ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ମୋତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏହି କଥା ଜଣାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଥିରେ ମୁଁ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ ଗଢିପାରିଲିନି। ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ଡାଣା ନଥିବା ପକ୍ଷୀ କିପରି କୌଣସି କାମ କରିପାରିବ? ତଥାପି, ମୋର ଶବ୍ଦ ଓ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଯେତେକି ହେଉ, ମୁଁ ଯାହା କରିପାରିବି, ତାହା କରିବି। ଏବେ ମୋ ଉପରେ ଆପଣମାନେ ଯେଉଁ ବଳ ଓ ପ୍ରାଜ୍ଞ୍ୟ ଆଛନ୍ତି, ତାହାର ଉପରେ ଭରସା କରି ମୁଁ କିଛି କହିବି—ମୋର ଶବ୍ଦ ଓ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଆପଣମାନେ ଯାହା ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି, ତାହା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି। ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ, ଯେଉଁ କାମ ରାମଙ୍କର, ସେହି କାମ ମୋର ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଅଛି—ଏହି ନେଇ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ବିବେକୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଅଟୁଟ ଲୋକ। ବାନର ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ପଠାଯାଇଥିବା ଆପଣମାନେ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର; ଏଉଁଠାରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ବାଣ, ଗୃଧ୍ର ଡାଣା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସଦା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି। ଏହି ବାଣ ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ନିରୋଧ କରିବା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ। ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ନିଶ୍ଚୟ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କିନ୍ତୁ ଆପଣମାନେ ଯେଉଁଠି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେଠି କୌଣସି କାମ ଦୁର୍ଲଭ ନୁହେଁ। ତେଣୁ, ଏବେ ଆଉ ବିଳମ୍ବ ନ କରି, ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଅନ୍ତୁ; କାରଣ ବିବେକୀମାନେ କେବେ ବିଳମ୍ବ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଓ ଆଲୋଚନା ପରେ, ବାନରମାନେ ପବିତ୍ର ଜଳସ୍ନାନ କରି, ଶୁଭ୍ର ଷିଳା ଉପରେ ବସି, ସମସ୍ତେ ସେଠାରେ ଏକ ଗୃଧ୍ରକୁ ଘେରି ରହିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଙ୍ଗଦ ବସିଥିଲେ। ସମ୍ପାତି, ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ନେଇ, ପୁନି କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ—“ବାନରମାନେ, ଏବେ ନିରବ ଓ ମନୋଯୋଗ ଦେଇ ମୋ କଥା ଶୁଣ; ମୁଁ ମୈଥିଳୀ ସଂପର୍କରେ ଯେତେ ଜାଣିଛି, ସେହି ସତ୍ୟ କଥା କହିବି। ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ, ମୁଁ ଏହି ଵିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ପଡ଼ିଥିଲି, ମୋର ଦେହ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଥିଲା। ଛଅ ରାତି ପରେ, ଅବସ୍ଥା ଅତି କ୍ଳାନ୍ତିଦାୟକ ଥିଲା, ମୁଁ ଆଉ ଚାରିପଟେ ଦେଖିଲି, କିନ୍ତୁ କିଛି ଚିହ୍ନିପାରିଲିନି। ତାପରେ, ମୁଁ ସମୁଦ୍ର, ପର୍ବତ, ନଦୀ, ସରୋବର, ଅରଣ୍ୟ ଓ ଦେଶ ଦେଖିଲି, ଏବଂ ମୋର ଜ୍ଞାନ ଫେରିଆସିଲା। ଏହିଠାରେ ଏକ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଥିଲା, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ଦେଉଥିଲେ। ଏଠାରେ ନିଶାକର ନାମକ ଏକ ମହାମୁନି ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ଏଠି ଆଠ ହଜାର ବର୍ଷ ଯାଏଁ ସେ ଏହି ପର୍ବତରେ ବାସ କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଶେଷ ହେବା ପରେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଳିଗଲେ। ମୁଁ ଏହି ଵିନ୍ଧ୍ୟ ଶିଖରରୁ ବହୁତ କଷ୍ଟରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ତଳକୁ ଅସି, ତୀଖ୍ଷ୍ଣ ଦର୍ଭ ଘାସରେ ଆବୃତ ଭୂମିରେ ପହଞ୍ଚିଲି। ମୁଁ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁ, ଅତି ଦୁଃଖରେ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲି; ଏହି ମୁନିଙ୍କ ନିକଟକୁ ମୁଁ ଓ ମୋ ଭାଇ ଜଟାୟୁ ପୂର୍ବରୁ ବହୁବାର ଗଲୁ। ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ପାଖରେ ମାନ୍ୟ ହାଲୁକା ସୁଗନ୍ଧିତ ପବନ ବହୁଥିଲା; କୌଣସି ଗଛ ଫୁଲ ବା ଫଳ ବିନା ନଥିଲା। ମୁଁ ଆଶ୍ରମ ଦ୍ୱାରରେ ଗଛ ତଳେ ଶରଣ ନେଇ, ମୁନି ନିଶାକରଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲି। ଏହିପରି ସମୟରେ, ଦୂରରୁ ମୁଁ ଦେଖିଲି, ସୌରଭ ଓ ତପସ୍ୟାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ମୁନି, ନିର୍ମଳ ଜଳସ୍ନାନ ସମାପ୍ତ କରି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଆସୁଛନ୍ତି। ଭାଲୁ, ଶ୍ୱାନ, ବାଘ, ସିଂହ ଓ ବିଭିନ୍ନ ସର୍ପ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଯେପରି ଜୀବମାନେ ପ୍ରାଣଦାତାଙ୍କ ଉପରେ ଆଶ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି। ମୁନି ଆସିବା ସହିତ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୂରେ ହଟିଗଲେ, ଯେପରି ରାଜା ଦରବାରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ସହ ଶେଷ ହୁଏ। ମୁନି ମୋତେ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଅଳ୍ପ ସମୟ ପରେ, ସେ ବାହାରି ଆସି ମୋ ପ୍ରୟୋଜନ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ମୃଦୁଭାବୀ, ତୁମ ଡାଣା ଅବସ୍ଥା ଦେଖି ବୁଝିପାରୁଛି, ତୁମ ଦୁଇ ଡାଣା ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ; ତୁମ ପ୍ରାଣ ବି ଦୁଃଖରେ ଅଛି। ମୁଁ ଦୁଇ ଗୃଧ୍ରଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିଛି, ସେମାନେ ବାୟୁ ସମାନ ତ୍ୱରିତ, ଗୃଧ୍ରମଧ୍ୟରେ ରାଜା, ଏକାପରି ଦ୍ୱିଜ, ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛାମାନେ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି। ତୁମେ ବଡ଼, ସମ୍ପାତି; ତୁମ ଭାଇ ଜଟାୟୁ। ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି ମୋ ପାଦ ଧର। ତୁମ ଏହି ଦୁଃଖର କାରଣ କ’ଣ? କିପରି ତୁମ ଡାଣା ଗଲା? କିଏ ଏହି ଦଣ୍ଡ ଦେଲା? ସବୁ କଥା ମୋତେ ଖୋଲାସା କର।” ତାପରେ, ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପିଛୁ କରିବା ଉଦ୍ୟମ ଓ ମୋ ଦୁଃଖ ଏବଂ ଲଜ୍ଜା ସହ ମୁଁ କେମିତି କ୍ଳାନ୍ତ ହେଲି, ସେହି କଥା ଉପସ୍ଥାପନ କଲି। ମୁଁ ଓ ମୋ ଭାଇ ଜଟାୟୁ, ଗର୍ବ ଓ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧାରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ଦୁଇଁଜଣ ଦୂରରୁ ଆକାଶକୁ ଲାଫ ଦେଲୁ, ଆମ ଶକ୍ତି ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହିଲୁ। କୈଳାସ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ମୁନିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା ସମୟରେ ଆମେ ଏକ ପଣ ଲଗାଇଲୁ—ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେଉଁଠି ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯିବେ, ଆମେ ତାକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା। ଏପରି ଯାତ୍ରା କରିବା ସମୟରେ ଆମେ ତଳେ ଅନେକ ସହର ଦେଖିଲୁ, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ ରଥ ଚକ୍ର ପରି ଏକ ଏକ ଆକୃତିରେ ଥିଲା। କେଉଁଠି ସଙ୍ଗୀତ ବାଦ୍ୟର ଧ୍ୱନି, କେଉଁଠି ଅଳଂକାରର ଝଙ୍କାର, ଅନେକ ଲାଲ ଓଡ଼ଣା ପିନ୍ଧିଥିବା ନାରୀମାନେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ। ଆମେ ଆକାଶରେ ଉଚ୍ଚ ଉଡ଼ି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥରେ ପହଞ୍ଚିଲୁ; ସେଠାରୁ ତଳେ ଦେଖିଲୁ, ହରିତ ମେଘାଳି ଅରଣ୍ୟର ସୌନ୍ଦର୍ୟ। ଭୂମି ପାର୍ବତ ଶିଳାରେ ଆବୃତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ନଦୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧାଗା ପରି ଘେରି ରହିଥିଲେ। ହିମାଲୟ, ଵିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ମହାମେରୁ ପର୍ବତ ଭୂମିକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ତାଳାବରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ସର୍ପ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ତାପରେ ଆମେ ଦୁଇଁଜଣ ଭୟ, ଶ୍ରମ ଓ ଘମରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହେଲୁ; ଅନ୍ତେ ଅନ୍ଧକାର ଓ ଭୟଙ୍କର ଅଚେତନତା ଆମକୁ ଆବର୍ତ୍ତିତ କଲା। ଏମିତି ଦୁଃଖ ଓ ଅନୁଭୂତିର କଥା ସମ୍ପାତି ବାନରମାନେ ଓ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, ଏବଂ ସେଠିଏଁ ଏହି ଉତ୍ତର ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହୁଏ।