୍ଧ ବାନରମାନେ ସହିତ ପୁଣି ମିଶି କ'ଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ତାହା ଉପରେ ଚର୍ଚ୍ଚା କଲେ। ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିବା ବାନର ସେନା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିବା ବାୟୁଦେବତାମାନେ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଅଙ୍ଗଦ କିମ୍ବା ହନୁମାନ୍ ଛଡ଼ା, ଏହି ବିରାଟ ବାନର ସେନାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିବା ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ। ଏପରେ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଅଙ୍ଗଦ, ବୃଦ୍ଧ ବାନର ଓ ସେନା ସହ ଆଲୋଚନା କରି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ—"ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ଏହି ମହାସାଗର ଉପରେ ଲାଘୁଛିପାରିବେ? କିଏ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିପାରିବେ? କିଏ ଏହି ଶତ ଯୋଜନା ଦୂର ଲାଘୁଛିପାରିବେ? କିଏ ଏହି ବିପଦ ରୁ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବେ? କିଏଙ୍କ ଦୟାରେ ଆମେ ନିଜ ଘର, ପରିବାର ଓ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ଦେଖି ସଫଳ ହୋଇ ପୁନର୍ବାର ଫେରିପାରିବୁ? କିଏଙ୍କ ଦୟାରେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ଦେଖିପାରିବୁ? ଯଦି ଆପଣମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ଏହି ସମୁଦ୍ର ଲାଘୁଛିପାରିବେ, ତେବେ ଦୟାକରି ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏଠି ନିରାପଦ କରନ୍ତୁ।" ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ଅନୁତ୍ତର ହେଲେ, କେହି କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ସେଇ ବାନର ସେନା ସମସ୍ତେ ଶୁନ୍ୟ ଓ ନିଷ୍ପ୍ରଭ ହେଇ ରହିଗଲେ। ପୁଣିଥରେ ଅଙ୍ଗଦ ଏହି ବାନରମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଲେ—"ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶୂର ଓ ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି। ଆପଣମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ଯେଉଁଠାରେ ଯେତେ ଦୂର ଲାଘୁଛିପାରିବେ, ସେଥିରେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ କହନ୍ତୁ।" ଏଉଁପରି ଚଉଷଠିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଉଛି। ଏବେ ପଞ୍ଷଷ୍ଠିଏ ଅଧ୍ୟାୟର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାଦାୟକ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ବାନର ନାୟକମାନେ ପାଳେ ପାଳେ ନିଜ ଉତ୍ସାହ ଓ ସାମର୍ଥ୍ୟ କଥା କହିଲେ। ଗଜ, ଗବାକ୍ଷ, ଗବୟ, ଶରଭ, ଗନ୍ଧମାଦନ, ମୈନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ସୁଷେଣ ଓ ବୃଦ୍ଧ ଜାମ୍ବବାନ—ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ଲାଘୁଛି ଶକ୍ତି ଦେଖାଇଲେ। ଗଜ କହିଲେ, "ମୁଁ ଦଶ ଯୋଜନା ଲାଘୁଛିପାରିବି।" ଗବାକ୍ଷ କହିଲେ, "ମୁଁ ବିଶ୍ ଯୋଜନା ଯିବି।" ଶରଭ କହିଲେ, "ମୁଁ ତିରିଶ ଯୋଜନା ଯିବି।" ଋଷଭ କହିଲେ, "ମୁଁ ଚାଳିଶ ଯୋଜନା ଯିବି।" ଗନ୍ଧମାଦନ କହିଲେ, "ମୁଁ ପଞ୍ଚାଶ ଯୋଜନା ଯିବି।" ମୈନ୍ଦ କହିଲେ, "ମୁଁ ଷଷ୍ଠି ଯୋଜନା ଲାଘୁଛିପାରିବି।" ଦ୍ୱିବିଦ କହିଲେ, "ମୁଁ ସତରି ଯୋଜନା ଯିବି।" ସୁଷେଣ କହିଲେ, "ମୁଁ ଅସୀ ଯୋଜନା ଯିବି।" ସମସ୍ତେ ଏଭଳି ନିଜ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇଲେ। ତାପରେ ବୃଦ୍ଧ ଜାମ୍ବବାନ କହିଲେ—"ଏକ ସମୟରେ ଆମେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟଧିକ ଦୂତିର ଧାରକ ଥିଲୁ, କିନ୍ତୁ ବୟସର ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚିଛୁ। ତଥାପି, ଏହି କାମ ଅବହେଳା କରିପାରିବା ନୁହେଁ, କାରଣ ବାନର ରାଜା ଓ ରାମ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛନ୍ତି। ବର୍ତ୍ତମାନ ମୋର ଯେତେ ଶକ୍ତି ଅଛି, ମୁଁ ନବତି ଯୋଜନା ଲାଘୁଛିପାରିବି।" ଏଉଁପରି ଉତ୍ତମ ବାନରମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ ଜାମ୍ବବାନ କହିଲେ—"ଏହି ମୋର ଯାତ୍ରା ଶକ୍ତିର ସୀମା ନୁହେଁ। ବୈରୋଚନଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ, ମୁଁ ବାଲ୍ୟକାଳରେ ଅବିନାଶୀ, ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ତିନି ପଦକ୍ରମ ସମୟରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିଥିଲି। ଏବେ ବୟସରେ ମୋର ଲାଘୁଛି ଶକ୍ତି ଶୀଥିଳ ହୋଇଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ମୋର ଶକ୍ତି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଅପୂର୍ବ ଥିଲା।" ଏହିପରି ବାନରମାନେ ନିଜ ଉତ୍ସାହ ଓ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ ଆଗକୁ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।