ମୁଁ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଦିଗରେ ଆଗେଇ ଗଲି, ଏକ ଗଛର ଚଉଁଠି ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲି, ଶ୍ରୀମାନ୍ ନିଶାକରଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଆଶା କରୁଥିଲି। ଏହିପରେ, ଦୂରରୁ ମୁଁ ଦେଖିଲି, ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଋଷି, ନିଜ ନିମ୍ନାନ୍ତି କ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଭୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ସହିତ ଭାଲୁ, କୁକୁର, ବାଘ, ସିଂହ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜନ୍ତୁ ଏମିତି ଘେରି ଚାଲିଥିଲେ, ଯେପରି ଜୀବନ ଦାତାଙ୍କୁ ଜୀବ ଘେରି ଦେଖିବାକୁ ଆସନ୍ତି। ଋଷିଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିବା ପରେ, ସେହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏମିତି ପାଳିଗଲେ, ଯେପରି ରାଜା ପ୍ରବେଶ କଲେ ସମସ୍ତ ସେନା ଓ ମନ୍ତ୍ରୀ ଫେରିଯାନ୍ତି। ଋଷି ମୋତେ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ, ଆଶ୍ରମକୁ ପୁନଃ ପ୍ରବେଶ କରି, କିଛି ସମୟ ପରେ ବାହାରି ଆସି, ମୋ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତାବ କଲେ। ସେ କହିଲେ, "ମୂଦୁ ଜନ, ତୁମ ଚରିତ୍ର ଦେଖି ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଉଛି—ତୁମେ ଦୁଇଟି ପଖ ଅଗ୍ନିରେ ଝାଲି ଯାଇଛି, ଏବଂ ତୁମ ପ୍ରାଣ ମୁଦୁ ଶରୀରରେ ରହିଛି।" ଋଷି କହିଲେ, "ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଦୁଇଟି ଗୃଧ୍ରକୁ ଦେଖିଛି, ତାଳଭାଗ କୁ ଦୃତଗତି, ଗୃଧ୍ରମାନଙ୍କ ରାଜା, ଭାଇ ଓ ଯେଉଁମାନେ ଚାହିଲେ ଯେଉଁ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି।" "ତୁମେ ବଡ଼ ଭାଇ ସମ୍ପାତି, ଜଟାୟୁ ତୁମ ଛୋଟ ଭାଇ; ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମୋ ପାଦ ଧର।" "ତୁମର ଏହି ଦୁଃଖର କାରଣ କଣ? କିପରି ତୁମ ପଖ ଝାଲିଗଲା? କିଏ ଏହି ଦଣ୍ଡ ଦେଲା? ମୋତେ ସବୁ କଥା କହ।" ଏହିଠାରେ ଆମେ କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏକଷଠି ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣିବାକୁ ପାଉଛୁ। ସମ୍ପାତି ଋଷିଙ୍କୁ ସବୁ କଥା କହିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନୁସରଣର ଘଟଣା ଓ ତାଙ୍କର କଷ୍ଟ ଦ୍ରୁତ କାରିଗରି ସଂଗ୍ରହ କଲେ। "ମହାନ ଋଷି, ଆଘାତ ଓ ଲଜ୍ଜାରେ, ମୋ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅସ୍ଥିର ଓ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇଛି, ଏବଂ ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ କହିପାରିବି ନାହିଁ।" "ମୁଁ ଓ ଜଟାୟୁ, ଅଭିମାନ ଓ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଦ୍ଧାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ଦୂରରୁ ଆକାଶକୁ ଉଡିଲୁ, ଶକ୍ତି ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ।" "କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିରେ, ଋଷିମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏକ ଶର୍ତ୍ ରଖିଲୁ—ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା, ଯାଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଶ୍ଚିମ ପର୍ବତରେ ପହଁଚିବ।" "ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ଆମେ ତଳେ ଅନେକ ନଗର ଦେଖିଲୁ, ଯେଉଁଗୁଡିକି ରଥଚକ୍ରର ଆକାରର, ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍। କେଉଁଠି ଆମେ ବାଦ୍ୟ ବାଜିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲୁ, କେଉଁଠି ଗହଣାର ଝିଙ୍କାର, ଅନେକ ଲାଲ ଦେଇ ପରିଧାନ କରିଥିବା ନାରୀମାନେ ଗାନ କରୁଥିଲେ।" "ଦୃତ ଆକାଶ ଉପରେ ଉଡି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥକୁ ପହଁଚିଲୁ; ଏଠୁ ଆମେ ତଳ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ହରିତ ମେଦାନ ଦେଖିଲୁ।" "ପୃଥିବୀ ଶିଳା ଶିଖରରେ ଢାକି ରହିଥିଲା, ଏବଂ ନଦୀମାନେ ଦୂର୍ବାର ତାଣି ପରି ବେପଟି ରହିଥିଲେ।" "ହିମାଳୟ, ବିନ୍ଧ୍ୟ, ଏବଂ ମହା ମେରୁ ପୃଥିବୀରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲେ, ଏକ ଜଳାଶୟରେ ବଡ଼ ସାପ ପରି।" "ତାପ, କ୍ଲାନ୍ତି ଓ ଭୟ ଆମକୁ ଆକ୍ରାନ୍ତ କଲା; ଭ୍ରମ ଓ ଭୟଙ୍କର ଅଚେତନତା ଆସିଗଲା।" "ଆମେ ଦକ୍ଷିଣ, ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ବ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ପ୍ରତି ଚିହ୍ନିପାରିଲୁ ନାହିଁ; ପୃଥିବୀ ଏକ ଯୁଗର ଶେଷରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଛି ପରି ଲାଗିଲା।" "ମୋ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା, ଦୃଷ୍ଟି ଧୂସର; ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ମୁଁ ମନ ଓ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ସ୍ଥିର କରିଲି।" "ଏହିପରେ, ମୁଁ ପୁନଃ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିଲି; ଆମକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୃଥିବୀ ପରି ଦେଖାଗଲା।" "ଜଟାୟୁ ମୋତେ ନିଜର ଦୁଃଖ କହିବା ଚ୍ୟାନ୍ସ ଦେଇନାହିଁ, ସେ ତଳେ ତୃତ୍ୟ ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦୃତ ତଳେ ଯିବା ଦେଖି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଫେଲିଗଲି।" "ମୋ ପଖରେ ଆଡ଼ ହେଇ ଜଟାୟୁ ଜଳିନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଅସାବଧାନ ହେବାରୁ ମୁଁ ଝାଲିଗଲି ଓ ପବନର ପଥରୁ ଚୁଟିଗଲି।" "ମୁଁ ଭାବୁଛି ଜଟାୟୁ ଜନସ୍ଥାନରେ ପଡ଼ିଥିଲେ; ମୁଁ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତରେ ପଡ଼ିଥିଲି, ପଖ ଝାଲି ଏବଂ ଶରୀର ଅସ୍ଥିର।" "ରାଜ୍ୟ, ଭାଇ ଓ ଶକ୍ତି ହରାଇ, ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ବାଛିଲି, ଏବଂ ପର୍ବତ ଶିରାଠୁ ଚାଲିଗଲି।" ଏଠାରେ ଆମେ କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ବାଷଠି ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣିବାକୁ ପାଉଛୁ। ସମ୍ପାତି ଏପରି କଥା କହିଲା ପରେ, ପବନ-ଦେବତା ମନନ କରି, ଋଷି କହିଲେ—"ତୁମର ପଖ ଓ ଶକ୍ତି ପୁନଃ ଫେରିଆସିବ; ତୁମ ଚକ୍ଷୁ, ପ୍ରାଣ, ବଳ ଓ ପ୍ରତାପ ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ଲାଭ କରିବ।" "ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଏକ ମହା କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣିଛି, ତାହାକୁ ତପସ୍ୟା ଓ ଶ୍ରବଣରେ ଜାଣିଛି।" "ଦଶରଥ ନାମକ ଏକ ରାଜା ହେବେ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ବୃଦ୍ଧିକାରୀ; ତାଙ୍କର ପୁଅ ରାମ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେବେ।" "ସେ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବେ, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଅଟୁଟ।" "ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣ ତାଙ୍କର ଜନସ୍ଥାନରେ ରହି, ରାମଙ୍କର ପତ୍ନୀକୁ ଚୋରି ନେବେ; ସେ ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କୁ ଅଜୟ।" "ମୈଥିଲୀ, ଅନେକ ଭୋଗ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଦେଖି ମଧ୍ୟ, ଏହି ଦୁଃଖରେ କିଛି ନ ଖାଇବେ।" "ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଖାଦ୍ୟ ଦେବେ, ଯାହା ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।" "ମୈଥିଲୀ ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଉପରେ ଭଗବାନ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଚିହ୍ନି, ଏହାର ଏକ ଅଂଶ ରାମଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଦେବେ।" "ମୋ ପତି କିମ୍ବା ମୋ ଦେବର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜୀବନ୍ତ, କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ଦେବତା ହୋଇଛନ୍ତି, ଏହି ଖାଦ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ହେଉ," ସେ କହିବେ।" "ରାମଙ୍କର ଦୂତ, ମକୁଡ଼ମାନେ ଏଠାକୁ ଆସିବେ; ତୁମେ, ଏ ଚିଡ଼ିଆ, ତାଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ ପତ୍ନୀ ବିଷୟରେ କହିବାକୁ ପଡ଼ିବ।" "ତୁମେ ଏବେ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ; କେଉଁଠି ଯିବେ? ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଅପେକ୍ଷା କର; ତୁମ ପଖ ପୁନଃ ଫେରିଆସିବ।" ଏହିପରି ଋଷି ଓ ଗୃଧ୍ର ସମ୍ପାତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମରେ ଉତ୍ତର-ଉତ୍ତର କଥାବାର୍ତ୍ତା ହେଲା, ଏବଂ ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ଘଟଣା କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା।