ମକଡ଼ାମାନେ ଶାନ୍ତ ଓ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ—ମୁଁ ମୈଥିଳୀ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଯେଉଁ ତଥ୍ୟ ଜାଣେ, ତାହା ସତ୍ୟ ଭାବେ କହିବି। ଏହାର ଆରମ୍ଭ ଦୀର୍ଘଦିନ ପୂର୍ବରୁ, ମୁଁ ଏହି ବିନ୍ଧ୍ୟା ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ପଡ଼ିଥିଲି। ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ମୋ ଦେହ ଜଳିଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଛୟ ରାତି ପରେ ସମ୍ବିତ୍ ପାଇଲି, କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ଚାରିପାଖ ଦେଖିଲି, କିନ୍ତୁ କିଛି ଚିହ୍ନିପାରିଲିନି। ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ସାଗର, ପର୍ବତ, ନଦୀ, ହ୍ରଦ, ଅରଣ୍ୟ ଓ ଦେଶ ଦେଖିଲି, ମୋର ବୁଦ୍ଧି ଫେରିଲା। ମୁଁ ବୁଝିପାରିଲି—ଏହିଠାରେ ବହୁତ ଶିଖର ଓ ଗୁହା ଥିବା ବିନ୍ଧ୍ୟା ପର୍ବତ, ଖୁସିଆଳି ପକ୍ଷୀମାନେ ଭିତରେ ଘୁଞ୍ଚିଅଛନ୍ତି, ଏହି ସମୁଦ୍ରର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏଠାରେ ଏକ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଥିଲା, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ନିଶାକର ନାମକ ଏକ ମହାପ୍ରଭାବୀ ଋଷି ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ଏହି ପର୍ବତରେ ଏଠି ଋଷି ଏଠି ଆଠ ହଜାର ବର୍ଷ ଅଞ୍ଚଳ କଲେ। ନିଶାକର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପରେ, ମୁଁ ବିନ୍ଧ୍ୟା ଶିଖରରୁ ଦୁଃଖ ଓ କଷ୍ଟରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ତଳକୁ ଅସି, କଟୁ ଦର୍ଭ ଘାସ ତଳେ ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ଚାଲିଲି। ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲି ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଓ ଜଟାୟୁ ପୂର୍ବେ ଅନେକଥର ଯାଇଥିଲୁ। ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ଶିତଳ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ପବନ ବହୁଥିଲା; କୌଣସି ଗଛ ଫୁଲ ବା ଫଳ ବିନା ଥିଲାନି। ମୁଁ ଆଶ୍ରମ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଗଛର ମୂଳରେ ବସି, ମହାନ ନିଶାକରଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲି। ତେବେ ଦୂରରୁ ମୁଁ ଦେଖିଲି—ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଋଷି, ନିର୍ମଳ ଶରୀରରେ, ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖ ହୋଇ ସ୍ନାନ ସମାପ୍ତ କରି ଆସୁଛନ୍ତି। ଭାଲୁ, ଟିଗର, ସିଂହ, ମୃଗ, ଓ ବିଭିନ୍ନ ସର୍ପ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଯେପରି ଜୀବମାନେ ପ୍ରାଣଦାତାଙ୍କ ଚାରିପାଖ ଯୋଗାଯୋଗ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି ସେଉଁଠି ସବୁ ପଶୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ, ଯେପରି ରାଜା ଆସିଲେ ସେଙ୍କର ସେନା ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅଲଗା ହୋଇଯାନ୍ତି। ସେଉଁଠାରେ ଋଷି ମୋତେ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ, ଆଶ୍ରମକୁ ପୁନଃ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଅଳ୍ପ ସମୟ ପରେ ବାହାରି ମୋର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପଚାରିଲେ। ମୃଦୁ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, “ତୁମ ଚଞ୍ଚଳ ପଙ୍ଖ ଦେଖି ବୁଝିପାରିଲି—ତୁମେ ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଯାଇଛ; ଦେହରେ ପ୍ରାଣ ମାତ୍ର ଅଛି। ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଦୁଇଜଣ ଗୃଧ୍ର, ବାୟୁବେଗୀ, ରୂପ ବଦଳାଇପାରିଥିବା ଦୁଇ ଭାଇ—ସମ୍ପାତି ଓ ଜଟାୟୁ—କୁ ଦେଖିଛି। ତୁମେ ବଡ଼ ଭାଇ ସମ୍ପାତି, ତୁମର ଛୋଟ ଭାଇ ଜଟାୟୁ। ମନୁଷ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ମୋର ପାଦ ଧର। କଣ ଦୁଃଖର କାରଣ? କିପରି ତୁମର ପଙ୍ଖ ଗଲା? କିଏ ଏହି ଶାସ୍ତି ଦେଲା? ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ।” ଏହିପରେ (ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ଶୁଣ), ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲି—ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାଲନର ଅଭିଯାନ ସମେତ। ମୁଁ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଓ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ଦେହ ଦୁର୍ବଳ ଓ ମନ ଅସ୍ଥିର ଥିଲି, ସଫା କଥା କହିପାରୁନଥିଲି। ମୁଁ ଓ ଜଟାୟୁ, ଗର୍ବ ଓ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧାରେ ଆନ୍ଦୋଳିତ ହୋଇ, ଦୂରରୁ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲୁ—ଶକ୍ତି ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ। କୈଳାସ ଶିଖରରେ ଋଷିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ, ଆମେ ଶପଥ କଲୁ—ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ତାଳି ତାଳି ଯିବା, ଯେଉଁଠି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଉଛି ସେଉଁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ଏଭଳି ଯିବା ସମୟରେ, ଆମେ ତଳେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଡ଼, ଚକ୍ରାକାର ନଗର, ଅନେକ ନାରୀ ଲାଲ ଅନ୍ତର୍ବାସ ପିନ୍ଧି ଗୀତ ଗାଉଥିବା, ଅନ୍ୟେଁଠି ବାଦ୍ୟ ଧ୍ୱନି ଓ ଗହଣାର ଝଙ୍କାର ଶୁଣିଲୁ। ଆମେ ଶୀଘ୍ର ଆକାଶ ଉପରେ ଉଠି ସୂର୍ଯ୍ୟପଥକୁ ପହଞ୍ଚିଲୁ, ଏଠାରୁ ତଳେ ହରିତ ମେଘ ଭରା ଅରଣ୍ୟ ଦେଖିଲୁ। ପୃଥିବୀ ଶିଳା ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ନଦୀ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲା। ହିମାଳୟ, ବିନ୍ଧ୍ୟା, ମେରୁ ପର୍ବତ ପୃଥିବୀରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ତାପରେ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଅତି ଦୁଃଖ, କ୍ଳାନ୍ତି, ଭୟରେ ଆବୃତ ହେଲୁ; ଅବସାଦ ଓ ଭୟାନକ ଅଚେତନତା ଆମକୁ ଘେରିଲା। ଦିଗ ଚିହ୍ନିପାରୁନଥିଲୁ; ପୃଥିବୀ ଯେପରି ସମୟ ଶେଷରେ ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ମୋର ମନ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲା, କଷ୍ଟରେ ମୁଁ ମନ ଓ ଚକ୍ଷୁକୁ ସ୍ଥିର କରିଲି। ଏହିପରେ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ପ୍ରୟାସରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିଲୁ, ଆମକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ପୃଥିବୀ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଜଟାୟୁ ମୋତେ ବିଦାୟ ନ ଦେଇ ତଳକୁ ପଡ଼ିଗଲା; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆକାଶରୁ ବେଗରେ ପୃଥିବୀକୁ ତଳକୁ ଯିଅଉଥିବା ଦେଖି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତଳକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲି। ମୋ ପଙ୍ଖ ଦ୍ୱାରା ଜଟାୟୁ ଅଗ୍ନିରୁ ରକ୍ଷିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ମୋର ଅବଧାନ ନ ଥିବାରୁ ମୁଁ ଜଳିଯାଇ ଟିକେ ଦୂରେ ଅପଙ୍ଗ ହୋଇ ବିନ୍ଧ୍ୟାରେ ପଡ଼ିଲି। ମୋ ଅନୁମାନ, ଜଟାୟୁ ଜନସ୍ଥାନରେ ପଡ଼ିଥିଲେ; ମୁଁ ବିନ୍ଧ୍ୟାରେ ଅପଙ୍ଗ ଦେହରେ ଅପ୍ରଭାବ ହୋଇପଡ଼ିଲି। ମୁଁ ରାଜ୍ୟ, ଭାଇ ଓ ପଙ୍ଖର ଶକ୍ତି ହରାଇ, ମୃତ୍ୟୁ ନିମିତ୍ତେ ନିଶ୍ଚୟ କରି ପର୍ବତ ଶିଖରରୁ ଝାପ ଦେଲି। ଏହିପରେ (ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ଶୁଣ), ମୁଁ ଏପରି କଥା ବିଶିଷ୍ଟ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଥିଲି। ତାପରେ ବୟୁଦେବ ମହା ଦୁଃଖରେ ଅଳ୍ପ ସମୟ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ଏବଂ ମୁନି ମଧୁର କଥା କହିଲେ—“ତୁମର ପ୍ରଧାନ ପଙ୍ଖ ଓ ସାହାୟକ ପଙ୍ଖ ପୁନଃ ନୂତନ ଭାବେ ଫେରିଆସିବ। ତୁମର ଚକ୍ଷୁ, ପ୍ରାଣ, ପ୍ରଭାବ ଓ ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।