ବନର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅପରାଧ ଘଟିଥିଲା, ଯାହାର ଫଳରେ ଆମେ ମାଂସାହାରୀ ହେଇଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲୁ। ଏହି ଦୁଷ୍ମନି, ଯାହା ମୋ ଭାଇଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିଲା, ତାହାକୁ ମୁଁ ଅବଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିବି। ଏଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ମୁଁ ରାବଣଙ୍କୁ ଓ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଦେଖୁଛି; ଆମେ ମଧ୍ୟ ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିଛୁ। ଏହି ପ୍ରକୃତି, ପୋଷଣ ଓ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ହେ ଵାନରମାନେ, ଆମେ ସଦା ଶତ ଯୋଜନା ଓ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖିପାରୁ। ଆମର ଜୀବନ ଏପରି ଭାବେ ନିୟତ, ଯେଉଁଠି ସେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧା ମାନେ ତଳ ଗଛ ତଳେ ନିଜ ଜୀବିକା ଚାଲାନ୍ତି। ଏବେ ଲୁଣ ଜଳର ଏହି ବିରାଟ ସମୁଦ୍ର କେମିତି ଅତିକ୍ରମ କରିବାଉପାୟ ଖୋଜ; ଅପରାହ୍ନ ପରେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚି, ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ସଫଳ ହେଉ। ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ତୁମମାନେ ସମୁଦ୍ର, ଯେଉଁଠି ବରୁଣ ବାସ କରନ୍ତି, ସେଠାକୁ ନେଇଯିବି; ଏଠାରେ ମୋ ଭାଇ, ଯିଏ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଗଲେ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳ ଦାନ କରିବି। ଏପରି ଭାବେ ସେମାନେ ସମୁଦ୍ର କୂଳକୁ ସମ୍ପାତିଙ୍କୁ ନେଇଗଲେ, ଯାହାଙ୍କର ପଖା ଜଳିଯାଇଥିଲା। ପରେ ସେମାନେ ରାଜା ପକ୍ଷୀକୁ ସେଉଁଠି ଫେରାଇ ଦେଲେ ଓ ତାଙ୍କଠାରୁ ସୂଚନା ପାଇ ସମସ୍ତେ ଖୁସି ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାମାୟଣର ପଞ୍ଚାଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ସମ୍ପାତିଙ୍କ ଅମୃତ ସମ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ ଉଲ୍ଲାସିତ ହେଲେ। ତାପରେ ଜାମ୍ବବାନ୍, ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କ ସହିତ ଦୃତ ଭାବେ ଉଠି, ସମ୍ପାତିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ସୀତା କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି? କିଏ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛି? କିଏ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ହରଣ କଲା? ଦୟାକରି ସବୁ କଥା କୁହ, ଆମେ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ମାନେ ତୋମକୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦିଅ।" ସେଉଁଠି ଜାମ୍ବବାନ୍ କହିଲେ, "ଦଶରଥପୁତ୍ରଙ୍କ ବାଣ ଶକ୍ତିକୁ କିଏ ଅନୁଦାନ କରେନି? ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରହାର ସମ ତାହା।" ସମ୍ପାତି ବାନରମାନେ ଉପରେ ଆଶ୍ୱାସ ଦେଇ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, "ଶୁଣ, କିପରି ମୁଁ ବୈଦେହୀଙ୍କ ହରଣ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲି, କିଏ ମୋତେ କହିଲା ଓ ସେ ବିଶାଳ ନୟନୀ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି।" "ମୁଁ ବହୁଦିନ ଧରି ଏହି ପାହାଡ଼ ଉପରେ ବୃଦ୍ଧ ଓ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିଲି। ମୋ ଝିଅ ସୁପାର୍ଶ୍ୱ, ଯିଏ ଉତ୍ତମ ଉଡ଼ନ୍ତା ପକ୍ଷୀ, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ମୋତେ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ପୋଷଣ କରୁଥିଲା। ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ କାମନାରେ, ସର୍ପମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଓ ପଶୁମାନେ ଭୟରେ ଉତ୍କଟ; ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଆମର ଭୋକ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କଟ।" "ଏକଦିନ ଭୋକା ଓ ଖାଦ୍ୟ ଆଶାରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିବା ବେଳେ, ମୋ ଝିଅ ଯିଏ ମାଂସ ଖାଉନଥିଲା, ସାନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଲା। ସେ ଭୋକରେ ପୀଡିତ, ମୋ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇ, ଅନୁମତି ମିଳି ନିଜ ଅନୁଭୂତି କହିଲା।" "ପିତା, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ମାଂସ ଆଶାରେ ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଉଡ଼ି ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରରେ ଅଶ୍ରୟ ନେଲି। ସେଠାରେ ହଜାର ଜୀବ ମଧ୍ୟରୁ ମୁଁ ଏକା ରାସ୍ତା ଅଟକେଇ, ମୁଁ ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଲି।" "ସେଠାରେ ମୁଁ ଦେଖିଲି, ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ପୁରୁଷ ଏକ ନାରୀଙ୍କୁ ନେଇଯାଉଛନ୍ତି, ସେ ଅନ୍ଧକାର କାଜଳ ପିଣ୍ଡ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।" "ମୁଁ ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଭଦ୍ର ଓ ବିନୟ ଶବ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲି। ପୃଥିବୀରେ କେହି ମଧ୍ୟ ଏପରି ଭାବେ ମିଳନ୍ତାକୁ ପ୍ରହାର କରେନାହାନ୍ତି, ତେଣୁ ମୋ ପରି ନିମ୍ନ ଜନ ତାହା କେମିତି କରିବେ?" "ସେ ତାପରେ ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ବିପୁଳ ବେଗରେ ଯାଇଯାଇ, ମୁଁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲି।" "ମହାର୍ଷିମାନେ ମୋତେ କହିଲେ, 'ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ସୀତା ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି; ସେ ତାଙ୍କ ସ୍୵ାମୀଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବେ ଯାଉଛନ୍ତି।'" "ସେଉଁଠି ସିଦ୍ଧମାନେ ମୋତେ ଯେଉଁପରି ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ତାହା ମାଧ୍ୟମରେ ମୁଁ ଜାଣିଲି ଯେ ସେ ରାବଣ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା।" "ମୁଁ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ଯିଏ ଅଳଙ୍କାର ଓ ବସ୍ତ୍ର ହୀନ, ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ।" "ତାଙ୍କର କେଶ ଖୁଲିଥିଲା, ସେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ନାମ ଦେଇ ଡାକୁଥିଲେ—ଏହି ସମୟ ଯେପରି ଚାଲିଗଲା, ତାହା କଥାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାକ୍ପଟୁମାନେ କହିଛନ୍ତି।" "ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ଏ ସବୁ ଘଟଣା ମୋତେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୁହିଲେ; କିନ୍ତୁ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋର କିଛି କରିବାର ଶକ୍ତି ଥିଲାନି।" "ପଖା ହୀନ ପକ୍ଷୀ କେମିତି କିଛି କାମ କରିପାରିବ? କିନ୍ତୁ ମୋର ଶବ୍ଦ ଓ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଉପକାର ହୁଏ, ମୁଁ ତାହା କରିବି।" "ତୁମେ ମୋର ବଳ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କର, ମୁଁ ଏବେ କିଛି କହିବି, ଶବ୍ଦ ଓ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବି।" "ଯାହା ରାମଙ୍କ କାମ ସେ ମୋର କାମ—ଏଥିରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ତୁମେ ସମସ୍ତେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ସକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପର।" "ବାନର ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ତୁମେ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର; ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କିରାଣୀ ପଂଖୀ ମୁଣ୍ଡିତ ବାଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୟାରି।" "ତିନି ଲୋକର ଅସ୍ତ୍ରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରୟାପ୍ତ; ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଶକ୍ତିର ଧାରକ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଯାହାକୁ କରିପାରିବା, ତାହା କିଛି ଦୁର୍ଲଭ ନୁହେଁ।" "ଏହିପରି, ବିଳମ୍ବ ଅପେକ୍ଷା ନାହିଁ—ଏବେ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆ; ଯେପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବିଳମ୍ବ କରନ୍ତି ନାହିଁ।" ଏହିପରି ଅନୁଷ୍ଠାନ ପରେ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏକଷଠିଏଁ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ପରେ, ଜଳ ଦାନ ଓ ସ୍ନାନ କରି, ବାନରମୁଖ୍ୟମାନେ ସେ ଗୃଧ୍ର ସମ୍ପାତିଙ୍କୁ ଚାରିପଟେ ବସି, ଶୁଭ୍ର ପର୍ବତ ଉପରେ ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଆସିଲେ। ସମ୍ପାତି, ଆନନ୍ଦ ଓ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସରେ ଭରି, ପୁଣିଥରେ କହିଲେ—ଏବେ ଅଙ୍ଗଦ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ବାନର ମଧ୍ୟରେ।