ଏକ ଦିନ, ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅଗ୍ରଣୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି, ସମସ୍ତେ ଏକଠା ହେଇ ମହାପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସେନା ପାଇଁ ଏକ ନୈତିକ ନାୟକ ଚାହୁଁଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଦରେ ନମସ୍କାର କରି ଏପରି କହିଲେ, “ଓ ଦେବ, ଆପଣ ଯେଉଁ ସେନାପତିକୁ ଏପର୍ବ ନିୟୁକ୍ତ କରିଥିଲେ, ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସହିତ ଗଭୀର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଅଛନ୍ତି। ବିଶ୍ୱର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ, ଆପଣ ଏହା ପ୍ରବନ୍ଧ କରନ୍ତୁ, କାରଣ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଛୁ।” ଦେବତାମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ସେମାନେ ଦେବତାମାନେ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରି କହିଲେ, “ପାର୍ବତୀଙ୍କ କଥା ନିଜ ପତ୍ନୀ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସତ୍ୟ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗା, ଯାହାରେ ଅଗ୍ନି ଏକ ପୁତ୍ରକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବେ, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସେନାପତି, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବେ। ପାର୍ବତୀଙ୍କର ବଡ଼ ଝିଅ ଏହି ପୁତ୍ରକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବେ; ଉମା ତାଙ୍କୁ ଅତି ଆଦର କରିବେ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ନମନ କରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ତାପରେ, ସମସ୍ତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୌସୁମ୍ବୀ କଳାଶ ରତ୍ନପ୍ରଭ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଏକ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ନିୟୁକ୍ତ କଲେ। ଦେବତାମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଓ ଦେବ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତୁ: ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଝିଅ ଗଙ୍ଗାରେ ଦିଅନ୍ତୁ।” ଅଗ୍ନି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ଓ ଦେବୀ, ଏହି ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ କର; ଏହା ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଗଙ୍ଗା ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ; ତାଙ୍କର ମହାନତା ଦେଖି ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶକ୍ତି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା। ତାପରେ, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ, ଅଗ୍ନି ଦେବୀଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅଭିଷେକ କଲେ ଏବଂ ଗଙ୍ଗାର ସମସ୍ତ ଧାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲା। ତାହା ପରେ, ଗଙ୍ଗା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସଭାରେ କହିଲେ, “ଓ ଦେବ, ଆପଣଙ୍କର ତୀବ୍ର ଶକ୍ତିକୁ ଧାରଣ କରିପାରିବି ନାହିଁ।” ଅଗ୍ନିଙ୍କ ତୀବ୍ର ଶକ୍ତିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଗଙ୍ଗା ଅତି ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ, ତାପରେ ଅଗ୍ନି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ହୋମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା, ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ଗର୍ଭକୁ ହିମାଳୟ ପର୍ବତର ଢାଳରେ ରଖ।” ଅଗ୍ନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଗଙ୍ଗା ଏହି ଅତି ତୀବ୍ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗର୍ଭକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ। ଓ ନିର୍ମଳ ରାମ, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗର୍ଭ ଗଙ୍ଗାର ଧାରାରୁ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା; ଏହା ଗଳା ହୋଇ ତାର ଚମକ ସୁନା ଗଳା ପରି ଦେଖାଗଲା। ସୁନା ତାର ଚମକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ପୃଥିବୀକୁ ପହଁଞିଲା; ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରୁ ଅପୂର୍ବ ଚମକ ଥିବା ଚାନ୍ଦି, ତାମ୍ବା ଓ କଳା ଲୋହା ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏଠାରେ ତାଙ୍କର ଅଶୁଦ୍ଧି ତା ଓ ସିସା ହେଲା; ଏହି ଶକ୍ତି ପୃଥିବୀକୁ ଆସି ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା। ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗର୍ଭ ପୃଥିବୀରେ ଯୋଗାଇବା ସମୟରେ, ପର୍ବତରେ ଘେରା ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁନାର ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗିତ ହେଲା। ଏହି ସମୟରୁ, ଓ ରାଘବ, ଏହାକୁ ‘ଜାତରୂପ’ ଭାବରେ ଜଣାଯାଉଛି—ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକିଥିବା ସୁନା; ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଘାସ, ଗଛ, ଲତା ଓ ଜାଡ଼ ଗୋଲ୍ଡେନ୍ ହେଇଗଲା। ତାପରେ, ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବାୟୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ କୃତ୍ତିକାମାନଙ୍କୁ ଏହି ଜନ୍ମିତ ଶିଶୁକୁ ପାଳନ କରିବାକୁ ଦିଲେ। କୃତ୍ତିକାମାନେ ଏକ ଉତ୍ତମ ଚୁକ୍ତି କରି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କହିଲେ, “ସେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପୁତ୍ର।” ଦେବତାମାନେ ଘୋଷଣା କଲେ, “ତାଙ୍କୁ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିବା; ସେ ତିନି ଲୋକରେ ଆମର ପୁତ୍ର ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶିଶୁକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବରେ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ, ଯେଉଁ ଶିଶୁ ଗର୍ଭ ଧାରାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପ ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିଲା। ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍କନ୍ଦ ଭାବରେ ଡାକିଲେ, କାରଣ ସେ ଗର୍ଭରୁ ଝରି ଆସିଥିଲେ; ଓ କକୁତ୍ସ୍ଥ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ତାପରେ, କୃତ୍ତିକାମାନଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଦୁଧ ପ୍ରକଟ ହେଲା; ଷଡ୍ମୁଖୀ ଶିଶୁ ଛଟି ମାଁଙ୍କର ଅଂଶୁରୁ ଦୁଧ ନେଲେ। ଏକ ଦିନରେ ଦୁଧ ନେଇ, ନରମ ଶରୀର ଥିବା ଶିଶୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଦାନବ ସେନାମାନଙ୍କୁ ଜୟ କଲେ। ଦେବତାମାନେ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶିଶୁକୁ ଦେବସେନାର ସେନାପତି ଭାବରେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ଓ ରାମ, ଏହିପରି ଗଙ୍ଗା ଓ ଶୁଭ ଶିଶୁ ଜନ୍ମର ଉତ୍ତମ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ ବିବରଣ କରିଛି। ଓ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ଲୋକ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିଥାଏ, ସେ ପୁତ୍ର ଓ ପଉତି ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ ହେଇ ସ୍କନ୍ଦ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ। ଏଠିରେ ବାଲକାଣ୍ଡର ସତେଇ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା; ଏବଂ ଏଠିରୁ ଅଠାଇ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏହି ମଧୁର କଥା ରାମଙ୍କୁ କହିବା ପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆଉ ଏକ କଥା କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ। “ଓ ଶୂର, ଏକ ସମୟରେ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ସଗର; ସେ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଅତି ଆଶା କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସନ୍ତାନହୀନ ଥିଲେ। ଓ ରାମ, ସଗରଙ୍କର ଜେଷ୍ଠ ରାଣୀ କେଶିନୀ, ଏହି ନାମରେ ଭିଦର୍ଭ ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସତ୍ୟବାଦି। ସଗରଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ପତ୍ନୀ ସୁମତି, ଏହି ନାମରେ ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଭଉଣୀ ଓ ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କ ଝିଅ। ଦୁଇ ପତ୍ନୀ ସହିତ ସଗର ରାଜା ମହାନ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ହିମବତ୍ ପର୍ବତର ଭୃଗୁପ୍ରସ୍ରବଣ ଶିଖରକୁ ଗଲେ। ଏକ ଶତବର୍ଷ ପରେ, ସତ୍ୟବାଦୀ ମୁନି ଭୃଗୁ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସଗରଙ୍କୁ ଏକ ଵର ଦେଲେ।