ତାପରେ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଭୟ, କ୍ଳାନ୍ତି ଓ ଭୟରେ ଭିଷଣ ଘମେ ଭିଜିଗଲୁ; ଭୟ ଏବଂ ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ଆମକୁ ଗ୍ରସିଲା, ଏବଂ ଏହା ପରେ ଭୟଙ୍କର ଅଚେତନତା ଆମୋପରେ ଅଧିକାର କଲା। ଆମେ ଦକ୍ଷିଣ, ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ବ କିମ୍ବା ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ଚିହ୍ନଟ କରିପାରୁନଥିଲୁ; ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଏକ ଯୁଗର ଶେଷରେ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯାଇଛି ବୋଲି ଲାଗୁଥିଲା, ଯେପରି ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଯାଇଛି। ମୋର ମନ ଭୟରେ ଆବୃତ ହେଉଥିଲା, ଦୃଷ୍ଟି ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହେଉଥିଲା; ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ମୁଁ ମୋର ମନ ଓ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ସେଠାରେ ରହିଲି। ପୁନି ମୁଁ ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିଲି; ଆମ ପାଖରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ପୃଥିବୀ ସମାନ। ମୋତେ କିଛି କୁହିନଥିବା ବେଳେ, ଜଟାୟୁ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଗଲେ; ତାଙ୍କୁ ଆକାଶରୁ ତ୍ୱରିତ ତଳକୁ ବହୁତ ଦେଖି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲି। ମୋ ପାଖରେ ପଖ ଥିଲାବଳେ, ଜଟାୟୁ ଜଳିଯାଇନଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଅସାବଧାନତାରେ ମୋ ପଖ ଜଳିଗଲା ଏବଂ ମୁଁ ବାୟୁର ମାର୍ଗରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେଲି। ମୁଁ ଅନୁମାନ କରେ ଜଟାୟୁ ଜନସ୍ଥାନରେ ପଡ଼ିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ନିଜେ ଜଳିଥିବା ପଖ ଓ ଅସାମର୍ଥ୍ୟ ଶରୀର ସହ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତରେ ଲୁହିପଡ଼ିଥିଲି। ରାଜ୍ୟ, ଭାଇ ଓ ପଖର ଶକ୍ତି ହରାଇ, ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଚିନ୍ତା କରି ସେଇ ପର୍ବତ ଶିଖରରୁ ନିଜକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲି। ଏହିବେଳେ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡର ବାଉନ୍ସିଠିଅ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ। ଏପରି କଥା କହି, ବାୟୁଦେବଙ୍କୁ ବହୁତ ଦୁଃଖ ଲାଗିଲା; ସେ ଚିନ୍ତାରେ ଲଗିଗଲେ, ଏବଂ ପରେ ଏହିପରି ଶ୍ରଦ୍ଧାଭରା କଥା କହିଲେ—‘ତୁମ ପଖ ଏବଂ ସହାୟକ ପଖ ପୁନଃ ଫୁଟିଉଠିବ; ତୁମ ଚକ୍ଷୁ, ପ୍ରାଣ, ପ୍ରଭାବ ଓ ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଫେରିଆସିବ। ଭବିଷ୍ୟତର ଏକ ମହା କାର୍ଯ୍ୟ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଶୁଣିଛି; ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦେଖିଛି ଏବଂ ଶ୍ରବଣ ଦ୍ୱାରା ଜାଣିଛି। ଦଶରଥ ନାମକ ଏକ ରାଜା ହେବେ, ଯିଏ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ମହିମା ବଢ଼ାଇବେ; ତାଙ୍କ ପୁଏ ହେବେ ରାମ, ଅତି ତେଜସ୍ବୀ। ସେ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବେ, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ, ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଅଟୁଟ। ରାବଣ ନାମକ ଦାନବ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ତାଙ୍କ ଜନସ୍ଥାନରେ ଥିବା ରାମଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରିବ; ସେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଅପରାଜୟ। ମୈଥିଲୀ, ଅନେକ ଇଚ୍ଛା, ଖାଦ୍ୟ ଓ ରସରେ ଆମନ୍ତ୍ରିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାହା ଗ୍ରହଣ କରିବେନାହିଁ; ଶୋକରେ ଡୁବିଥିବା ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀ ତ୍ୟାଗ କରିବେ। ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧୁପରି ଖାଦ୍ୟ ଦେବେ। ମୈଥିଲୀ ଏହି ଖାଦ୍ୟ ନେଇ, ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଛି ବୋଲି ଚିହ୍ନି, ତାହାର ଏକ ଅଂଶ ଭୂମିରେ ରାମଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବେ। ସେ କହିବେ, “ମୋ ସ୍୵ାମୀ କିମ୍ବା ମୋ ଦେବର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବଞ୍ଚିଥିଲେ, କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ଦେବତା ହୋଇଥିଲେ, ଏହି ଖାଦ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହେଉ।” ରାମଙ୍କ ଦୂତ, ମାନବ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିବା ବାନରମାନେ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିବେ; ତୁମେ, ଓ ପକ୍ଷୀ, ରାମଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ବିଷୟରେ ସେମାନଙ୍କୁ କହିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଏଠାରୁ ଏବେ ଚାଲିଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କେଉଁଠି ଯିବ? ସଠିକ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଆସିଲେ ତୁମ ପଖ ଫେରିଆସିବ। ମୁଁ ଏହିଠି ତୁମ ପଖ ପୁନଃ ଦେଇପାରିବି; ଏଠି ରହି, ତୁମେ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରିପାରିବ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମର, ଏବଂ ସେଇ ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କର, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବୃଦ୍ଧ, ଋଷି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ମଧ୍ୟ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ; ମୁଁ ଆଉ ଜୀବନ ଧାରଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେନାହିଁ, ମୋ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି।’ ଏପରି ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅର୍ଥ ଜାଣିଥିବା ମହାର୍ଷି କହିଥିଲେ। ଏବେ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ତୃତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ। ଏପରି ଅନେକ ମଧୁର କଥା କହି, ସେ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦେଇ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ପର୍ବତ ଗୁହାରୁ ବାହାରି, ମୁଁ ଧୀରେ ଧୀରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ଶିଖରକୁ ଚଢ଼ିଲି ଓ ତୁମେମାନେ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲି। ଏହି ସମୟ ବିତିଗଲା, ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ଓ ଅଧିକ ସମୟ ଚାଲିଯାଇଛି; ମୁଁ ସେ ଋଷିଙ୍କ କଥା ହୃଦୟରେ ଧରି ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲି। ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶୀ ରାଜା ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯାଇଥିବା ବେଳେ, ମୋତେ ତୀବ୍ର ଦୁଃଖ ଜ୍ୱାଳା ଘେରି ଧରିଛି, ଅନେକ ସନ୍ଦେହ ମୋତେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ କରୁଛି। ମୃତ୍ୟୁ ଚିନ୍ତା ଆସିଲେ, ମୁଁ ତାହାକୁ ଋଷିଙ୍କ ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ପଛେଇଦେଉଛି; ସେଇ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ଜୀବନକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛି। ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରେ, ଯେପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ; ଏବଂ ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣିପାରିଛି। ମୋ ପୁଅଙ୍କୁ କଠିନ କଥା କହାଯାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ କିପରି ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିଲେନି? ସୀତାଙ୍କ ବିୟୋଗରେ ତାଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ବେଦନା ଶୁଣି, ସେ ଦୁଇଁ ଭାଇ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ। ଦଶରଥଙ୍କ ପ୍ରେମରୁ ମୋ ପୁଅ ତରଫରୁ କୌଣସି ଆନନ୍ଦ ମୋତେ ମିଳିନାହିଁ; ଏପରି କଥା ସେ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ କହିଥିଲେ। ତାପରେ ତାଙ୍କ ପଖ ବନବାସୀମାନେ ଆଗରେ ପୁନଃ ଫୁଟିଉଠିଲା; ନିଜ ଦେହରେ ଲାଲା ରଙ୍ଗର ପଖ ଦେଖି, ସେ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରି, ବାନରମାନେକୁ କହିଲେ: “ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶୀ ରାଜା, ଅପାର ଶକ୍ତିର ଅଧିକାରୀ, ତାଙ୍କ କୃପାରେ ମୋର ପଖ ଫେରିଆସିଛି; ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଯେଉଁ ପ୍ରଭାବ ଓ ପୁରୁଷାର୍ଥ ଥିଲା, ଏବେ ମୁଁ ସେଇ ଶକ୍ତିକୁ ଅନୁଭବ କରୁଛି। ସମସ୍ତେ ପ୍ରୟାସ କର, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବ। ମୋ ପଖ ଫେରିଆସିବା ତୁମ ଯାତ୍ରାର ସଫଳତାର ଚିହ୍ନ।” ଏପରି କଥା କହି, ସମ୍ପାତି, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପର୍ବତ ଶିଖରରୁ ଉଡ଼ିପଡ଼ିଲେ, ନିଜ ଶକ୍ତି ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ସେଠାରେ, ବାନରମାନେ ସମ୍ପାତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଉଲ୍ଲାସିତ ହେଲେ, ନିଜ ମନରେ ଶୂରତା ଭରି, ସେମାନେ ଦିଗନ୍ତରେ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ।