ହେ ରାମ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବାକୁ, ଦେବତାମାନେ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ ଯେ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ପାର୍ବତୀକୁମାରୀ ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟରେ ରହିବାକୁ ଦିଅ। ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, ଅଗ୍ନି ଦେବୀ ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ କହିଲେ, "ହେ ଦେବୀ, ଏହି ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ କର; ଏହା ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ଗଙ୍ଗା ଦେବୀ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ; ତାଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱ ଦେଖି, ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଶକ୍ତି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା। ତାପରେ, ହେ ରଘୁବଂଶୀ, ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଗଙ୍ଗା ଦେବୀଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ, ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ସମସ୍ତ ଧାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା। ଏହା ପରେ, ଗଙ୍ଗା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସଭାରେ କହିଲେ, “ହେ ଦେବତାମାନେ, ଆପଣଙ୍କର ଉତ୍ତପ୍ତ ଶକ୍ତିକୁ ମୁଁ ଧାରଣ କରିପାରୁନାହିଁ।” ଏହି ଅଗ୍ନିର ତାପରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ମନ ଅତି ଅଶାନ୍ତ ହେଲାପରେ, ଗଙ୍ଗାଂକୁ ଅଗ୍ନି ଉପଦେଶ ଦେଲେ, “ଏହି ଗର୍ଭକୁ ହିମାଲୟ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ରଖିଦିଅ।” ଅଗ୍ନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଗଙ୍ଗା ତାଙ୍କ ଧାରାରୁ ଏହି ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଗର୍ଭକୁ ପ୍ରସ୍ରବଣ କଲେ। ହେ ନିର୍ଦୋଷ ରାମ, ଗଙ୍ଗା ଧାରାରୁ ବିଶାଳ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଗର୍ଭ ପ୍ରସ୍ରବିତ ହେଲା; ଯାହା ତାଙ୍କରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଗଳିଥିବା ସୁନାର ଦୀପ୍ତିରେ ଅତି ଚମକୁଥିଲା। ସୁର୍ଯ୍ୟ ସମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୁନା ଏ ପୃଥିବୀକୁ ଛୁଇଁଲା, ଏହି ସହିତ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଚମକୁଥିବା ଚାନ୍ଦି, ତାମ୍ବା ଓ କଳା ଲୋହା ମଧ୍ୟ ତାହାର ତୀବ୍ରତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏଠାରେ ତାଙ୍କର ଅଶୁଦ୍ଧି ଟିନ୍ ଓ ସିସା ରୂପେ ପୃଥିବୀକୁ ଛୁଇଁଲା; ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁ ଏଠାରେ ବଢିଗଲା। ଏହି ଦୀପ୍ତିରେ ପ୍ରବେଶିତ ଗର୍ଭ ଥିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼ରେ ଘିରିଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ସୁନାର ଦୀପ୍ତିରେ ଚମକୁଥିଲା। ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, ଏହି ସ୍ଥାନକୁ 'ଜାତରୂପ' ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଉଛି—ଅଗ୍ନି ସମ ଦୀପ୍ତି ଥିବା ସୁନା; ସମସ୍ତ ଘାସ, ଗଛ, ଲତା, ଓ ଝାଡ଼ି ଏଠାରେ ସୁନାର ହେଇଯାଇଥିଲେ। ତାପରେ, ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବାୟୁଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ, କୃତ୍ତିକା ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ଏହି ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ଶିଶୁକୁ ପୋଷଣ କରିବାକୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ଏହି ନବଜାତକୁ ଦୁଧ ଦେବାକୁ ଅତି ଉତ୍ସାହରେ କୃତ୍ତିକାମାନେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ସମ୍ମତି କଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "ସେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପୁତ୍ର।" ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା କହିଲେ, "ତାଙ୍କୁ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ବୋଲି ଡାକାଯିବ; ସେ ତିନି ଲୋକରେ ଆମ ପୁତ୍ର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଦୀପ୍ତିରେ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ, ଯେପରି ତିନ୍ତିମାନ୍ ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱାଳା। ତାଙ୍କୁ "ସ୍କନ୍ଦ" ବୋଲି ଡାକାଯିଲା, କାରଣ ସେ ଗର୍ଭଧାରାରୁ ପ୍ରସ୍ରବିତ ହୋଇଥିଲେ; ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଏହି କାର୍ତ୍ତିକେୟ ବାହୁବଳୀ ଓ ଅଗ୍ନି ସମ ଉଜ୍ୱଳ। ତାପରେ, କୃତ୍ତିକାମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁଧ ପ୍ରକଟିତ ହେଲା; ଛଅଟି ମୁହଁ ଥିବା ଏହି ଶିଶୁ ସେମାନଙ୍କ ଛଅଟି ଅଂଶୁରୁ ଦୁଧ ପିଲେ। ଏକ ଦିନରେ ଦୁଧ ଗ୍ରହଣ କରି, ନମ୍ର ଶରୀର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଦାନବ ସେନାମାନେକୁ ଜୟ କଲେ। ସମସ୍ତ ଅମରଦେବତା, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଶିଶୁଙ୍କୁ ଦେବସେନାପତି ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ କଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ, ହେ ରାମ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଗଙ୍ଗା ଓ ଶୁଭ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ଜନ୍ମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଦେଲି। ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଯେ କେହି କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ସେବନ କରିବେ, ସେ ସନ୍ତାନ ଓ ପଉତ୍ର ସମ୍ପନ୍ନ ହେବେ, ଏବଂ ସ୍କନ୍ଦ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିବେ। ଏଭଳି ଗୌରବମୟ ବାଲକାଣ୍ଡର ସତ୍ତିସ ଶ୍ଲୋକର ସର୍ବଶେଷ ହେଲା। ଏଠାରେ ବାଲକାଣ୍ଡର ଅଷ୍ଟାତ୍ରିଂଶ ଶ୍ଲୋକ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏହି ମଧୁର କଥା ରାମଙ୍କୁ କହି ଶେଷ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ପୁନି କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, "ହେ ବୀର, ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ସଗର ବୋଲି ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ଅନ୍ତସ୍ତଳରୁ ସନ୍ତାନ ଚାହୁଁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର କୌଣସି ସନ୍ତାନ ନଥିଲା। ହେ ରାମ, ସଗରଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପତ୍ନୀ କେଶିନୀ, ଯିଏ ବିଦର୍ଭର ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସତ୍ୟବାଦି। ଦ୍ୱିତୀୟ ପତ୍ନୀ ସୁମତି, ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଭଉଣୀ ଓ ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କ କନ୍ୟା। ଏହି ଦୁଇ ପତ୍ନୀ ସହିତ ସଗର ମହାରାଜ ହିମବତ୍ ପର୍ବତର ଭୃଗୁପ୍ରସ୍ରବଣ ଶିଖରକୁ ଯାଇ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ପରେ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଋଷି ଭୃଗୁ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସଗରଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ, “ହେ ନିର୍ଦୋଷ, ତୁମେ ବିଶାଳ ସନ୍ତାନ ପାଇବେ, ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ଅତୁଳ୍ୟ କୀର୍ତି ଲାଭ କରିବେ। ତୁମର ଏକ ପତ୍ନୀ ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଦେବେ, ଯିଏ ତୁମର ବଂଶକୁ ଚାଲିବେ; ଅନ୍ୟ ପତ୍ନୀ ସାଠି ହଜାର ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଦେବେ।" ଋଷିଙ୍କ ଏହି କଥାରେ ଖୁସି ହୋଇ, ଦୁଇ ରାଜକୁମାରୀ ହାତ ଜୋଡି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପ୍ରଣାମ କରି ଉତ୍ସାହରେ ପଚାରିଲେ, "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମେ କିଏ ଏକ ପୁତ୍ର ଓ କିଏ ବହୁ ସନ୍ତାନ ପାଇବୁ? ଆମେ ଏହି କଥା ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ; ଆପଣଙ୍କ କଥା ନିଶ୍ଚିତ ହେଉ।" ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭୃଗୁ କହିଲେ, "ଯେଉଁଠି ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କର, ସେଉଁଠି ତାହା ହେବ। ଏକେ ଜଣେ ପୁତ୍ର ହେଉ, କିମ୍ବା ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଶୂର ପୁତ୍ର ହେଉ—ଯାହା ଇଚ୍ଛା, ତାହା ବାଛ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରଘୁବଂଶୀ, କେଶିନୀ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବଂଶଧର ଏକ ପୁତ୍ର ବାଛିଲେ। ତାପରେ ସୁମତି, ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଭଉଣୀ, ସାଠି ହଜାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁତ୍ର ବାଛିଲେ। ଏପରେ, ଦୁଇଁଜଣେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ସଗର ରାଜା ତାଙ୍କ ଦୁଇ ପତ୍ନୀ ସହିତ ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, କେଶିନୀ ସଗରଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ 'ଅସମଞ୍ଜ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।