ସମୟରେ, ସମ୍ପାତି ମହାବଳୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପକ୍ଷୀ, ନିଜ ଦୁଃଖ ଓ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଦ୍ୱନ୍ଦରେ ଅନେକ କାଳ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମ ପକ୍ଷ ଫେରାଇ ପାରିବି; ଏଠାରେ ରହି, ତୁମେ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରିପାରିବ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମର, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବୃଦ୍ଧ, ଋଷିମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ; ମୋ ଜୀବନ ଆଉ ଅଧିକ ରଖିବାକୁ ମୋର ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ, ମୁଁ ମୋ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି।” ଏହିପରି ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥ ଉପଲବ୍ଧି କରି, ମହାମୁନି ଏପରି କହିଥିଲେ। ଏହା ପରେ, ସମ୍ପାତି ସଂଖ୍ୟାନ୍ତର ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ମୋତେ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ନିଜ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଗଲେ। ପର୍ବତ ଗୁହାରୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ବାହାରି, ମୁଁ ଭିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ଚଢ଼ି ତୁମେମାନେକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲି। ଏହିପରି ଅନେକ ବର୍ଷ କଟିଗଲା, ଶତବର୍ଷ ପରି ଅନେକ ସମୟ ଚାଲିଗଲା; ମୁଁ ମୁନିଙ୍କ ଶବ୍ଦକୁ ହୃଦୟରେ ଧରି, ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲି। ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶୀ ରାଜା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ମୋର ହୃଦୟ ଜ୍ୱଳନା ଓ ସନ୍ଦେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ମୃତ୍ୟୁ ଚିନ୍ତା ଆସିଲେ, ମୁଁ ମୁନିଙ୍କ ଶବ୍ଦ ମନେ ପକାଇ ତାହାକୁ ଦୂର କରୁଥିଲି; ସେ ଦିଆ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଲ୍ପ ମୋ ଜୀବନକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲା। ଏହି ସଙ୍କଲ୍ପ ମୋ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଥିଲା, ଯେପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ; ଏବଂ ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଉପଲବ୍ଧି କରିଥିଲି। ମୋ ପୁଅଙ୍କୁ କଠୋର ଶବ୍ଦରେ ଧମକ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ କିପରି ମୈଥିଳୀ ସୀତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବ ନାହିଁ? ସୀତାଙ୍କ ବିୟୋଗରେ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ଦୁଃଖ ଶୁଣି, ମୋର ମନ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲା। ଦଶରଥଙ୍କ ପ୍ରେମରୁ ମୋ ପୁଅ ଠାରୁ କିଛି ଆନନ୍ଦ ମୋତେ ମିଳିଲା ନାହିଁ। ଏପରି କଥା ମଧ୍ୟରେ, ସମ୍ପାତିଙ୍କ ପକ୍ଷ ଅଚାନକ ଜଙ୍ଗଳବାସୀ ବାନରମାନେ ସମ୍ନାଗରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ନିଜ ଦେହରେ ଲାଲ ରଙ୍ଗ ଦେଖି, ସେ ଅତିବ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶୀ ରାଜା, ଅପାର ଶକ୍ତିର ଧାରୀ, ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ମୋ ପକ୍ଷ ଫେରିଛି; ଯୁବାବସ୍ଥାର ଶକ୍ତି ଏବେ ପୁଣି ମୋତେ ମିଳିଛି। ଏହି ଶକ୍ତି ଓ ପୁରୁଷାର୍ଥ ଆଜି ମୁଁ ପୁନଃ ଅନୁଭବ କରୁଛି; ତୁମେ ସବୁଠି ଚେଷ୍ଟା କର—ସୀତାଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଦେଖିପାରିବ। ମୋ ପକ୍ଷ ଫେରିବା ତୁମ ନିଶ୍ଚିତ ସଫଳତାର ଚିହ୍ନ।” ଏପରି କହି, ସମ୍ପାତି, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପର୍ବତ ଶିଖରରୁ ଉଡ଼ିଲେ, ନିଜ ଶକ୍ତି ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ସେଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ମନ ଶୌର୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ତାପରେ, ବାୟୁ ସମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେଇ ବାନରମାନେ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଫେରାଇ, ଆକାଶ ଦିଗକୁ ଅଭିମୁଖୀନ ହେଲେ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜରେ ଚାଲିଗଲେ। ଏହା ପରେ, ଗରିମାମୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡର ଚଷ୍ଟି-ଚତୁର୍ଥ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଗୃଧ୍ର ରାଜା ସମ୍ପାତିଙ୍କ ଉପଦେଶରୁ ଅବଗତ ହୋଇ, ସେଇ ବାନରମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଆନନ୍ଦରେ ଉଲ୍ଲାସିତ ହେଲେ ଏବଂ ସିଂହ ସଦୃଶ ତାଲ ଦେଇ ଚିତ୍କାର କଲେ। ସମ୍ପାତିଙ୍କ କଥାରେ ରାବଣଙ୍କ ନାଶ ଶୁଣି, ସେମାନେ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ସମୁଦ୍ର ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖିଲେ। ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ରର ଉତ୍ତର କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ବଳଶାଳୀ ବାନରମାନେ ସେଠାରେ ନିଜ ଶିବିର ଗଢ଼ିଲେ। କେଉଁଠି ଦେଖିଲେ କିଏ ଶୟନ ଅବସ୍ଥାରେ, କେଉଁଠି ଖେଳୁଥିଲେ, କେଉଁଠି ପର୍ବତ ସଦୃଶ ଜଳର ଧାରା ଛାଡ଼ି ଥିଲା। ସମୁଦ୍ରର ତଳଭାଗରେ ରହୁଥିବା ଅସୁରମାନେ ଦେଖି, ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ଅପାର ଆକାଶ ସମାନ ଅତିକ୍ରମ୍ୟ ସମୁଦ୍ର ଦେଖି, ସମସ୍ତ ବାନର କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ନିରାଶ ହେଲେ—'ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କିପରି ସମ୍ପନ୍ନ ହେବ?' ବୋଲି ଚିନ୍ତା କଲେ। ସମୁଦ୍ର ଦେଖି ବାନର ସେନା ଭୟଭୀତ ଓ ନିରୁତ୍ସାହିତ ହେଲେ, ତେବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ ସେମାନେକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ମନକୁ ନିରାଶାରେ ଢଳିବା ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ; ନିରାଶା ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଅପକାରୀ। ଏହା ଜଣେ କ୍ଷୁଦ୍ର ଶିଶୁକୁ କ୍ରୁଧ୍ଧ ସର୍ପ ଯେପରି ନଶ୍ଟ କରେ, ଏହିପରି ନିରାଶା ମଣିଷକୁ ଧ୍ୱଂସ କରେ। କାର୍ଯ୍ୟ ବେଳେ ଯେ ନିରାଶାରେ ଢଳିଯାଏ, ସେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇଯାଏ।” ସେଇ ରାତି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଅଙ୍ଗଦ ବୃଦ୍ଧ ବାନରମାନେ ସହିତ ପୁନଃ ବିଚାର ବସି, କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ ତାହା ଚିନ୍ତା କଲେ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ବାନର ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଯେପରି ବାୟୁଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଘେରି ରହନ୍ତି। ଏହି ବାନର ସେନାକୁ କେବଳ ବାଲିଙ୍କ ପୁଅ କିମ୍ବା ହନୁମାନ୍ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟେ କେହି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ତେବେ, ବିଜୟୀ ଓ ଶତ୍ରୁ-ନିଗ୍ରାହକ ଅଙ୍ଗଦ ବୃଦ୍ଧ ବାନରମାନେ ଓ ସେନା ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ: “ତୁମ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯେ ସମୁଦ୍ର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିପାରିବ? କିଏ ଶତଯୋଜନ ସମୁଦ୍ର ଲଂଘି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ପୂରଣ କରିପାରିବ? କିଏ ଏହି ବଡ଼ ବିପଦରୁ ସମସ୍ତ ବାନର ନାୟକମାନେକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବ? କିଏ ଆମେ ସମସ୍ତେ କାମ ସଫଳ କରି, ପୁନି ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ଘର, ପତ୍ନୀ, ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବାର ଅନୁଗ୍ରହ ଦେବେ? କିଏ ଆମକୁ ଆନନ୍ଦରେ ରାମ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବନବାସୀ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନେଇଯିବେ? ତୁମେମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁଠି ଏପରି ଶକ୍ତି ଅଛି, ସେ ଦୟାକରି ଆମକୁ ନିରାପତ୍ତା ଦିଅନ୍ତୁ।” ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ବାନର ଚୁପ୍ଚାପ ହେଇଗଲେ, କେହି କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ସେନା ଏପରି ନିର୍ବିକାର ଓ ନିର୍ବାଚଳ ହେଇ ରହିଗଲା।