ସମୟ ଏଠାରେ ଯଥାଯଥି ନୁହେଁ, ତୁମେ କେଉଁଠି ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଏଠି ଅପେକ୍ଷା କର, ସଠିକ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଆସିବ; ତୁମେ ତୁମର ପଖ ଫେରିପାରିବ। ଆଜି ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତୁମକୁ ପଖ ଦେଇପାରିବି; ଏଠି ରହି ତୁମେ ଜଗତର କ୍ଷେମ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରିପାରିବ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମର, ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କର, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବୃଦ୍ଧ, ଋଷି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ମଧ୍ୟ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଜୀବନ ରଖିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ମୁଁ ମୋ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରିବି। ଏଭଳି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମହା ଋଷି, ସତ୍ୟ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥ ଦେଖି। ଏଠିଠାରେ ଗବ୍ୟାତ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରଶଂସା କରି, ମୋତେ ଅନୁମତି ଦେଇ, ସେ ତାଙ୍କ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ପର୍ବତ ଗୁହାରୁ ଚୁପଚାପ କାଢି, ଧୀରେ ଧୀରେ ମୁଁ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ତୁମ ଆସିବା ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲି। ଏଉଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚାଲିଗଲା, ଏକଶ ଅଧିକ ବର୍ଷ ହେଇଯାଇଛି; ମୁଁ ତାହାର ଶବ୍ଦ ହୃଦୟରେ ଧରି, ଠିକ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲି। ଜବ ଚନ୍ଦ୍ର ରାଜା ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଗଲେ, ମୋ ମନରେ ଦୁଃଖ ଜ୍ୱାଳା ଦେଖାଦେଲା, ଅନେକ ସନ୍ଦେହ ରେ ଘିରିଗଲି। ମୃତ୍ୟୁ ଚିନ୍ତା ଆସିଲେ, ମୁଁ ତାହାକୁ ଉପାଦ୍ୟାୟ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ପଛେ ଫେରାଇଦେଇଥିଲି; ତାଙ୍କ ଦିଆ ଦୃଢ଼ତା ମୋ ଜୀବନକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲା। ଏହି ଦୃଢ଼ତା ମୋ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରିଥିଲା, ଜ୍ୱାଳାର ଆଲୋକ ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରିଥିବା ପରି; ଏବଂ ମୁଁ ରାବଣଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ଶକ୍ତି ପ୍ରତି ଜାଗୃତ ହେଇଥିଲି। ମୋ ପୁତ୍ର ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ଧମକି ମିଳିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ କିପରି ମୈଥିଲୀକୁ ରକ୍ଷା କରିନପାରିବ? ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଶୁଣି, ଓ ଦୁଇ ଭାଇ ଶୀତାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଇଥିବାରେ— ଦଶରଥଙ୍କ ପ୍ରେମରୁ ମୋ ପୁତ୍ର ଠାରୁ କୌଣସି ଆନନ୍ଦ ମିଳିନାହିଁ; ଏହିପରି ସେ ବାନର ସଭାରେ କହିଥିଲେ— ତାପରେ ତାଙ୍କ ପଖ ବନବାସୀମାନେ ସାମ୍ନାରେ ଉଦ୍ଭାସିତ ହେଲା; ନିଜ ଶରୀରରେ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ପଖ ଉପଜିବା ଦେଖି— ସେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରି, ବାନରମାନେ ଉପରେ କହିଲେ: "ଚନ୍ଦ୍ର ରାଜା, ଅପାର ଶକ୍ତିର ରାଜ ଋଷିଙ୍କ କୃପାରେ— ମୋ ପଖ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭାରେ ଜଳିଗଲା ଥିଲା, ଏବେ ଫେରିଛି; ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଥିବା ଶକ୍ତି— ସେଇ ଶକ୍ତି ଓ ପୁରୁଷତ୍ୱ ଆଜି ମୁଁ ଚିହ୍ନିପାରିଛି; ସମସ୍ତେ ଉଦ୍ୟମ କର, ନିଶ୍ଚୟ ଶୀତାକୁ ଖୋଜିପାରିବ। ମୋ ପଖ ଫେରିଆସିବା ତୁମ ସଫଳତାର ଚିହ୍ନ।" ଏଭଳି ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ କହି, ସମ୍ପାତି, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ— ପର୍ବତ ଶିଖରରୁ ଉଡ଼ିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ବାନରମାନେ ଉଲ୍ଲାସରେ ଭରିଗଲେ, ନିଜ ମନକୁ ଶୂରତ୍ୱରେ ଭରିଲେ। ଏପରେ, ପବନ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେଇ ବାନରମାନେ, ନିଜ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଫେରିଆସି, ଜନକ ଦୁହିତା ଶୀତାକୁ ଖୋଜିବା ଦିଗରେ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଏଠିଠାରେ ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଚଷ୍ଟିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଗୃଧ୍ର ରାଜା ସମ୍ପାତିଙ୍କ ଖବର ପାଇ, ବାନରମାନେ ଉଡ଼ି ଉଲ୍ଲାସରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ସିଂହ ସମାନ ଶୂରମାନେ ଗର୍ଜନ କଲେ। ସମ୍ପାତିଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଯେଉଁଠି ରାବଣଙ୍କ ବିନାଶର କଥା ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା, ବାନରମାନେ ଶୀତାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଗଲେ। ସମୁଦ୍ର ତଟରେ ଏସି, ସେମାନେ ବିଶାଳ ପୃଥିବୀର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖିଲେ। ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ରର ଉତ୍ତର ତଟରେ ପହଞ୍ଚି, ଶୂର ବାନରମାନେ ଏଠି ନିଜ ଶିବିର ଗଠନ କଲେ। କେଉଁଠି ଶୟନ କରୁଥିଲେ, କେଉଁଠି ଖେଳ କରୁଥିଲେ; କେଉଁଠି ପର୍ବତ ସମାନ ଜଳ ଦେଖି ଡୁବିଯାଇଥିଲେ। ସମୁଦ୍ରର ଗଭୀର ଏବଂ ତଳଭୂମିରେ ବସୁଥିବା ଦେମନ ମହାରାଜମାନେ ଦେଖି, ବାନରମାନେ ଭୟଭିତ ହେଲେ। ସମୁଦ୍ର, ଆକାଶ ସମାନ ଅପାର, ଦେଖି, ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ନିରାଶ ହୋଇ କହିଲେ, "ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କିପରି ସମ୍ପନ୍ନ ହେବ?" ସମୁଦ୍ର ଦେଖି ବାନରସେନା ନିରାଶ ହୋଇଥିବାରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ ଭୟଭିତ ବାନରମାନେ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ। "ମନକୁ ନିରାଶାରେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ନିରାଶା ସବୁଠୁ ଅପକାରୀ। ଏହା ରୂଷ୍ଟ ସର୍ପ ଶିଶୁକୁ ମାରିଦେଉଥିବା ପରି ମନୁଷ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଉଥିବା। ଯେଉଁଠି କାର୍ଯ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ, ନିରାଶା ଆସିଲେ, ସେଉଁଠି ଉଦ୍ୟମ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନ ହୁଏ ନାହିଁ।" ସେଇ ରାତି ଶେଷ ହେଲା ପରେ, ଅଙ୍ଗଦ ଏବଂ ବୃଦ୍ଧ ବାନରମାନେ ପୁନି ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କଲେ। ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିବା ବାନରସେନା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଘେରିଥିବା ପବନ ସେନା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ବାନରସେନାକୁ କିଏ ଦମନ କରିପାରିବ? କେବଳ ବାଲିଙ୍କ ପୁତ୍ର କିମ୍ବା ହନୁମାନ ଛଡ଼ି। ତାପରେ ଅଙ୍ଗଦ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବୃଦ୍ଧ ବାନରମାନେ ଓ ସେନା ସହିତ ଉପଦେଶ କରି, ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ— "ଏଠି କିଏ ବିରାଟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସମୁଦ୍ରକୁ ଲାଘିପାରିବ? କିଏ ଶତ ଯୋଜନା ଉଡ଼ିପାରିବ? କିଏ ଶୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦିଆ ଆଶ୍ୱାସନ ପୂରଣ କରିପାରିବ? କିଏ ଏହି ବିପଦରୁ ସମସ୍ତ ବାନରନାୟକଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବ? କିଏ ଆମେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନ କରି, ଆମର ପତ୍ନୀ, ପୁତ୍ର, ଘରକୁ ଫେରି, ଆନନ୍ଦ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଅନୁଭବ କରିପାରିବ? କିଏ ଆମେ ଉଲ୍ଲାସରେ ରାମ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଓ ଶୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବାର ଅନୁଗ୍ରହ କରିପାରିବ? ଯଦି କୌଣସି ବାନର ଏହି ସମୁଦ୍ରକୁ ଲାଘିପାରିବ, ତାହେଁ ଆମେ ଏଠି ନିଶ୍ଚିତ ରକ୍ଷା ଦାନ କରିବାକୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରୁ।" ଏଭଳି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ ଆଶା ଓ ଉଦ୍ୟମ ଭରି, ଶୀତାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଏହି ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ନିଆରା ଆଶା ସହିତ ତାଙ୍କ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ ହେଲା।