ସମ୍ପାତି ଏହିପରି ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ନବିହୀନ ହୋଇ, ମୋର ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇ, ଅନୁମତି ମିଳିଲାପରେ ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ—"ପିତାଜୀ, ଆହାର ପାଇଁ ଉଚିତ ସମୟରେ ମୁଁ ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଉଡ଼ି, ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲି। ସେଠାରେ, ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବା ହଜାର ହଜାର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଏକା ମାନେ ପଥରେ ବାଧା ଦେଲି, ମୋର ମୁଁହ ମୁହଁ ଦେଇ ଥିଲି। ସେଠି, ମୁଁ ଦେଖିଲି ଜଣେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ, ଯେଉଁଠି ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଆଭା ଥିଲା, ସେଉଁଠି ଜଣେ ନାରୀଙ୍କୁ ବୋକା ଚାଲିଯାଉଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା କାଳି ଅଞ୍ଜନ ଦ୍ରବ୍ୟ ପିଣ୍ଡ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ମନେ ଭାବି, ମୃଦୁ ଓ ଉଚିତ ଶବ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ପଥ ଚାହିଲି, କାରଣ ମୋର ଆହାର ଆବଶ୍ୟକ ଥିଲା। ପୃଥିବୀରେ କେହି ଏମିତି ନାହାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ମିଳନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ନିମ୍ନଜାତି ଲୋକମଧ୍ୟ ଏହିପରି କଥା ମାନନ୍ତି, ତେବେ ମୋ ଭଳି ଜଣେ କାହିଁକି ଏହା କରିବେ? ସେଉଁଠି, ସେ ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ବିପୁଳ ବେଗରେ ଚାଲିଯିବା ପ୍ରୟାସ କଲେ, ମନେ ହେଲା ଆକାଶକୁ ଦବାଇ ଦେଉଛନ୍ତି; ଏବଂ ମୋତେ ଦେବତାମାନେ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଆସିଲେ। ମହାମୁନିମାନେ ମୋତେ କହିଲେ, 'ସୌଭାଗ୍ୟବଶତଃ ସୀତା ଜୀବିତ; ସେ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତି ଅଲଗା ହେବା ସତ୍ୱେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ଯାଇଛନ୍ତି।' ଏପରି ଦିବ୍ୟ ତପୋଧନମାନେ କହିଲେ, ମୋତେ ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ଜଣାଇଲେ। ମୁଁ ଦେଖିଲି ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କ ଅଳଙ୍କାର ଓ ବସ୍ତ୍ର ନାଥିଲା, ଶୋକରେ ଅତିବିହ୍ୱଳ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ କେଶ ଖୋଲିଯାଇଥିଲା, ତାଙ୍କ ମୁଁହରୁ 'ରାମ! ଲକ୍ଷ୍ମଣ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର ହେଉଥିଲା—ଏହି ସମୟ ଗତି କେମିତି ହେଲା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତାମାନେ ଏହା ମୋତେ କହିଥିଲେ। ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ମୋତେ ଏହି ସବୁ ଘଟଣା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଏହି ସବୁ ଶୁଣିଲାପରେ ମଧ୍ୟ ମୋର କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାର ଶକ୍ତି ଥିଲା ନାହିଁ। କାରଣ, ପଖି ବିନା ପଖ ଥିଲେ କେମିତି କିଛି କାମ କରିପାରିବ? ତଥାପି, ମୋତେ ଯେତେକି ଶକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ତାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ କିଛି କରିପାରିବି— ଏବେ ମୋ କଥା ଶୁଣ, ଆପଣଙ୍କର ପରାକ୍ରମରେ ଭରସା କରି କହୁଛି; ମୁଁ ମୋର ଶବ୍ଦ ଓ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ନିଶ୍ଚୟ, ଯେଉଁ କାମ ରାମଙ୍କ, ସେହି କାମ ମୋର ମଧ୍ୟ; ଏହି ବିଷୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଆପଣମାନେ ସବୁ ବିବେକୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୃଢ଼। ବାନରରାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିବା ଆପଣମାନେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ କରିପାରିବେ; ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପକ୍ଷୀପଙ୍ଖ ମାଳା ସହିତ ବାଣ ତୟାରି ଅଛି। ସେ ବାଣ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକର ଅସ୍ତ୍ରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିବ; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଶକ୍ତିର ଅଧିକାରୀ, ତଥାପି ଆପଣମାନେ ଯେଉଁଠି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କିଛି ଅସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ଏବେ ଅବିଳମ୍ବରେ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରନ୍ତୁ; କାରଣ ଆପଣମାନେ ଭଳି ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ଲୋକ ଦେଖିବାକୁ ବିଳମ୍ବ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହିପରି ଉତ୍ତର ଦେଇ ସମ୍ପାତି ଚୁପ୍ଚାପ ହେଲେ। ଏହିପରେ, କିଶ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡର ଶ୍ରୀମତ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଏକଷଷ୍ଠିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ। ପରେ, ପବିତ୍ର ଜଳାଞ୍ଜଳି ଓ ସ୍ନାନ କରି, ବାନରମୁଖ୍ୟମାନେ ସେଇ ପର୍ବତର ଉପରେ ସମ୍ପାତିଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ବସି ଘେରି ରହିଲେ। ସମ୍ପାତି ଆନନ୍ଦ ଓ ବିଶ୍ୱାସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିବା ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପୁଣି କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ— "ବାନରମାନେ ଚୁପ୍ଚାପ ଓ ଧ୍ୟାନଦେଇ ମୋର କଥା ଶୁଣ; ମୁଁ ମୈଥିଳୀ ସମ୍ପର୍କରେ ଯେଉଁ ସତ୍ୟ ଜାଣେ, ତାହା କହିବି। ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ, ହେ ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମା, ମୁଁ ଏହି ଵିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ ପଡ଼ିଗଲି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ଦହିଗଲି, ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲି। ଛଅ ରାତି ପରେ ଚେତନା ଫେରିଲା, ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇ, ଚାରିଦିଗରେ ଦେଖିଲି, କିନ୍ତୁ କିଛି ଚିହ୍ନିପାରିଲି ନାହିଁ। ପରେ, ସମୁଦ୍ର, ପର୍ବତ, ସମସ୍ତ ନଦୀ, ହ୍ରଦ, ଅଟବୀ ଓ ଦେଶ ଦେଖି, ମୋର ଜ୍ଞାନ ଫେରିଲା। ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଵିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ, ଅନେକ ଶିଖର ଓ ଗୁହାରେ ଭରିଥିବା, ପକ୍ଷୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଘୁଞ୍ଚିଉଠୁଛନ୍ତି, ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ର ତଟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏଠାରେ ଏକ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଥିଲା, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତି ଆଦର କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ନିଶାକର ନାମକ ଋଷି କଠୋର ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ସେ ଋଷି ଆଠ ହଜାର ବର୍ଷ ଏହି ପର୍ବତରେ ବସିଥିଲେ; ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ନିଶାକର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପରେ, ମୁଁ ବିନ୍ଧ୍ୟ ଶିଖରରୁ ବହୁ କଷ୍ଟରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଅବତରଣ କରି, କ୍ଷୁଦ୍ର ଦର୍ଭ ଘାସରେ ଢାକା ପୃଥିବୀରେ ଯାଇପହଁଚିଲି। ସେ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲି, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଳାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରୁଥିଲି; ଏହି ଋଷିଙ୍କୁ ମୁଁ ଓ ମୋ ଭାଇ ଜଟାୟୁ ବାରମ୍ବାର ଦେଖିଥିଲୁ। ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ମଧୁର ପବନ ବହୁଥିଲା; କୌଣସି ଗଛ ଫୁଲ ବା ଫଳ ବିନା ଥିଲା ନାହିଁ। ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଏକ ଗଛର ମୂଳରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲି, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲି। ତାପରେ ଦୂରରୁ ଦେଖିଲି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏକ ଋଷି, ତିର୍ଥସ୍ନାନ କରି ଉତ୍ତର ମୁହାଁ କରି ଫେରୁଛନ୍ତି। ଭାଲୁ, ଗଣ୍ଡା, ବାଘ, ସିଂହ ଓ ବିଭିନ୍ନ ସର୍ପମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଯେପରି ଜୀବମାନେ ଜୀବନଦାତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହନ୍ତି। ଋଷି ଆସିବାକୁ ଦେଖି, ସେଉଁଠିରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ସବୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ, ଯେପରି ରାଜା ଆସିଲେ ସମସ୍ତ ଅମାତ୍ୟ ଓ ସେନା ପଛକୁ ହଟିଯାନ୍ତି। ଋଷି ମୋତେ ଦେଖି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଓ ଆଶ୍ରମକୁ ପୁନଃ ଯାଇଲେ; କିଛି ଖ୍ଷଣ ପରେ ବାହାରି ମୋତେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— 'ମୃଦୁ ଚରିତ୍ର, ତୁମ ଓଷ୍ଟ୍ରପଙ୍ଖ ଦେଖି ଅନୁମାନ କରୁଛି: ତୁମର ଦୁଇଟି ପଖ ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଯାଇଛି, ତଥାପି ତୁମର ପ୍ରାଣ ସରିରରେ କଷ୍ଟରେ ଅଛି।