ସମ୍ପାତିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ମଧୁର ଗନ୍ଧ ଭରା ବାତାସ ବହୁଥିଲା, ସେଠାରେ କୌଣସି ଗଛ ଫୁଲ କିମ୍ବା ଫଳ ବିନା ଥିଲା ନାହିଁ। ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ସେହି ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହେଲି, ଗଛ ତଳେ ଶରଣ ନେଇ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲି—ମୋର ମନେ ଥିଲା, କେବେ ଏହି ପୁଜ୍ୟ ନିଶାକରଙ୍କୁ ଦେଖିବି। ଏହିପରେ ଦୂରରୁ ମୁଁ ଦେଖିଲି, ଏକ ତେଜସ୍ବୀ ଋଷି, ସ୍ନାନ ଶେଷ କରି, ଭୟଙ୍କର ରୂପେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଆସୁଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ଭାଲୁ, ତେଣୁ, ବାଘ, ସିଂହ ଓ ବିଭିନ୍ନ ସରିସୃପମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ—ମନେ ହେଉଥିଲା, ପ୍ରାଣଦାତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭିତରେ ଆସୁଛନ୍ତି। ଏହିପରେ ଋଷିଙ୍କ ଆଗମନ ବୁଝି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୂରେଇଗଲେ—ଯେପରି ରାଜା ଆସିଲେ ସେମାନଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ସହିତ ଦୂରେଇଯାଆନ୍ତି। ଋଷି ମୋତେ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ, ଆଶ୍ରମକୁ ପୁନଃ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ପୁଣି ବାହାରି ଆସି, ମୋର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ସେ ମୃଦୁ କଥାରେ କହିଲେ, “ମୃଦୁଭାଷୀ, ତୁମ ଚଞ୍ଚଳ ଦଶା ଦେଖି ମନେ ପଡ଼ୁଛି—ତୁମ ଦୁଇଟି ପଖ ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ିଯାଇଛି, ତୁମ ପ୍ରାଣ ବି ଦୁର୍ବଳ ଭାବେ ଶରୀରରେ ଅଛି। ମୁଁ ଦୁଇ ଗୃଧ୍ରକୁ ଦେଖିଥିଲି, ବାୟୁ ବେଗର ଦ୍ରୁତ, ଗୃଧ୍ରମାନେ ରାଜା, ଭାଇ ଦୁଇଜଣ, ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି। ତୁମେ ବଡ଼, ସମ୍ପାତି, ଏବଂ ଜଟାୟୁ ତୁମ ଛୋଟ ଭାଇ; ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି ମୋର ପାଦ ଧର। ତୁମ ଏହି ଦୁଃଖର କାରଣ କ’ଣ? କିପରି ତୁମ ପଖ ଖସିଗଲା? କିଏ ଏହି ଶାସ୍ତି ଦେଲା? ସବୁ କଥା ମୋତେ ଖୋଲାସା କର।” ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏକଷଠିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ତା’ପରେ, ସେ ଭୟଙ୍କର କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରି, ମୁଁ ଋଷିଙ୍କୁ ସବୁ ଘଟଣା କହିଦେଲି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନୁସରଣର କଥା ସହିତ। “ପୁଜ୍ୟବର, ଆହତ ଓ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ମୋର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅସ୍ଥିର ଏବଂ କ୍ଲାନ୍ତ, ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହିପାରୁନି। ମୁଁ ଓ ଜଟାୟୁ, ଗର୍ବ ଓ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧାରେ ଆବୃତ, ଦୁଇଜଣ ଦୂରରୁ ଆକାଶକୁ ଲାଫ ଦେଲୁ, ଶକ୍ତି ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଆତୁର। କୈଳାସ ଶିଖରରେ ଋଷିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ ଆମେ ଶପଥ ନେଲୁ—ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଉଅବଧି ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବା। ଏହିପରି ଯିବା ସମୟରେ, ଆମେ ତଳେ ଧରାରେ ଅନେକ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ରଥଚକ୍ର ପରି ନଗର ଦେଖିଲୁ। କେଉଁଠି ଶଙ୍ଖ, ଘଣ୍ଟା, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲୁ, କେଉଁଠି ଲାଲ ଗାଉନ ପିନ୍ଧିଥିବା ନାରୀମାନେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ। ଆମେ ତ୍ୱରିତ ଆକାଶକୁ ଉଠି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଥରେ ପହଞ୍ଚିଲୁ, ଏଠାରୁ ତଳକୁ ଦେଖିଲୁ ହରିତ ମେଦିନୀ ଓ ଉଦ୍ୟାନ। ଧରା ପାହାଡ଼ ଓ ପାଥରରେ ଢାକା ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ନଦୀମାନେ ମଣିଷ ଏକ ତାନା ବନ୍ଧିଥିବା ପରି ଚାରିପାଖ ଘେରି ରହିଥିଲେ। ହିମାଳୟ, ବିନ୍ଧ୍ୟ, ମହାମେରୁ ପ୍ରଭା ଦେଉଥିଲେ, ଜଳାଶୟରେ ବଡ଼ ସାପ ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ଏହିପରେ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଘାମ, କ୍ଲାନ୍ତି ଓ ଭୟରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲୁ; ମନ ଭ୍ରମିଗଲା, ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ମୂର୍ଛା ଆସିଲା। ଦକ୍ଷିଣ, ଅଗ୍ନି, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ବୁଝିପାରୁନଥିଲୁ; ସମସ୍ତ ଜଗତ ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତରେ ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ, ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା। ମୋର ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା, ଦୃଷ୍ଟି ଧୁସରିଗଲା; ବଡ଼ ପ୍ରୟାସରେ ମୁଁ ମନ ଓ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲି। ପୁଣି ପ୍ରୟାସରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିଲି; ଆମ ପାଖରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଧରାପୃଷ୍ଠର ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ମୋତେ ବିଦାୟ ଦେଇନାହିଁ, ଜଟାୟୁ ଧରାକୁ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ତଳକୁ ପଡ଼ିଗଲେ; ତାଙ୍କୁ ଆକାଶରୁ ତଳକୁ ଯିବା ଦେଖି, ମୁଁ ବି ନିଜକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲି। ମୋର ପଖ ଦ୍ୱାରା ଜଟାୟୁ ରକ୍ଷିତ ହେଲେ, ତେଣୁ ସେ ପୋଡ଼ିଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ମୋର ଅବଧାନ ନଥିବାରୁ ମୁଁ ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ିଗଲି ଓ ବାୟୁପଥରୁ ତଳକୁ ଖସିପଡ଼ିଲି। ମୋ ଅନୁମାନ, ଜଟାୟୁ ଜନସ୍ଥାନରେ ପଡ଼ିଥିଲେ; ମୁଁ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ରେ ପଡ଼ିଲି, ପଖ ପୋଡ଼ିଯାଇ ଶରୀର ଅସାର ହୋଇଗଲା। ରାଜ୍ୟ, ଭାଇ ଓ ପଖର ଶକ୍ତି ହରାଇ, ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ନିମନ୍ତେ ଚିନ୍ତା କଲି, ଏବଂ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରୁ ନିଜକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲି। ଏଠାରେ କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ବାଉଷଠିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏଭଳି କଥା କହିବା ପରେ, ମହାବାୟୁ ସମ୍ପାତି ଦୁଃଖରେ ଅତିବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ତା’ପରେ ପୂଜ୍ୟ ଋଷି କହିଲେ: “ତୁମ ପଖ ଓ ଉପପଖ ପୁଣି ନବୀନ ହେବ; ତୁମ ଚକ୍ଷୁ, ପ୍ରାଣ, ପ୍ରଭାବ ଓ ଶକ୍ତି ବି ପୁନଃ ଫେରିଯିବ। ଏକ ମହତ୍ କାର୍ଯ୍ୟ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଘଟିବାକୁ ଯାଉଛି, ମୁଁ ପୁରୁଣା କଥା ଶୁଣିଛି, ତାହାକୁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦେଖିଛି, ଶ୍ରବଣ କରି ଜାଣିଛି। ଏକ ଦଶରଥ ନାମକ ରାଜା ହେବେ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶକୁ ଉନ୍ନତି କରିବେ; ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ରାମ ନାମରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ହେବେ। ସେ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବେ, ବାପାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ସତ୍ୟ ଓ ପରାକ୍ରମରେ ଅଟୁଟ। ରାବଣ ନାମକ ଦାନବ, ରାକ୍ଷସର ମହାପତି, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଅପହରଣ କରିବ; ସେ ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କୁ ଅଜୟ, ଜନସ୍ଥାନରେ ରହିଥାଏ। ମୈଥିଳୀ, ଅନେକ ଆକାଂକ୍ଷା, ଖାଦ୍ୟ ଓ ମଧୁର ଖାଦ୍ୟର ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗ୍ରହଣ କରିବେନାହିଁ; ସେ ଶୋକରେ ଡୁବିଥିବା ମହିଳା, ସବୁ ତ୍ୟାଗ କରିବେ। ବୈଦେହୀଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଖାଦ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ର ଜାଣି, ଦେବେ; ସେଠି ତାହା ଅମୃତ ସମାନ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ମୈଥିଳୀ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆସିଛି ବୁଝି, ଏକ ଅଂଶ ଧରା ଉପରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେବେ। ‘ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟା କିମ୍ବା ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବଞ୍ଚିଥିଲେ, କିମ୍ବା ଦେବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ଏହି ଖାଦ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଯାଉ’—ଏମିତି ମନେ କରିବେ। ରାମଙ୍କ ଦୂତ ମାନବ ବାନରମାନେ ସେଠାକୁ ଆସିବେ; ତୁମେ, ହେ ପକ୍ଷୀ, ସେମାନଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ବିଷୟରେ କହିଦେବାକୁ ହେବ।