ତୁମେ ଏବେ ଶ୍ରବଣ କର, ମହାନ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା। ମୁଁ ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଓ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳତାର ସହିତ ସମାପ୍ତ କରିଥିଲି, ଏବଂ ସେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ସେଇ ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ କହିଥିଲି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଘଟଣା ସହିତ। "ମୁଁ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଆହତ ଓ ଲଜ୍ଜିତ, ମୋର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଅସ୍ଥିର ଓ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଇଛି, ଫଳରୂପେ ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହିପାରୁନି,"—ଏପରି କହିଲି। ମୁଁ ଓ ଜଟାୟୁ, ଦୁଇଁଜଣ, ଗର୍ବ ଓ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧାରେ ଅନ୍ଧା ହୋଇ, ଦୂରରୁ ଆକାଶକୁ ଲଫି ଚାଲିଗଲୁ, ଆମ ସାହସ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ। କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ, ମୁନିମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ଆମେ ଏକ ପଣ ରଖିଲୁ: ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେଉଁଯାଏଁ ପଶ୍ଚିମ ପାହାଡ଼କୁ ପହଞ୍ଚିବ, ସେଉଁଯାଏଁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବା। ଏପରି ଆମେ ସଂଯୁକ୍ତ ଭାବେ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ତଳେ ପୃଥିବୀରେ ବହୁ ସହର ଦେଖିଲୁ, ଯେଉଁମାନେ ରଥଚକ୍ର ପରି ବଡ଼, ଏକଏକ ଅଲଗା ଅଲଗା। କେଉଁଠି ସଙ୍ଗୀତ ଓ ତାଳବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲୁ, କେଉଁଠି ଆଭୂଷଣର ଝଙ୍କାର, ଅନେକ ଲାଲ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ମହିଳାମାନେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ। ଆମେ ଶୀଘ୍ର ଆକାଶରେ ଉଠି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥକୁ ଛୁଇଁଲୁ; ସେଠାରୁ ତଳେ ହରିତ ମେଘାଳୀ ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖିଲୁ। ପୃଥିବୀ ପାହାଡ଼ ଏବଂ ପାଥରରେ ଢାକା ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ନଦୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ସୂତା ପରି ଘେରିଥିଲେ। ହିମାଳୟ, ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ମହାମେରୁ ପର୍ବତ ଜଳରେ ନାଗ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଉଥିଲେ। ଏହିପରି ଭୟ, କ୍ଳାନ୍ତି ଓ ଘର୍ମ ଆମେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ଗ୍ରସିଲା; ମୁଁ ଏବଂ ଜଟାୟୁ ଭୟଭୀତ ହେଲୁ, ଅବସାନରେ ଅଚେତ ହେଇପଡିଲୁ। ଆମେ ଦିଗ୍ବୋଧ ହରାଇଦେଲୁ—ଦକ୍ଷିଣ, ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ବ, ପଶ୍ଚିମ ଚିହ୍ନିପାରିଲୁନି; ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଇଛି ବୋଲି ଲାଗିଲା। ମୋର ମନ ବିକଳ ହେଲା, ଦୃଷ୍ଟି ଧୂସର ହେଲା; ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ମନ ଓ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ସ୍ଥିର କରିଲି। ପୁଣି ଦୃଢ଼ ଚେଷ୍ଟାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିଲି; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବେ ଆମ ପାଖରେ ପୃଥିବୀ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଜଟାୟୁ ମୋତେ ବିଦାୟ ନ ଦେଇ, ତୀବ୍ର ଗତିରେ ପୃଥିବୀକୁ ପଡିଗଲେ; ତାଙ୍କୁ ଆକାଶରୁ ତଳକୁ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଯିବା ଦେଖି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଲି। ମୋ ପଙ୍ଖ ଦ୍ୱାରା ଜଟାୟୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଲେ, ତେବେ ମୋର ଅବିବେକରେ ମୁଁ ଦହିଗଲି, ବାୟୁପଥରୁ ଖସିପଡିଲି। ମୋ ଅନୁମାନ, ଜଟାୟୁ ଜନସ୍ଥାନରେ ପଡିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତରେ ପଡିଥିଲି, ପଙ୍ଖ ଦହିଯାଇ, ଦେହ ଅଚଳ। ରାଜ୍ୟ, ଭାଇ ଓ ପଙ୍ଖର ଶକ୍ତି ହରାଇ, ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ନିମିତ୍ତେ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲି, ପର୍ବତ ଶିଖରରୁ ନିଜକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲି। ଏହି ସମୟରେ, ବାୟୁଦେବ ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା କହି, ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସେ ଅଳ୍ପକ୍ଷଣ ଧ୍ୟାନ କରି, ମୋତେ ଏପରି କହିଲେ: "ତୁମ ପଙ୍ଖ, ସହାୟକ ପଙ୍ଖ, ଚକ୍ଷୁ, ପ୍ରାଣ, ପ୍ରତାପ ଓ ଶକ୍ତି ପୁନଃ ଦାନ ହେବ।" "ଭବିଷ୍ୟତରେ ଏକ ମହା କାର୍ଯ୍ୟ ଘଟିବ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଶୁଣିଛି ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଦେଖିଛି। ଦଶରଥ ନାମକ ଏକ ରାଜା ହେବେ, ଯିଏ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶକୁ ଉନ୍ନତ କରିବେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେବେ ରାମ, ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍।" "ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବେ, ସତ୍ୟ ଓ ପରାକ୍ରମରେ ଅଟୁଟ। ରାବଣ ନାମକ ଦାନବ, ରାକ୍ଷସମହାରାଜ, ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଅପହରଣ କରିବେ; ସେ ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କୁ ଅଜୟ, ଜନସ୍ଥାନରେ ବସିଥିବା।" "ମୈଥିଲୀ ସେଠାରେ ରହି, ଅନେକ ଆକାଂକ୍ଷା, ଖାଦ୍ୟ ଓ ଲାଲସା ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ନ ନେବେ; ସେ ଦୁଃଖରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଉପବାସ ରହିବେ। ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଅମୃତ ସଦୃଶ ଖାଦ୍ୟ ଦେବେ।" "ମୈଥିଲୀ ଏହି ଖାଦ୍ୟ ପାଇ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆ ବୋଲି ଚିହ୍ନି, ତାହାର ଏକ ଅଂଶ ପୃଥିବୀରେ ରଖି ରାମଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବେ।" "‘ମୋ ସ୍ୱାମୀ କିମ୍ବା ମୋ ଦେବର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବଞ୍ଚିଥିଲେ, କିମ୍ବା ଦେବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ, ଏହି ଖାଦ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ହେଉ,’—ସେଉଁଠି କହିବେ।" "ରାମଙ୍କ ଦୂତ, ବନରାଜିମାନେ ଏଠାକୁ ଆସିବେ; ତୁମେ, ଓ ପକ୍ଷୀ, ତାଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ବିଷୟରେ କହିବା ଦାୟିତ୍ୱ ନେବା।" "ତୁମେ ଏଠାରୁ ବର୍ତ୍ତମାନ କେଉଁଠି ଯିବ? ଯଥାସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର; ତୁମ ପଙ୍ଖ ପୁନଃ ମିଳିବ।" "ମୁଁ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ସହିତ ପଙ୍ଖ ଦେଇପାରିବି; ଏଠାରେ ରହି, ତୁମେ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ କରିବ।" "ଏହା ତୁମ, ଏବଂ ସେଇ ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବୃଦ୍ଧ, ଋଷି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ମହତ୍ କାର୍ଯ୍ୟ।" "ମୁଁ ମଧ୍ୟ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ; ମୁଁ ଏହି ଦେହ ଅଧିକ ଦୀର୍ଘ କାଳ ଧାରଣ କରିବାକୁ ଚାହେଁନି, ଏବେ ତ୍ୟାଗ କରିବି।"—ଏପରି ସତ୍ୟ ଜାଣି, ମହାର୍ଷି କହିଲେ। ଏପରି ଅନେକ କଥା କହି, ସେ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦେଇ, ନିଜ ନିବାସକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ପର୍ବତ ଗୁହାରୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ବାହାରି, ମୁଁ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତରେ ଚଢ଼ିଲି ଓ ତୁମ ଅପେକ୍ଷା କରିଲି। ଏହି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ବିତିଗଲା, ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ଓ ଅଧିକ ହୋଇଯାଇଛି; ମୁଁ ମୁନିଙ୍କ ଉପଦେଶ ହୃଦୟରେ ଧରି ଯଥାସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି। ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶୀ ରାଜା ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଯିବା ପରେ, ମୋ ମନ ଅନେକ ସନ୍ଦେହ ଓ ଦୁଃଖରେ ଶିଖି ହେଉଛି। ମୃତ୍ୟୁର ଚିନ୍ତା ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ମୁନିଙ୍କ ଶବ୍ଦକୁ ମନେ ପକାଇ, ତାହାର ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଆପଣକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛି।