ଏହି ଭୟାନକ ଓ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ, ମୁଁ ସେହି ଋଷିଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଅଭିଯାନ ସହିତ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କଲି। “ମହାମୁନି, ଦୁଃଖ ଓ ଲଜ୍ଜାରେ ଆହତ ହୋଇ, ମୋର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଅସ୍ଥିର ଓ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇଯାଇଛି, ଏଠି ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କଥା କହିପାରୁନି,” ମୁଁ କହିଲି। ମୁଁ ଓ ଜଟାୟୁ, ଗର୍ବ ଓ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧାରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ଦୂରରୁ ଆକାଶକୁ ଲାଫିଲୁ, ଆମ ପ୍ରଭାବ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲୁ। କୈଳାଶ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ, ମୁନିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ, ଆମେ ଏକ ଶର୍ତ୍ତ ରଖିଲୁ—ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେଉଁଠାରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହେଉଛି, ସେଠାଯାଏଁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବା। ଏଭଳି ଏକାଠି ଯାଉଥିବାବେଳେ, ଆମେ ତଳେ ପୃଥିବୀରେ ଅନେକ ନଗର ଦେଖିଲୁ, ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ରଥଚକ୍ର ପରି ଆକାରର, ଏକଠାଠୁ ଅନ୍ୟଟି ଭିନ୍ନ। କେଉଁଠି ଆମେ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲୁ, କେଉଁଠି ଗହଣା ଝଙ୍କାର ଶୁଣିଲୁ; ଅନେକ ଲାଲ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ନାରୀମାନେ ଗୀତ ଗାଉଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲୁ। ଶୀଘ୍ର ଆକାଶକୁ ଉଠି, ଆମେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ମାର୍ଗରେ ପହଞ୍ଚିଲୁ; ସେଠାରୁ ତଳେ ଦେଖିଲୁ ହରିତ ମେଦିନୀ ଓ ଉପବନର ଶୋଭା। ପୃଥିବୀଟି ଶିଳା ଓ ପାହାଡ଼ରେ ଢାକା ଲାଗୁଥିଲା, ଏବଂ ନଦୀମାନେ ଏକ ତନ୍ତୁ ପରି ଭୂମିକୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ। ହିମାଲୟ, ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ମହାମେରୁ ପର୍ବତମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଏମିତି ଚମକୁଥିଲେ, ଯେପରି ଜଳରେ ବଡ଼ ସର୍ପ ଲୁଚିଥାଏ। ଏବେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଭୟ, ଦୁଃଖ, ଓ ଘମେ ଆବୃତ ହେଲା; ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ଓ ଭୟଙ୍କର ଅଚେତନତା ଆମୋଠେ ଆସିଗଲା। ଦକ୍ଷିଣ, ଆଗ୍ନେୟ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ଚିହ୍ନଟ କରିପାରିଲୁନି; ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏକ ଅନ୍ତିମ ଯୁଗର ନାଶ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ମୋର ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା, ଦୃଷ୍ଟି ଧୁନ୍ଧଳା ହେଲା; ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ମୁଁ ମୋ ମନ ଓ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ସ୍ଥିର କଲି। ପୁନିଥରେ ମୁଁ ଦୃଢ଼ ଚେଷ୍ଟାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିଲି; ଆମ ପାଖରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୃଥିବୀ ପରି ଆକାର ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଜଟାୟୁ ମୋତେ ବିଦାୟ ନ ଦେଇ, ତାଳମାଳ ହୋଇ ପୃଥିବୀକୁ ପଡ଼ିଗଲେ; ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଖସିଯିବା ଦେଖି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଆକାଶରୁ ଅପସ୍ରମଣ କଲି। ମୋର ପଖ ଦ୍ୱାରା ଜଟାୟୁ ରକ୍ଷିତ ହେଲେ, ସେଠାରେ ଜଳିଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଅସାବଧାନତାରେ ମୁଁ ଜଳିଗଲି, ପବନ ମାର୍ଗରୁ ତଳକୁ ଖସିଲି। ମୋ ଅନୁମାନ, ଜଟାୟୁ ଜନସ୍ଥାନରେ ପଡ଼ିଥିଲେ; ମୁଁ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତରେ ମୋର ପଖ ଦଗ୍ଧ ଓ ଶରୀର ଶୂନ୍ୟ ହୋଇ ପଡ଼ିଲି। ରାଜ୍ୟ, ଭାଇ ଓ ପଖର ଶକ୍ତି ହରାଇ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ମୃତ୍ୟୁ ଆଶା କଲି, ଏବଂ ପର୍ବତ ଶିଖରରୁ ନିଜକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲି। ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଓ ଦୁର୍ବଳତାରେ ମୁଁ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲି। ତାପରେ, ବୟସ୍କ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପବନଦେବ ମନେ ମନେ ଚିନ୍ତନ କରି, ମୋତେ କହିଲେ, “ତୁମର ପଖ ଓ ଉପପଖ ପୁନଃ ନୂତନ ହେବ; ତୁମର ଚକ୍ଷୁ, ପ୍ରାଣଶକ୍ତି, ପ୍ରଭାବ ଓ ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ଫେରିଆସିବ। ଭବିଷ୍ୟତରେ ଏକ ମହାକାର୍ଯ୍ୟ ଘଟିବା ନିମିତ୍ତେ ମୁଁ ପୁରାତନ କାଳରୁ ଶୁଣିଥିଲି; ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦେଖିଛି, ଏବଂ ଶ୍ରବଣ କରି ଜାଣିଛି। ଦଶରଥ ନାମକ ଏକ ରାଜା ହେବେ, ଯିଏ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଵଂଶର ମହିମା ବଢ଼ାଇବେ; ତାଙ୍କର ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ପୁତ୍ର ରାମ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବେ। ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତିପାଳନରେ ଅଟୁଟ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବେ। ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ରାଜା ରାବଣ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀକୁ ଅପହରଣ କରିବ; ସେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ଅଜୟ, ଜନସ୍ଥାନରେ ବସିଥାଏ। ମୈଥିଳୀ, ଅନେକ ଆକାଂକ୍ଷା, ଖାଦ୍ୟ ଓ ମିଠା ଆହାରର ଆମିଷ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବେ ନାହିଁ; ଏହି ଶୋକରେ ଡୁବିଥିବା ଶ୍ରୀମତୀ ତାହାରୁ ବିରତ ରହିବେ। ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ଖାଦ୍ୟ ଜାଣି, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହା ପାଇବାରେ ଅସମର୍ଥ, ସେହି ଅମୃତ ସମ ଖାଦ୍ୟ ଦେବେ। ମୈଥିଳୀ ଏହି ଖାଦ୍ୟ ପାଇଲେ, ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆସିଛି ବୋଲି ଜାଣିବେ, ଏବଂ ଏହାର ଏକ ଅଂଶ ଭୂମିରେ ରଖି ରାମଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବେ। ‘ମୋ ପତି କିମ୍ବା ମୋ ଦେବର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବଞ୍ଚିଥିଲେ, କିମ୍ବା ଦେବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ, ଏହି ଖାଦ୍ୟ ତାଙ୍କପାଇଁ ହେଉ’ ବୋଲି ସେ କହିବେ। ରାମଙ୍କ ଦୂତ ମନ୍ଦ୍ରମୁକ୍ତ ବାନରମାନେ ସେଠାକୁ ଆସିବେ; ତୁମେ, ଓ ପକ୍ଷୀ, ସେମାନଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ ପତ୍ନୀ ବିଷୟରେ କହିବା ଉଚିତ। ଏବେ ତୁମେ କେଉଁଠି ଯିବେ? ଏଠାରୁ ଚାଲିଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର; ତୁମର ପଖ ଫେରିଆସିବ। ମୁଁ ଏହିଠାରେ ଏବେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ପଖ ସହିତ ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କରିପାରିବି; ଏଠାରେ ରହି, ତୁମେ ଜଗତର କଳ୍ୟାଣ କରିବ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମର, ଏବଂ ସେହି ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କର, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବୃଦ୍ଧ, ମୁନି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ମଧ୍ୟ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ; ଏବଂ ଦୀର୍ଘକାଳ ଜୀବନ ଧାରଣ କରିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ମୁଁ ମୋ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବି।” ଏଭଳି ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅର୍ଥକୁ ଦେଖି, ମହାମୁନି ଏପରି କହିଲେ। ଏପରି ଅନେକ ମଧୁର କଥା କହି, ସେ ବିଦ୍ୱାନ୍ ମୁନି ମୋତେ ଅନୁମତି ଦେଇ, ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ମୁଁ ପର୍ବତ ଗୁହାରୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ବାହାରି, ଭିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତରେ ଚଢ଼ି, ତୁମ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରୁଥିଲି। ଏହିପରି ଅନେକ ବର୍ଷ ଅତିତ ହେଲା, ଶତାଧିକ ବର୍ଷ କଟିଗଲା; ମୁଁ ଏହି ଋଷିଙ୍କ ଉପଦେଶ ହୃଦୟରେ ଧରି ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରୁଥିଲି। ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶୀ ରାଜା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ସମୟରେ, ମୋ ମନ ଦୁଃଖର ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ୁଥିଲା, ଅନେକ ସନ୍ଦେହରେ ଘିରିଯାଇଥିଲି। ମୃତ୍ୟୁ ଚିନ୍ତା ଆସିଲେ, ମୁଁ ଏହାକୁ ଋଷିଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ପଛକୁ ଘୁଞ୍ଚାଏ; ତାଙ୍କ ଉପଦେଶ ମୋ ଜୀବନର ରକ୍ଷା କରୁଥିଲା। ସେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ଦୁଃଖକୁ ଅନ୍ଧକାରରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୂର କରୁଥିଲା; ଏବଂ ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସଚେତନ ହେଲି।