ମୁଁ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲି। ସେ ତାଙ୍କର ଅଳଙ୍କାର ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତ୍ର ହରାଇ, ଶୋକରେ ଭାସିଯାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର କେଶ ଖୋଲା ଥିଲା, ଏବଂ ସେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ନାମ ଡାକୁଥିଲେ। ଏହି ଘଟଣା, ମଧୁର ବାଣୀ କୁହିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋକଙ୍କ ମତାନୁସାରେ, ପୂର୍ବରୁ ଘଟିଯାଇଛି। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତଥ୍ୟ ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ମୋତେ ଦେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଶୁଣିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ମୋର କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଆତ୍ମସଙ୍କଳ୍ପ ହୋଇନଥିଲା। କାରଣ, ପଖ ପ୍ରହୀନ ପକ୍ଷୀ କେମିତି କୌଣସି କାମ କରିପାରିବ? ତଥାପି, ଯେତେଦିନ ମୋର ଶବ୍ଦ ଓ ବୁଦ୍ଧି ରହିଛି, ମୁଁ ଯେଉଁଟି କରିପାରିବି, ତାହା କରିବି। ଏବେ, ତୁମେ ମାନ୍ୟବଳରେ ଆଶ୍ରୟ କରି, ମୋର କଥା ଶୁଣ। ଶବ୍ଦ ଓ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ତୁମମାନେ ଯାହା ପସନ୍ଦ କର, ତାହା କରିବି। ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ, ଯେଉଁ କାମ ରାମଙ୍କର, ସେହି କାମ ମୋର ମଧ୍ୟ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଉତ୍ତମ ବିବେକଶୀଳ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୃଢ଼ସଙ୍କଳ୍ପ। ବାନରରାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିବା ତୁମେ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଶର, ଗୃଧ୍ରପକ୍ଷ ତୀର ଲଗାଇ, ସଦା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି। ସେମାନେ ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିବେ। ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଦୃଢ଼ ଶକ୍ତି ଓ ଉର୍ଜା ଧାରଣ କରେ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଯେଉଁମାନେ ସମର୍ଥ, ସେମାନେ ପାଇଁ କୌଣସି କାମ ଅସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଏହିପରି, ବିଲମ୍ବ ଅଧିକ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ଏକ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଯାଉ। ତୁମେ ଯେଉଁମାନେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସେମାନେ କାମରେ ବିଳମ୍ବ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ଭାବେ, ବିଭୂଷିତ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏକୋଷଠିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ତାପରେ, ଜଳାଞ୍ଜଳି ଓ ସ୍ନାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ବନରାଜମାନେ ସେଇ ଗୃଧ୍ର ସମ୍ପାତିଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ବସିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ସୁନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ଉପରେ। ସମ୍ପାତି, ଆନନ୍ଦ ଓ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପୁନିଥରେ କହିଲେ—ଯେଉଁଠାରେ ଅଙ୍ଗଦ ବସିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ବନରାଜମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରିଥିଲେ। ସେ କହିଲେ, "ବନରମାନେ ନିରବ ଓ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ମୋର କଥା ଶୁଣ। ମୁଁ ମୈଥିଲୀ ସୀତା ବିଷୟରେ ମୋତେ ଯେତେ ଜଣା, ସେହି ସତ୍ୟ କଥା କହିବି। ଦୀର୍ଘଦିନ ପୂର୍ବରୁ, ହେ ନିର୍ମଳ, ମୁଁ ଏହି ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ପଡ଼ିଥିଲି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ଦଗ୍ଧ, ଶରୀର ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଳାନ୍ତ। ଛଅ ରାତି ପରେ ଚେତନା ଫେରିଲା, ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧିରେ, ଚାରିପାଖ ଦେଖିଲି କିନ୍ତୁ କିଛି ଚିହ୍ନିପାରିଲି ନାହିଁ। ତାପରେ, ସମୁଦ୍ର, ପର୍ବତ, ସମସ୍ତ ନଦୀ, ହ୍ରଦ, ଅରଣ୍ୟ ଓ ଦେଶ ଦେଖି, ମୋର ବୁଦ୍ଧି ଫେରିଲା। ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ, ଶିଖର ଓ ଗୁହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅନେକ ପକ୍ଷୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଘେରିଛନ୍ତି, ସମୁଦ୍ରର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏଠାରେ ଏକ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଥିଲା, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଗଭୀର ଶ୍ରଦ୍ଧା କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ନିଶାକର ନାମକ ଏକ ଋଷି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ଏହି ପର୍ବତରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମାତ୍ମା ନିଶାକର ଆଠ ହଜାର ବର୍ଷ ରହିଥିଲେ; ପରେ ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ପର୍ବତ ଶିଖରରୁ ଦୁଃଖରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଅବତରି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦର୍ଭା ଘାସରେ ଢାକା ପୃଥିବୀକୁ ଫେରିଲି। ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ, ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ; ଏହି ଋଷିଙ୍କୁ ମୁଁ ଓ ମୋ ଭାଇ ଜଟାୟୁ ପ୍ରାୟଃ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉଥିଲୁ। ତାଙ୍କର ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ପବନ ବହୁଥିଲା; କୌଣସି ଗଛ ଫୁଲ ବା ଫଳ ବିନା ନଥିଲା। ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଗଛର ମୂଳରେ ଶରଣ ନେଲି, ଶ୍ରୀମାନ ନିଶାକରଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରିଲି। ତାପରେ ଦୂରରୁ ଦେଖିଲି, ତେଜସ୍ୱୀ ଋଷି, ସ୍ନାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଆସୁଛନ୍ତି। ଭାଲୁ, ଅଫ୍ରା, ବାଘ, ସିଂହ ଓ ବିଭିନ୍ନ ସର୍ପ ପ୍ରଭୃତି ପଶୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ଆସିଥିଲେ, ଯେପରି ଜୀବମାନେ ଜୀବନଦାତାଙ୍କୁ ଘେରିଥାନ୍ତି। ଋଷି ଆସିବାକୁ ଚିହ୍ନି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୂରେ ହଟିଗଲେ, ଯେପରି ରାଜା ପ୍ରବେଶ କଲେ ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ସେବକ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀ ହଟିଯାନ୍ତି। ଋଷି ମୋତେ ଦେଖି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଇ ଆଶ୍ରମକୁ ପୁନି ଭିତରକୁ ଗଲେ; କିଛି ସମୟ ପରେ ବାହାରି ମୋତେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— "ମୃଦୁଭାଷୀ, ତୁମ ଉଲ୍ଲାସ ଦେଖି ମନେ ହେଉଛି, ତୁମର ଦୁଇଟି ପକ୍ଷ ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଛି, ଏବଂ ତୁମ ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ କଷ୍ଟରେ ଅଛି। ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଦୁଇଟି ଗୃଧ୍ର ଦେଖିଛି, ପବନ ଦ୍ରୁତ, ଗୃଧ୍ରମଧ୍ୟରେ ରାଜା, ଭାଇ ଦୁଇଜଣ, ଇଚ୍ଛାମୂର୍ତ୍ତି ଧାରଣ କରିପାରିବା। ତୁମେ ବଡ଼, ସମ୍ପାତି, ଓ ଜଟାୟୁ ତୁମ ଛୋଟ ଭାଇ; ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମୋର ଚରଣ ଧର।" "ତୁମ ରୋଗର କାରଣ କଣ? କେମିତି ତୁମ ପକ୍ଷ ଝଡ଼ିଗଲା? କିଏ ଏହି ଦଣ୍ଡ ଦେଲା? ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ।" ଏହିପରି, କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏକଷଠିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ତାପରେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଓ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ; ସେ ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା ଋଷିଙ୍କୁ କହିଦେଲି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଛଳା କଥା ସହିତ। "ହେ ମହାମୁନି, ଆହତ ଓ ଲଜ୍ଜିତ, ମୋର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅସ୍ଥିର ଓ କ୍ଳାନ୍ତ, ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହିପାରୁ ନାହିଁ।" "ମୁଁ ଓ ଜଟାୟୁ, ଗର୍ବ ଓ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧାରେ ଅନ୍ଧ, ଦୂରରୁ ଆକାଶକୁ ଲାଫିଲୁ, ଶକ୍ତି ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ ହେଲୁ। କୈଳାସ ପର୍ବତ ଶିଖରେ, ଋଷିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ, ଆମେ ଏକ ଶର୍ତ୍ତ ରଖିଲୁ—ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ତାହା ଅସ୍ତାଚଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁସରଣ କରିବା।" "ଏଭଳି ଏକାଠି ଯିବା ସମୟରେ, ଆମେ ତଳେ ପୃଥିବୀରେ ଅନେକ ନଗର ଦେଖିଲୁ, ଯେଉଁମାନେ ରଥଚକ୍ର ପରି ଆକାରର, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅନ୍ୟଅନ୍ୟ ଭିନ୍ନ। କେଉଁଠି ମାନେ ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲୁ, କେଉଁଠି ଅଳଙ୍କାର ଝଙ୍କାର, ଅନେକ ଲାଲ ଆଚଳ ପିନ୍ଧିଥିବା ନାରୀମାନେ ଗାନ କରୁଥିଲେ।" "ତୁରନ୍ତ ଆମେ ଆକାଶରେ ଉଠିଲୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥରେ ପହଞ୍ଚିଲୁ; ସେଠାରୁ ଆମେ ତଳେ ଦେଖିଲୁ, ଏହି ଅରଣ୍ୟ ହରିତ ମେଦିନୀରେ ଢାକା।