ପାଣିରେ ପୂଜା କରି ଏବଂ ସ୍ନାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପରେ, ବନରାଜ ମୁଣ୍ଡମଣ୍ଡିଆ ମାନଙ୍କ ସମସ୍ତେ ସୁନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ଉପରେ ସମ୍ପାତି ଗୃଧ୍ରଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ବସିଥିଲେ। ସମ୍ପାତି, ଆନନ୍ଦ ଓ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଆଞ୍ଜନ୍ୟଙ୍କୁ ଆସି ବସିଥିବା ବନରାଜମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବାବେଳେ ଆଉଥରେ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସମ୍ପାତି କହିଲେ, "ବନରାଜମାନେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଓ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ମୋ ଆଗରେ ବସନ୍ତୁ, ମୁଁ ମୈଥିଳୀ ବିଷୟରେ ଯେତେ ଜଣା ଅଛି, ସତ୍ୟ କଥା କହିବି।" "ଏକ ସମୟରେ, ହେ ପାପମୁକ୍ତ, ମୁଁ ଏହି ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ପଡି ପଡିଥିଲି, ମୋ ଶରୀର ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଥିଲା, ତାପରେ ଜଳିଯାଇଥିଲା। ବିନ୍ଧ୍ୟ ଶିଖରରେ ପଡି ଛଅ ଦିନ ପରେ ଚେତନା ଫେରିଲା, ଦୁଃଖ ଓ ଅସ୍ୱସ୍ଥତାରେ ମୁଁ ଚାରିପାଖ ଦେଖିଲି, କିନ୍ତୁ କିଛି ଚିହ୍ନିପାରିଲି ନାହିଁ।" "ତାପରେ, ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ଼, ନଦୀ, ଝିଲି, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଅଞ୍ଚଳମାନେ ଦେଖିବା ପରେ, ମୋ ଚେତନା ଫେରିଲା। ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼, ଅନେକ ଶିଖର ଓ ଗୁହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଖୁସି ଚରାଇମାନେ ଏଠି ଭିତରେ ରହିଛନ୍ତି, ସମୁଦ୍ରର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ।" "ଏଠି ଏକ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଥିଲା, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧା କରୁଥିଲେ, ଏଠାରେ ନିଶାକର ନାମକ ଏକ ଋଷି ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ଏଠି ଋଷି ନିଶାକର ଆଠ ହଜାର ବର୍ଷ ରହିଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଧାର୍ମିକ ତପସ୍ୟା ପରେ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।" "ବିନ୍ଧ୍ୟ ଶିଖରରୁ ଅତି କଷ୍ଟରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ତଳକୁ ଅସି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦର୍ଭା ଘାସରେ ଆବୃତ ଭମିରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲି। ଏହି ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ଏଠି ଆସିଲି, ଅତି ଦୁଃଖରେ ରହିଲି; ଏହି ଋଷିଙ୍କୁ ମୁଁ ଓ ଜଟାୟୁ ବାରମ୍ବାର ସମ୍ପର୍କ କରିଥିଲୁ।" "ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ପାଖରେ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଗନ୍ଧ ବାୟୁ ଦୁଃଖିଥିଲା; କୌଣସି ଗଛ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ବିନା ଦେଖାଯାଉ ନାହିଁ। ଆଶ୍ରମ ପାଖକୁ ଯାଇ, ଏକ ଗଛର ତଳେ ବସି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଋଷି ନିଶାକରଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶା କରିଥିଲି।" "ଦୂରରୁ ମୁଁ ଦେଖିଲି, ତପସ୍ଵୀ ଋଷି ତାଙ୍କ ଅଭିଷେକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରୁ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯାଉଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଦେହରେ ଦୀପ୍ତି ବିକିରିତ ହୋଇଥିଲା।" "ଭାଲୁ, ଶ୍ୱାନ, ବାଘ, ସିଂହ ଓ ନାନା ପ୍ରକାର ଚର୍ମରାଶି ଜନ୍ତୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଯେପରି ଜୀବମାନେ ଜୀବନ ଦାତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହନ୍ତି।" "ଋଷି ଆସିବାକୁ ପ୍ରତିତି କରି, ସେମାନେ ଏଠାରୁ ଚାଲିଯିବାରେ, ରାଜା ଆସିଲେ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଦଳ ଅପସାରଣ କରିଥିବା ପରି।" "ଋଷି ମୋତେ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଅଲ୍ପ ସମୟ ପରେ ବାହାରି ଆସି, ମୋ ପ୍ରୟୋଜନ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।" "ମୂଦୁ ଭାବରେ କହିଲେ, 'ତୁମର ପର ପରିସ୍ଥିତି ଦେଖି ଲାଗିଛି: ତୁମର ଦୁଇଟି ପର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଯାଇଛି, ଜୀବନ ଶ୍ୱାସ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ରହିଛି।'" "ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଦୁଇ ଗୃଧ୍ର ଭାଇ, ବାୟୁ ସମାନ ତେଜ, ରୂପ ବଦଳାଇ ପାରିବା, ରାଜା ଗୃଧ୍ରମାନେ ଦେଖିଛି।" "ତୁମେ ବଡ଼ ଭାଇ ସମ୍ପାତି, ଜଟାୟୁ ତୁମର ଛୋଟ ଭାଇ; ମାନବ ରୂପ ଧରି ଆମ ପାଦ ଧର।" "ତୁମର ଅସୁସ୍ଥତାର କାରଣ କ'ଣ? କିପରି ତୁମର ପର ଖସିଗଲା? କିଏ ଏହି ଦଣ୍ଡ ଦେଲା? ମୋତେ ସବୁ କଥା କହ।" ଏଠାରେ କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏକଷଠି ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। "ତାପରେ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ମୁଁ ମୋର ସମସ୍ତ କଥା ଋଷିଙ୍କୁ କହିଦେଲି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଛରେ ଦୌଡ଼ିବା କଥା ମଧ୍ୟ।" "ହେ ପୂଜ୍ୟ, ଆଘାତ ଓ ଲଜ୍ଜାରେ, ମୋ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅସ୍ଥିର ଓ ଶିର୍ଷ ଦୁଃଖିତ, ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହିପାରୁ ନାହିଁ।" "ମୁଁ ଓ ଜଟାୟୁ, ଅହଂକାର ଓ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଦ୍ଧାରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ଦୂରରୁ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଲୁ, ଶକ୍ତି ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହିଲୁ।" "କୈଳାସ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ, ଋଷିମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ଆମେ ଏକ ଶର୍ତ୍ ରଖିଲୁ: ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ତାଙ୍କ ଅସ୍ତାଚଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁସରଣ କରିବା।" "ଆମେ ଏକାସାଥି ଯାଉଥିବାବେଳେ, ତଳେ ଧରାରେ ଅନେକ ନଗର ଦେଖିଲୁ, ରଥ ଚକ୍ର ପରି ଆକାରର, ଏକାଏକ ଭିନ୍ନ।" "କେଉଁଠି ମାନେ ମାନେ ବାଦ୍ୟ ବାଜିଥିଲା; କେଉଁଠି ଗହଣା ଝିଙ୍କାରି ଶୁଣିଲୁ; ଅନେକ ଲାଲ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ମହିଳାମାନେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ।" "ଉଡ଼ି ଉଡ଼ି ଆମେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥକୁ ପହଁଚିଲୁ; ଏଠାରୁ ତଳକୁ ଦେଖିଲୁ, ଶ୍ରୀମୟ ମେଦିନୀ ଜଙ୍ଗଲରେ ଆବୃତ।" "ଧରା ଶିଳା ଶିଖରରେ ଆବୃତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ନଦୀମାନେ ଧାଗା ପରି ଚାରିପାଖରେ ଘେରିଥିଲେ।" "ହିମାଳୟ, ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ବଡ଼ ମେରୁ ପାହାଡ଼ ଧରାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇଥିଲେ, ଜଳାଶୟରେ ବଡ଼ ପାଇଁ ସାପ ପରି।" "ତାପରେ, ଭୟ, କ୍ଳାନ୍ତି ଓ ଘମ ଆମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲା; ଅସ୍ଥିରତା ଓ ଭୟଙ୍କର ଅଚେତନ ଦେଖିଲୁ।" "ଦକ୍ଷିଣ, ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ଚିହ୍ନିପାରିଲୁ ନାହିଁ; ଏକାଳର ଶେଷ ପରି ସଂସାର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଯାଇଥିଲା।" "ମୋ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଦୃଷ୍ଟି ଅସ୍ପଷ୍ଟ; ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ମନ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ସ୍ଥିର କଲି।" "ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ଆଉଥରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିଲି; ଆମ ପାଖରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଧରା ପରି ଆକାର ହୋଇଥିଲା।" "ମୋତେ ଆଲିଂଗନ ଦେଇ ନ ଚାଲି, ଜଟାୟୁ ଧରାରେ ପଡ଼ିଗଲା; ସେ ଆକାଶରୁ ଶୀଘ୍ର ତଳକୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତଳକୁ ଯାଇପଡ଼ିଲି।" "ମୋ ପର ଦ୍ୱାରା ଜଟାୟୁ ଜଳିଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଅସାବଧାନ ହୋଇ, ମୁଁ ଜଳିଯାଇ ତାଳି ରାସ୍ତାରୁ ଖସିଗଲି।" "ମୁଁ ଅନୁମାନ କରିଛି ଜଟାୟୁ ଜନସ୍ଥାନରେ ପଡ଼ିଛି; ମୁଁ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ରେ ପଡ଼ିଛି, ପର ଜଳିଗଲା, ଶରୀର ଅସ୍ଥିର।" "ରାଜ୍ୟ, ଭାଇ ଓ ପରର ଶକ୍ତି ହରାଇ, ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ଆଶା କରି, ପାହାଡ଼ ଶିଖରରୁ ନିଜକୁ ପଡ଼ିଦେଲି।" ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ବାଉଷଠି ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି।