ଜାମ୍ବବାନ୍, ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନର, ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଭୂମିରୁ ଉଠି ଗୃଧ୍ରରାଜ ସମ୍ପାତିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ସେମାନେ ଉତ୍ସୁକତାରେ ପଚାରିଲେ, “ସୀତା କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି? କିଏ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛି? କିଏ ମୈଥିଲୀକୁ ହରଣ କରିଛି? ଦୟାକରି ସବୁ କଥା ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ, ଏବଂ ଆମ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ପାଇଁ ଆପଣ ଦିଗ୍ଦର୍ଶନ କରନ୍ତୁ।” ତା’ପରେ ସେମାନେ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟମଧ୍ୟରେ କହିଲେ, “ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ବାଣର ଶକ୍ତି କିଏ ଅବହେଳା କରିପାରିବ? ସେଗୁଡ଼ିକ ତ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ବଜ୍ରପାତ ସମ ଏକାଉଁଥିବା ଗତିରେ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଆଘାତ କରେ।” ସମ୍ପାତି, ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ବାନରମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସୀତାଙ୍କ ସନ୍ଦେଶ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ, ସେମାନୋ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଆନନ୍ଦ ସହିତ କହିଲେ, “ମୁଁ କିପରି ବୈଦେହୀଙ୍କ ହରଣ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛି, କିଏ ମତେ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ ଏବଂ ସେ ଚକ୍ଷୁଶାଳି ସ୍ତ୍ରୀ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେ ଶୁଣନ୍ତୁ। ମୁଁ, ବୟସ୍କ ଓ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଏହି ପର୍ବତ ଦୁର୍ଗରେ ଅପରିଚଳିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିଲି, ମୋର ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ସାହ ହ୍ରାସ ପାଇଛି। ମୋର ପୁଅ ସୁପାର୍ଶ୍ୱ, ଯିଏ ଉଡ଼ିବା ମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ସମୟ ଅନୁସାରେ ମତେ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ସଂଜୀବିତ କରେ। ଗାନ୍ଧର୍ବମାନେ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ତୀବ୍ର, ନାଗମାନେ କ୍ରୋଧରେ ତୀବ୍ର, ଏବଂ ପଶୁମାନେ ଭୟରେ ତୀବ୍ର; ତେଣୁ ଆମର ଭୋକ ମଧ୍ୟ ତୀବ୍ର। ଏକ ଦିନ, ମୁଁ ଭୋକା ଓ ଖାଦ୍ୟ ଆଶାରେ ଥିଲି, ମୋ ପୁଅ ଯିଏ ମାଂସ ଖାଇନଥିଲେ, ସେ ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ସେ, ଖାଦ୍ୟ ନ ମିଳି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ମୋର ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇ, ମୋର ଅନୁମତି ପାଇ ଏହି କଥା ସତ୍ୟ ସହିତ କହିଲେ: “ପିତାଜୀ, ସମୟ ଅନୁସାରେ ମାଂସ ଆଶା କରି, ମୁଁ ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଉଡ଼ି, ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲି। ସେଠାରେ, ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ହଜାର ଜନ୍ତୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ଏକା ସେଇଁ ପଥ ଅଟକେଇଥିଲି, ମୋର ମୁଁ ନିରବ ଓ ବନ୍ଦ ଥିଲା। ସେଠି, ମୁଁ ଦେଖିଲି ଏକ ଜଣଙ୍କୁ, ଯିଏ ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ଏକ ମହିଳାଙ୍କୁ ବୋହି ଯାଉଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦେହ ଭଙ୍ଗୁର କାଳିକା ଭଳି ଦେଖାଉଥିଲା। ସେମାନେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ମନେ ସେଠାରେ ଖାଦ୍ୟ ଲାଗି ମୃଦୁ ଓ ସମ୍ମାନିତ ଶବ୍ଦରେ ପଥ ଚାହିଲି। ପୃଥିବୀରେ କେହି ନାହାନ୍ତି ଯେଉଁମାନେ ମିଳନରେ ଆସିଥିବାକୁ ଆଘାତ କରନ୍ତି; ତେଣୁ ମୋ ପରି କେଉଁଠି ଏପରି କରିପାରିବ? ସେଉଁଠାରେ ସେ ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଏତେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚାଲିଗଲେ, ଯେଉଁପରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଦବାଇ ଦେଉଛନ୍ତି। ଏବଂ ମୋ ପାଖକୁ ଦେବତାମାନେ ଆସି ସମ୍ମାନ କଲେ। ବଡ଼ ବଡ଼ ଋଷିମାନେ ମୋତେ କହିଲେ, ‘ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ସୀତା ଜୀବିତ; କିପରି ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସୁରକ୍ଷିତ ଅଛନ୍ତି, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।’ ଏହିପରି ଦ୍ୱୀପ୍ରଭା ଶିଦ୍ଧମାନେ ଯାହା କହିଲେ, ତାହା ମାଧ୍ୟମରେ ମୋତେ ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣ ବିଷୟରେ ଜଣାଗଲା। ମୁଁ ଦେଖିଥିଲି ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ତାଙ୍କ ଗହନା ଓ ବସ୍ତ୍ର ଛିନ୍ନ, ଶୋକରେ ଭାସ୍ୱାନ୍। ତାଙ୍କ କେଶ ଖୋଲା, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ—ଏହି ଅବଧି ବିତିଗଲା ବୋଲି ବାକ୍ପଟୁମାନେ କହିଥିଲେ। ମୋ ପୁଅ ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୁହିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଶୁଣିଲାପରେ ମଧ୍ୟ ମୋର କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଇଚ୍ଛା ହେଲା ନାହିଁ। କାରଣ ଡାଣା ନଥିବା ପକ୍ଷୀ କେମିତି କିଛି କାମ କରିପାରିବ? ତଥାପି, ମୋତେ ଯେଉଁଟି ହେଉଛି, ମୋର ଶବ୍ଦ ଓ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା କିଛି କରିବି। ଏବେ ମୋ କଥା ଶୁଣ, ତୁମେମାନେ ଶୂରବୀର ଥିବାରୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ତୁମେମାନେ ଯାହା ଚାହ ତାହା କରିବି। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଯାହା ରାମଙ୍କ କାମ, ତାହା ମୋର ମଧ୍ୟ—ଏହି ବିଷୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତୁମେମାନେ ଉତ୍ତମ ବିଚାରଶୀଳ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପୀ। ବାନରରାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ତୁମେମାନେ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର; ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଗୃଧ୍ରପଙ୍ଖୀ ତୀର ତିଆରି। ସେଗୁଡ଼ିକ ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଅଟକେଇପାରିବ। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦଶମୁଖ ରାବଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଶକ୍ତିର ଧାରକ; ତଥାପି ତୁମେମାନେ ଯେଉଁମାନେ କ୍ଷମତାଶାଳୀ, ସେମାନେ ପାଇଁ କିଛି ଅସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଏହିପରି, ବିଲମ୍ବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୟୋଜନ ନାହିଁ—ଏବେ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ନିଅ। ତୁମେମାନେ ଜେଉଁମାନେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍, ସେମାନେ କେବେ ବିଳମ୍ବ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହା ପରେ, ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ମହାନ୍ ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏକାଷଠିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିବ। ତା’ପରେ, ଜଳଅଞ୍ଜଳି ଦେଇ ନ୍ୟାସ କରି, ବାନରମୁଖ୍ୟମାନେ ସେ ଶୋଭାମୟ ପର୍ବତରେ ସମ୍ପାତିଙ୍କୁ ଚାରିପଟେ ବସିଲେ। ସମ୍ପାତି, ଆନନ୍ଦ ଓ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପୁଣି ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ବାନର ମଧ୍ୟରେ ବସି, କହିଲେ, “ବାନରମାନେ ନିରବ ଓ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ; ମୁଁ ମୈଥିଲୀ ବିଷୟରେ ଯେତେ ଅନୁଭବ କରିଛି, ସେ ସତ୍ୟ କଥା କହିବି। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ହେ ନିର୍ମଳମନା, ମୁଁ ଏହି ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ପଡ଼ିଥିଲି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ଦହିଗଲି, ଶରୀର ଅତିଶୟ କ୍ଷୀଣ। ଛଅ ରାତି ପରେ ଚେତନା ଫେରିଲା, ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଚାରିପଟେ ଦେଖିଲି, କିଛି ଚିହ୍ନିପାରିଲି ନାହିଁ। ତା’ପରେ, ସମୁଦ୍ର, ପର୍ବତ, ସମସ୍ତ ନଦୀ, ହ୍ରଦ, ଅରଣ୍ୟ, ଦେଶ ଦେଖି, ମୋର ବୁଦ୍ଧି ଫେରିଲା। ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିନ୍ଧ୍ୟ, ଅନେକ ଶିଖର ଓ ଗୁହା ଥିବା, ଖୁସିର ପକ୍ଷୀମାନେ ଭରିଥିବା, ସମୁଦ୍ରର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ। ଏଠି ଏକ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଥିଲା, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତିଶୟ ମାନ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ନିଶାକର ନାମକ ଏକ ମହାର୍ଷି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ଏଠି ଆଠ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ସେ ଏହି ପର୍ବତରେ ରହିଥିଲେ; ପରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ନିଶାକର ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ବିନ୍ଧ୍ୟ ଶିଖରରୁ କଷ୍ଟରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଅବତରଣ କରି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦର୍ଭ ଘାସ ଭରିଥିବା ପୃଥିବୀରେ ବେଦନା ସହି ଫେରିଲି।