ମହାନ୍ୟାୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଅଠାବନ୍ୟ ଅଧ୍ୟାୟର କଥା ଶୁଣ। ମୃତ୍ୟୁ ଆଶା ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ବାନରମାନେ ଦୁଃଖରେ ଯେଉଁ ଶବ୍ଦ କହିଥିଲେ, ସେହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ସାମ୍ପାତି ନାମକ ବୃଦ୍ଧ ଗୃଧ୍ର ଆଖିରେ ଲୁହ ଆଣି, ଗମ୍ଭୀର କଣ୍ଠରେ ବାନରମାନେଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, “ମୋର ଛୋଟ ଭାଇ ଜଟାୟୁ, ଯାହାକୁ ତୁମେ କହିଲେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ୍ୟା କରିଛି। ବୟସ ଓ ପଖ ପତ୍ର ହରାଇବାରୁ, ମୁଁ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଖବର ଶୁଣି ମଧ୍ୟ ସହିଲି, କାରଣ ଆଜି ମୋରେ ଶକ୍ତି ନାହିଁ ଯେ ଭାଇର ପ୍ରତିଶୋଧ ନେଇପାରିବି। ପୂର୍ବେ ବହୁତ ଦିନ ତଳେ, ବୃତ୍ରାସୁର ବଧ ପରେ, ଆମେ ଦୁଇଜଣେ ବିଜୟ ଆଶାରେ ତପ୍ତ କିରଣରେ ଶୋଭିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଆସିଥିଲୁ। ଆମେ ଦୁଇଜଣେ ଦ୍ରୁତଗତିରେ ଆକାଶର ମାର୍ଗ ଢାକି ସ୍ୱର୍ଗ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲୁ, କିନ୍ତୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅଂଶକୁ ପହଞ୍ଚିବା ସମୟରେ ଜଟାୟୁ ଦୁର୍ବଳ ହେଇପଡ଼ିଲେ। ମୁଁ ଭାଇଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ପିଡ଼ିତ ଦେଖି, ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କୁ ମୋ ପଖପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଢାକିଦେଲି। ଏହିଭଳି ମୋର ପଖପତ୍ର ଜଳିଗଲା, ମୁଁ ଭିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ରେ ପଡ଼ିଲି, ଏଠି ରହି ମୁଁ ମୋ ଭାଇ ବିଷୟରେ କିଛି ଶୁଣିପାରିନି। ସାମ୍ପାତିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଅଙ୍ଗଦ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଯଦି ଆପଣ ଜଟାୟୁ ବିଷୟରେ ଆମେ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣିଛନ୍ତି, ତେବେ ଯଦି ଜାଣିଥାନ୍ତି, ସେହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ରାବଣ କେଉଁଠି ବସେ, ଆମକୁ କହନ୍ତୁ। ସେ ନିକଟେ କିମ୍ବା ଦୂରେ ଯେଉଁଠି ଥାଏ, ଆପଣ ଜାଣିଲେ ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।” ତାପରେ ଜଟାୟୁଙ୍କ ବଡ଼ ଭାଇ ସାମ୍ପାତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଧୈର୍ୟବାନ୍, ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦାନୁସାରେ କଥା କହି, ବାନରମାନେଙ୍କୁ ଖୁସି କରିଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, “ମୋ ପଖପତ୍ର ଜଳିଯାଇଛି, ଶକ୍ତି ହରାଇଛି, ତଥାପି ମୁଁ ମାତ୍ର କଥା ଦ୍ୱାରା ରାମଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିବି। ମୁଁ ବରୁଣଙ୍କ ଲୋକ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତିନି ପଦକ୍ଷେପ, ଦେବ-ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧ, ଓ ଅମୃତ ମଥନ ସମ୍ପର୍କରେ ଜାଣେ। ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ କରିବା ଉଚିତ, ତାହା ପ୍ରଥମେ ମୋର ଦ୍ୱାରା କରାଯିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ବୟସ ଓ ଦୁର୍ବଳତାରୁ ମୋ ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ ପାଇଛି। ମୁଁ ଦେଖିଥିଲି, ଏକ ଯୁବତୀ, ସୁନ୍ଦର ଆକୃତି ଓ ଶୋଭାରେ ଭୂଷିତ, ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣ ଦ୍ୱାରା ଉଠେଇ ନିଆଯାଉଥିଲେ। ସେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ‘ରାମ! ରାମ!’ ଓ ‘ଲକ୍ଷ୍ମଣ!’ ବୋଲି କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଅଳଙ୍କାର ପଡ଼ିଯାଉଥିଲା, ଅଙ୍ଗ ଅନ୍ୟୋଲିତ ହେଉଥିଲା। ସେ ଯେଉଁ ସୁନ୍ଦର ରେଶମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ତାହା ପାହାଡ଼ ଉପରେ ରୂଦ୍ରିମା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ଏହି ଅନ୍ଧକାର ରାକ୍ଷସ ଉପରେ ମେଘ ଉପରେ ବିଜୁଳି ପରି ଚମକୁଥିଲା। ରାମଙ୍କ ନାମ ଶୁଣି ମୋତେ ବିଶ୍ୱାସ ହେଲା ଏହି ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା। ଏବେ ମୋ ମୁଁ ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କ ନିବାସ ବିଷୟରେ କହିଛି, ଶୁଣ। ରାବଣ, ବିଶ୍ରବାସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଭାଇ, ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦ୍ୱୀପରେ ଥିବା ଲଙ୍କା ନାମକ ସହରରେ ବସିଛି। ଏହି ଦ୍ୱୀପ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ଦୂରରେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ନିର୍ମିତ ଭବ୍ୟ ଲଙ୍କା ସହର ଅଛି। ଏହି ସହର ଜାମ୍ବୁନଦ ଶୋଣିତ ଦ୍ୱାର, ସୁନାର ମଞ୍ଚ ଓ ମହାନ୍ତ ଶୋଣିତ ମହଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭାପରି ଚମକୁଥିବା ମହାପ୍ରାଚୀର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ଏଠି ଦୁଃଖିତ ଵୈଦେହୀ ସୀତା ରେଶମ ପିନ୍ଧି ରହୁଛନ୍ତି। ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ମୈଥିଳୀ ଏଠି ବନ୍ଦୀ ଅଛନ୍ତି। ଲଙ୍କା ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପାଖରୁ ସୁରକ୍ଷିତ, ଏହି ଶତ ଯୋଜନ ଦୂର ସମୁଦ୍ର ପାର କରି, ଦକ୍ଷିଣ କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ତୁମେ ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବ। ତେଣୁ ବାନରମାନେ, ତ୍ୱରିତ ଓ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଏହିପରି ଚେଷ୍ଟା କର। ମୁଁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଦେଖୁଛି, ତୁମେ ଯିବା ପରେ ନିଶ୍ଚିତ ଫେରିବ। ପ୍ରଥମ ପଥ କୁଳିଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟ ଧାନ ଖାଇଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ଚଲନ୍ତି। ଦ୍ୱିତୀୟ ପଥ ଫଳ ଓ ଦୃଢ଼ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ, ତୃତୀୟ ଭାସ ଓ କ୍ରଉଞ୍ଚ-କୁରରମାନେ, ଚତୁର୍ଥ ଶ୍ୟେନ, ପଞ୍ଚମ ଗୃଧ୍ରମାନେ—ଏମିତି ଶକ୍ତି, ତେଜ, ରୂପ, ଯୌବନ ଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ଏହିପରି ପଥ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଷଷ୍ଠ ପଥ ହଁସମାନେ ଓ ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି, ଆମେ ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ବଂଶଧର। ଏକ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ମାଂସାହାରୀ ହେଲୁ, ଏହି ଦୁଷ୍ମନି ମୋ ଭାଇ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଛି, ମୁଁ ତାହା ପ୍ରତିଶୋଧ ଦେବାକୁ ଚାହେଁ। ଏଠାରୁ ଦଢ଼ିଆ ଭାବେ ମୁଁ ରାବଣ ଓ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଦେଖୁଛି, ଆମେ ମଧ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଗରୁଡ଼ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରୁଛୁ। ତେଣୁ ପୋଷଣ, ଶକ୍ତି, ଓ ପ୍ରକୃତି ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସଦା ଶତ ଯୋଜନ ଓ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୂର ଦେଖିପାରୁ। ଏହି ଦୃଷ୍ଟି ଆମ ପ୍ରକୃତି ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଗଛ ତଳେ ନିଜ ଜୀବନ ଚଳାନ୍ତି। ଏବେ ଲବଣ ଜଳ ଓଲଂଘିବା ପାଇଁ କୌଣସି ଉପାୟ ଖୋଜ, ବୈଦେହୀ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ନିଜ କାମ ସିଦ୍ଧ କରି ଫେରିବ। ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ତୁମକୁ ବରୁଣଙ୍କ ନିବାସ ସମୁଦ୍ର ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ନେଇଯିବି, ମୋ ଭାଇ ମହାତ୍ମା ଜଟାୟୁଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳ ଦାନ କରିବି। ଏହିପରି କହି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେ ସାମ୍ପାତିଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଜଳିଥିବା ପଖପତ୍ର ସହିତ ସମୁଦ୍ର କୂଳକୁ ନେଇଗଲେ। ଏଠାରୁ ସାମ୍ପାତିଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରାଇ ଆଣି, ବାନରମାନେ ଏହି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଖବର ପାଇ ଖୁସି ହେଲେ। ଏଠାରେ ଉନସଠିଅଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏହିପରି ଗୃଧ୍ରରାଜ ସାମ୍ପାତିଙ୍କ ଅମୃତସମ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।