ଦେବତାମାନେଙ୍କ ଉପରେ ଆସିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଦିପିତା ବ୍ରହ୍ମା, ଅମରମାନେଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ ଏବଂ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ — “ପାର୍ବତୀ, ପାହାଡ଼ ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ, ଯେ କଥା କହିଥିଲେ, ଏହା ସ୍ୱୟଂ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କର ଉପଦେଶ ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ସତ୍ୟ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗା, ଯାହାର ଉପରେ ଅଗ୍ନି ଏକ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବେ, ସେ ଦେବତାମାନେଙ୍କର ସେନାପତି, ଶତ୍ରୁଙ୍କର ନାଶକ ହେବେ। ପାହାଡ଼ ରାଜାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଝିଅ ତାହାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବେ; ଉମା, ମା ପାର୍ବତୀ, ନିଶ୍ଚୟ ତାହାକୁ ବଡ଼ ଆଦର ଦେବେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରଘୁବଂଶର ଉତ୍ତରଧିକାରୀ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହୋଇଯାଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ପୂଜା କଲେ। ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ରତ୍ନରେ ଭୂଷିତ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ ଏବଂ ପୁତ୍ର ଲାଭ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିକୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ଦେବତାମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ଦେବ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପୂରଣ କର; ତୁମ୍ମର ଶକ୍ତିକୁ ପାହାଡ଼ ଝିଅ ଗଙ୍ଗାରେ ଏକତ୍ର କର।” ଅଗ୍ନି ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ, ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ହେ ଦେବୀ, ଏହି ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ କର; ଏହା ଦେବତାମାନେଙ୍କର ପ୍ରିୟ।” ଗଙ୍ଗା ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ; ତାଙ୍କର ମହିମା ଦେଖି, ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଶକ୍ତି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିକିରଣ ହେଲା। ତାପରେ, ରଘୁବଂଶୀ, ଅଗ୍ନି ଦେବୀଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅଭିଷେକ କଲେ, ଏବଂ ଗଙ୍ଗାର ସମସ୍ତ ଧାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ତାପରେ, ଗଙ୍ଗା ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ଦେବ, ତୁମ୍ମର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଶକ୍ତିକୁ ଧାରଣ କରିବାରେ ମୁଁ ଅସମର୍ଥ।” ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଏବଂ ମନ ଅତି ବିକଳିତ, ଗଙ୍ଗାକୁ ଅଗ୍ନି କହିଲେ, “ଏହି ଗର୍ଭକୁ ହିମାଳୟ ପର୍ବତର ଢାଲରେ ରଖ।” ଅଗ୍ନିଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଗଙ୍ଗା ଏହି ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଗର୍ଭକୁ ତାଙ୍କର ଧାରାରୁ ବାହାର କଲେ। ହେ ନିର୍ମଳ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ ଗର୍ଭ ଗଙ୍ଗାର ଧାରାରୁ ବାହାରିଲା; ଏହା ଗଳିଥିବା ସୁନାର ଦୀପ୍ତିରେ ଚମକୁଥିଲା। ସୁନା, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭାରେ ଚମକୁଥିବା, ପୃଥିବୀକୁ ପହଁଚିଲା; ତାଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣତାରୁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଚମକୁଥିବା ଚାନ୍ଦି, ତାମ୍ବା ଏବଂ କଳା ଲୋହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏଠାରେ, ଗଙ୍ଗାର ଅଶୁଦ୍ଧି ଟିନ ଏବଂ ସିସାର ରୂପେ ପୃଥିବୀକୁ ପହଁଚିଲା; ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା। ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ଗର୍ଭ ରଖାଯିବା ସମୟରେ, ପର୍ବତରେ ଘିରିଥିବା ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲ ସୁନାର ରୂପ ନେଇଥିଲା। ସେଠାରୁ, ରଘୁବଂଶୀ, ଏହାକୁ 'ଜାତରୂପ' — ଅଗ୍ନି ସମ ପ୍ରଭାର ସୁନା ଭାବରେ ଜଣାଯାଇଛି; ଏଠିରେ ସମସ୍ତ ଘାସ, ଗଛ, ଲତା, ଜଣା ଏବଂ ଗଛପତ୍ର ସୁନାର ରୂପ ନେଇଥିଲେ। ତାପରେ, ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ବାୟୁ ଦେବତାମାନେ ସହିତ, ନବଜାତ ଶିଶୁକୁ ପାଳନ କରିବା ପାଇଁ କୃତିକାମାନେଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। କୃତିକାମାନେ ଏକ ଉତ୍ତମ ଚୁକ୍ତି କରି, ଶିଶୁକୁ ଦୁଧ ଦେବାକୁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି, କହିଲେ — "ସେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପୁତ୍ର।" ତାପରେ, ଦେବତାମାନେ କହିଲେ — "ତାଙ୍କୁ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ନାମ ଦିଅ; ସେ ତିନି ଲୋକରେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ, ଏହି କଥାରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଶିଶୁକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୀରେ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ, ଯେପରି ତାଙ୍କ ଦୀପ୍ତି ଅଗ୍ନି ସମ। ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ 'ସ୍କନ୍ଦ' ନାମ ଦେଲେ, କାରଣ ସେ ଗର୍ଭର ଧାରାରୁ ବାହାରିଥିଲେ; ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଅଗ୍ନି ସମ ଚମକୁଥିଲେ। ତାପରେ, କୃତିକାମାନେଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଦୁଧ ପ୍ରକଟ ହେଲା; ଶିଶୁ ଛଅଟି ମୁହଁରେ ଦୁଧ ନେଇଲେ। ଏକ ଦିନରେ ଦୁଧ ନେଇ, ନମ୍ର ଶରୀର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଦାନବ ସେନାମାନେଙ୍କୁ ଜୟ କଲେ। ତାପରେ, ଅଗ୍ନି ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ଦୀପ୍ତିମାନ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ ଦେବସେନାର ନାୟକ ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ହେ ରାମ, ଏପରି ଭାବରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଗଙ୍ଗା ଏବଂ ଶୁଭ ଶିଶୁର ଜନ୍ମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲି। ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ରଖିବେ, ସେ ପୁତ୍ର ଏବଂ ପୁତ୍ରସ୍ତନ୍ତାନର ଆଶୀର୍ବାଦ ଲାଭ କରି, ସ୍କନ୍ଦର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ। ଏଠିରେ ବାଲକାଣ୍ଡର ସତ୍ତିସତମ ସର୍ଗର ଶେଷ, ଶ୍ରୀବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ପ୍ରଥମ କାବ୍ୟ। ଏଠିରେ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ବାଲକାଣ୍ଡର ଅଠତିସତମ ସର୍ଗ, ଶ୍ରୀବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର। ଏହି ମଧୁର କଥା ଶୁଣି ରାମଙ୍କୁ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ପୁନି କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଆଉ କିଛି କଥା କହିଲେ। "ହେ ବୀର, ଏକଥା ଆୟୋଧ୍ୟାର ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ସଗର; ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ପୁତ୍ର ଚାହିଁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପୁତ୍ରହୀନ ଥିଲେ। ହେ ରାମ, ସଗରଙ୍କର ପ୍ରଥମ ରାଣୀ କେଶିନୀ, ବିଦର୍ଭ ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ, ଧର୍ମପରାୟଣ ଏବଂ ସତ୍ୟବାଦି। ସଗରଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ପତ୍ନୀ ସୁମତି, ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କର ଭାଉଣୀ ଏବଂ ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କ ଝିଅ। ସେ ଦୁଇଜଣ ପତ୍ନୀ ସହିତ, ମହାରାଜା ସଗର ହିମବତ ପର୍ବତର ଭୃଗୁପ୍ରସ୍ରବଣ ଶିଖରକୁ ଯାଇ, ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏକ ଶତବର୍ଷ ପରେ, ସତ୍ୟବାଦୀ ମୁନି ଭୃଗୁ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସଗରଙ୍କୁ ବର ଦେଲେ। "ହେ ନିର୍ମଳ, ତୁମେ ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନ ପାଇବେ, ଏବଂ ତୁମର ନାମ ଜଗତରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବ; ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ। ତୁମର ଦୁଇଜଣ ପତ୍ନୀ ମଧ୍ୟରୁ ଏକଜଣ, ଏକ ପୁତ୍ର ପାଇବେ, ତୁମର ବଂଶ ଚାଲିବ; ଅନ୍ୟଜଣ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁତ୍ର ପାଇବେ।" ମହାମୁନିଙ୍କର କଥାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଦୁଇ ରାଜକୁମାରୀ, ହାତ ଜୋଡି, ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଣାମ କରି, ପ୍ରସ୍ନ କଲେ — "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କେଉଁ ଜଣେ ଏକ ପୁତ୍ର ପାଇବେ ଏବଂ କେଉଁ ଜଣେ ବହୁ ପୁତ୍ର ପାଇବେ? ଆମେ ଏହା ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମ୍ମର କଥା ସତ୍ୟ ହେଉ।