ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ରାବଣ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ଖରାପ, ସେ ନିକଟରେ କିମ୍ବା ଦୂରରେ ଅଛି କି, ତୁମେ ଜାଣିଥିଲେ ଆମକୁ କୁହ। ତାପରେ ଜଟାୟୁଙ୍କର ବଡ ଭାଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସମ୍ପାତି, ନିଜ ସଂଗତ ଶବ୍ଦରେ କଥା କହିଲେ, ଯାହା ଶୁଣି ଵାନରମାନେ ଖୁସି ହେଲେ। ସମ୍ପାତି କହିଲେ, “ମୁଁ ଜଳିଯାଇଥିବା ପଖ ଥିବା ଏକ ଗୃଧ୍ର, ମୋର ଶକ୍ତି ଶେଷ, ମୁଁ କେବଳ ଶବ୍ଦରେ ରାମଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସାହାଯ୍ୟ ଦେବି। ମୁଁ ବରୁଣଙ୍କ ଲୋକକୁ ଜାଣିଛି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତିନି ପଦକୁ ଜାଣିଛି, ଦେବ-ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ଅମୃତ ମଥନକୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣିଛି। ରାମଙ୍କର ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି, ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ମୁଁ ନିଜ ଦାୟିତ୍ୱ ନିଭାଇବି; କିନ୍ତୁ ବୟସର ଦୁଃଖରେ ମୋର ଶକ୍ତି ଶେଷ, ଜୀବନ ଶକ୍ତି କମିଯାଇଛି। ଏକ ଯୁବତୀ, ସୁନ୍ଦର ଆକୃତି ଓ ଶୋଭା ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ, ମୁଁ ଦେଖିଥିଲି ତାଙ୍କୁ ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣ ଉଠାଇନେଉଥିଲା। ସେ ‘ରାମ! ରାମ!’ ଓ ‘ଲକ୍ଷ୍ମଣ!’ ବୋଲି କାନ୍ଦୁଥିଲା; ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଯୁବତୀ ତାଙ୍କର ଭୂଷଣ ବିସର୍ଜନ କରି, ଅଙ୍ଗ ହଳାଇ ଦେଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଶୁଭ୍ର ଚେନା ଜଳଦ ପ୍ରମୁଖ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ପରି ଚମକିଥିଲା, ତାହା କଳା ରାକ୍ଷସ ଉପରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ମୁଁ ଭାବୁଛି ସେ ସୀତା, ଏହା ରାମଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖରୁ ପ୍ରମାଣିତ; ଏବେ ଆମେ ରାବଣଙ୍କର ବସ୍ତି ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ରାବଣ, ବିଶ୍ରବାସଙ୍କ ପୁତ୍ର, ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଭାଇ, ଲଙ୍କା ସହରରେ ବସିଥାଏ। ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦ୍ୱୀପରେ, ଏକ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଶତ ଯୋଜନା ଦୂରରେ, ଅତି ଶୋଭାମୟ ଲଙ୍କା ସହର ଅଛି, ଯାହା ବିଶ୍ୱକର୍ମା ନିର୍ମାଣ କରିଛନ୍ତି। ସେଠି ଜାମ୍ବୁସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାର, ଶୋଭାମୟ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ମଞ୍ଚ, ଏବଂ ବଡ଼ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗର ମହଳ ଅଛି। ଏହା ବଡ଼ ଦେଉଳ ଦ୍ୱାରା ଘିରା, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକିଥାଏ; ସେଠି ବାଇଦେହୀ ଦୁଃଖରେ, ଚେନା ପିନ୍ଧି ରହିଛନ୍ତି। ରାବଣଙ୍କ ଆନ୍ତରିକ ମହଳରେ, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା, ତୁମେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ମୈଥିଳୀ ସୀତାକୁ ଦେଖିପାରିବ। ଲଙ୍କା ସମୁଦ୍ରରେ ସବୁପଟେ ସୁରକ୍ଷିତ, ସମୁଦ୍ର ସୀମା ପରେ, ଏକ ଶତ ଯୋଜନା ଦୂରରେ ଅଛି। ଦକ୍ଷିଣ ତଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ତୁମେ ରାବଣକୁ ଦେଖିପାରିବ; ଏଠାରେ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଏବଂ ଦ୍ରୁତ ଆଗେ ବଢ଼। ମୋର ଜ୍ଞାନରୁ ମୁଁ ଦେଖୁଛି ତୁମେ ଯିବା ପରେ ଫେରିବେ; ପ୍ରଥମ ପଥ ହେଉଛି କୁଲିଙ୍ଗ ପକ୍ଷୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧାନ ଭୋଜୀ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚାଲିଥିବା। ଦ୍ୱିତୀୟ ପଥ ହେଉଛି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ଓ ଗଛ ଫଳ ଭୋଜୀମାନେ ଚାଲିଥିବା; ଭାସ ପକ୍ଷୀମାନେ ତୃତୀୟ ପଥ, କ୍ରଉଞ୍ଚ ଓ କୁରରାମାନେ ତୃତୀୟ ପଥ ଚାଲିଥିବା। ଶ୍ୟେନମାନେ ଚାଉଥିବା ଚତୁର୍ଥ ପଥ, ଗୃଧ୍ରମାନେ ପଞ୍ଚମ ପଥ, ଯେଉଁମାନେ ଶକ୍ତି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଶୋଭା ଓ ଯୁବା ଅଛନ୍ତି। ଷଷ୍ଠ ପଥ ହେଉଛି ହଂସମାନେ ଚାଲୁଥିବା, ଏହା ଗରୁଡଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚାଲିବା; ଗରୁଡଠୁ ଆମର ଉତ୍ପତ୍ତି, ଆପଣମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵାନରମାନେ। ଏକ ଦୁଷ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଇଥିଲା, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆମେ ମାଂସଭୋଜୀ ହେଇପଡ଼ିଲୁ; ଏହି ଶତ୍ରୁତାକୁ ମୁଁ ଶୋଧ କରିବି, ଯାହା ମୋ ଭାଇ ଦ୍ୱାରା ହେଇଥିଲା। ଏଠାରେ ଦଉଡ଼ି ମୁଁ ରାବଣ ଓ ଜାନକୀକୁ ଦେଖୁଛି; ଆମେ ମଧ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଗରୁଡଙ୍କ ଶକ୍ତି ରଖିଛୁ। ଏହିପରି, ଭୋଜନ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରକୃତି ଦ୍ୱାରା, ଵାନରମାନେ, ଆମେ ସଦା ଏକ ଶତ ଯୋଜନା ଓ ତାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୂର ଦେଖିପାରିବା। ଆମର ଜୀବନ ପ୍ରକୃତି ଦ୍ୱାରା ଦୂର ଦେଖିବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ତଳ ଗଛ ମୂଳରେ ଜୀବିକା ଚାଲନ୍ତି। ସମୁଦ୍ର ନମକ ଜଳ ଅଟକାଇବା ପାଇଁ କିଛି ଉପାୟ ଦେଖ; ଵାଇଦେହୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ତୁମେ ନିଜ କାମରେ ସଫଳ ହେଇ ଫେରିବେ। ମୁଁ ଚାହେଁ ତୁମେ ମୋତେ ବରୁଣଙ୍କ ନିବାସ, ସମୁଦ୍ର ପାର କୁ ନେଉ; ମୁଁ ମୋ ଭାଇ, ଦିବ୍ୟ ଆତ୍ମା, ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ନିଜର ପ୍ରାଣ ଦେଇ ଜଳ ଅର୍ପଣ କରିବି। ତାପରେ ସମୁଦ୍ର ତଟକୁ ନେଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଵାନରମାନେ ସମ୍ପାତିଙ୍କୁ, ଯାଙ୍କର ପଖ ଜଳିଯାଇଥିଲା, ନେଇଗଲେ। ପରେ ପକ୍ଷୀ ରାଜାକୁ ତାହାଠାରେ ଫେରାଇ ଦେଇ, ଵାନରମାନେ ଖୁସି ହେଲେ, ଯାହା ଜାଣିପାରିଥିଲେ। ଏହିପରେ ଉନଷ୍ଠି ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ତାପରେ, ଗୃଧ୍ର ରାଜଙ୍କର ଅମୃତ ମୂଲ୍ୟ ବାଣୀ ଶୁଣି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵାନରମାନେ ଖୁସି ହେଇ କଥା କହିଲେ। ଜାମ୍ବବାନ, ଵାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଵାନରଙ୍କୁ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଭୂମିରୁ ଉଠି, ଗୃଧ୍ର ରାଜଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତାବ କଲେ। “ସୀତା କେଉଁଠି? କିଏ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛି? କିଏ ମୈଥିଳୀକୁ ଉଠାଇନେଇଛି? ସମସ୍ତ କଥା ଆମକୁ କୁହ, ଏବଂ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ପାଇଁ ଦିଗ୍ଦର୍ଶକ ହୁଅ।” “କିଏ ଦଶରଥପୁତ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିକୁ ଅଣଦେଖିପାରିବ, ଯାହା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଜୁଳି ପରି ନିକ୍ଷିପ୍ତ ହୁଏ?” ସମ୍ପାତି ଶାନ୍ତି ଦେଇ, ଵାନରମାନେ ଯେଉଁମାନେ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ଓ ସୀତାଙ୍କ ବାର୍ତ୍ତା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ, ସେମାନେ ଖୁସି ହେଇ କହିଲେ। “ଏଠାରେ ଶୁଣ, କିପରି ମୁଁ ବାଇଦେହୀଙ୍କ ଉଠାଇନେବା ବିଷୟ ଶୁଣିଥିଲି, କିଏ ମୋତେ କହିଥିଲା, ଓ କେଉଁଠି ସେ ଭୂମିକୁ ଦେଖିପାରିବା।” “ମୁଁ, ବୟସର ଦୁଃଖରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଏହି ପାହାଡ଼ ଦୁର୍ଗରେ ପଡ଼ିଥିଲି, ମୋର ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ସାହ ଶେଷ। ମୋ ପୁଅ, ସୁପାର୍ଶ୍ୱ, ଉଡ଼ିବା ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ମୋତେ ସମୟସାପେକ୍ଷ ଭୋଜନ ଦେଇ ଜୀବନ ଦେଇଛି, ଯଦିଓ ମୁଁ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି। ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଅତି ଆକାଂକ୍ଷୀ, ସର୍ପମାନେ ଅତି କ୍ରୋଧୀ, ପଶୁମାନେ ଭୟରେ ଅତି, ତେଣୁ ଆମର ଭୋକ ମଧ୍ୟ ଅତି। ଏକଦିନ, ମୁଁ ଭୋକରେ ଦୁଃଖିତ, ଭୋଜନ ଆଶାରେ, ମୋ ପୁଅ, ଯିଏ ମାଂସ ଖାଇନଥିଲା, ସାଂଝ ପାଖରେ ଆସିଲା। ସେ, ଭୋଜନ ଦେଉ ନଥିବାରେ ଦୁଃଖିତ, ମୋର ଖୁସି ବଢ଼ାଇ, ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, ସତ୍ୟ କଥା କହିଲା।” ଏପରି ଦୟାଳୁ ଓ ଉତ୍ସାହୀ ଶବ୍ଦରେ ଗୃଧ୍ର ରାଜ ସମ୍ପାତି ନିଜ ଦେଖିଥିବା ଓ ଜାଣିଥିବା ସମସ୍ତ ତଥ୍ୟ ଵାନରମାନେ ପାଖରେ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ।