ମନ୍ଦିର ଚାରିପାଖରେ ଜମା ହୋଇଥିବା ବାନରମାନେ ଦୁଃଖ ଭରା ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ—"ଯଦି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ରୁଷ୍ଟ ହେଇଯାନ୍ତି, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ରୁଷ୍ଟ ହେଇଯାନ୍ତି, ତେବେ ଆମେ ଯେଉଁମାନେ ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ, ଆମ ଜୀବନର କିଛି ଆଶା ରହିନାହିଁ।" ଏହି ସମୟରେ ବାନରମାନେ ଜୀବନ ଉପରେ ଆଶା ଛାଡି ଦୁଃଖ ଭରା ଶବ୍ଦରେ ଏକ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ କରିଥିବା ଗୃଧ୍ର, ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁରେ ବାନରମାନେଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲା। ସେ କହିଲା—"ମୋର ଛୋଟ ଭାଇ, ବାନରମାନେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଜଟାୟୁ, ଯେଉଁ ଅପରାଜିତ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହୋଇଥିଲେ।" "ବୟସ ଓ ପରିକ୍ଷୀଣ ପକ୍ଷ ପାଇଁ, ମୁଁ ସେହି ଦୁଃଖ ଶୁଣି ମଧ୍ୟ ସହିଥିଲି, କାରଣ ଆଜି ମୋର ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ମୁଁ ମୋ ଭାଇଙ୍କ ଶତ୍ରୁତାର ପ୍ରତିଶୋଧ ନେଇପାରିବି ନାହିଁ।" "ଦୀର୍ଘ ଦିନ ପୂର୍ବେ, ବୃତ୍ର ହତ ହେବା ପରେ, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଜିତିବା ଆଶାରେ ତେଜସ୍ୱୀ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଗଲୁ। ଆମେ ଆକାଶ ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଉଡି ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଥିଲୁ, କିନ୍ତୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ପହଞ୍ଚିବା ସମୟରେ ଜଟାୟୁ ଅସ୍ଥିର ହେଇପଡିଲେ।" "ମୁଁ ମୋ ଭାଇଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଭାଇପ୍ରତି ମୋର ଅତିରିକ୍ତ ପ୍ରେମରେ, ମୋର ପକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଆଡ଼କୁ ରଖିଲି। ମୋର ପକ୍ଷ ଦଗ୍ଧ ହେଲା, ମୁଁ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡରେ ପଡିଗଲି; ଏଠାରେ ବସିବା ସମୟରେ, ମୁଁ ମୋ ଭାଇଙ୍କ ବିଷୟରେ କିଛି ଖବର ମିଳିନାହିଁ।" ସମ୍ପାତି ଏପରି କହିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଜଟାୟୁ ଭାଇ ଭଳି କଥା ଶୁଣିବା ପରେ, ଅଙ୍ଗଦ ଅତିବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜକୁମାର ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ଯଦି ଆପଣ ଜଟାୟୁ ଭାଇ ବିଷୟରେ ମୋର କଥା ଶୁଣିଛନ୍ତି, ତେବେ ଆପଣ ଜାଣିଥିଲେ, ସେ ରାକ୍ଷସର ନିବାସ କୋଉଁଠି, ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।" "ସେ ଅନ୍ଧ ବୁଦ୍ଧି ରାବଣ, ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟରେ ଅତି ଦୁଷ୍ଟ—ସେ ନିକଟ କିମ୍ବା ଦୂର, ଆପଣ ଜାଣିଥିଲେ, ଦୟାକରି କହିଦିଅନ୍ତୁ।" ତାପରେ ଜଟାୟୁଙ୍କ ବଡ଼ ଭାଇ ସମ୍ପାତି, ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ, ନିଜ ପ୍ରତିମାନ କଥା କହି, ବାନରମାନେଙ୍କୁ ଅନନ୍ଦ ଦେଲେ—"ମୁଁ ଦଗ୍ଧ ପକ୍ଷ ଗୃଧ୍ର, ମୋର ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ବାନରମାନେ; ତଥାପି, ମୁଁ ମୋର ଶବ୍ଦରେ ରାମଙ୍କୁ ସର୍ବାଧିକ ସାହାଯ୍ୟ ଦେବି।" "ମୁଁ ବରୁଣଙ୍କ ଲୋକ ଜାଣେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତିନି ଧାପ ମଧ୍ୟ ଜାଣେ; ଦେବ-ଅସୁରଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ଅମୃତ ମଥନ ମଧ୍ୟ ଜାଣେ।" "ରାମଙ୍କ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ, ପ୍ରଥମେ ମୁଁ କରିବି; କିନ୍ତୁ ବୟସ ମୋର ଶକ୍ତି ନେଇଛି, ମୋର ପ୍ରାଣ ଦୁର୍ବଳ।" "ଏକ ଯୁବତୀ, ସୁନ୍ଦର ଆକୃତି, ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଇ ନେଉଯାଉଥିବା ଦେଖିଛି।" "ସେ 'ରାମ! ରାମ!' ଓ 'ଲକ୍ଷ୍ମଣ!' ବୋଲି କୁହୁଥିଲେ—ସେ ତେଜସ୍ୱୀ ଯୁବତୀ, ନିଜ ଭୂଷଣ ଛାଡି ବାହୁ, ପାଦ ମଡ଼ି ଚିହ୍ନ ଦେଉଥିଲେ।" "ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ଚମକୁଥିବା ମୂଳ୍ୟବାନ ମେଖଳା, ପାହାଡ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭା ଭଳି, କଳା ରାକ୍ଷସ ଉପରେ ବିଜ୍ଳି ଭଳି ଚମକୁଥିଲା।" "ମୁଁ ଭାବୁଛି ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସୀତା, ଯେଉଁଠି ରାମଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ ହେଉଛି; ସେଉଁଠି ରାକ୍ଷସର ନିବାସ ବିବରଣୀ ମୋରୁ ଶୁଣନ୍ତୁ।" "ରାବଣ, ବିଶ୍ରବାସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଭାଇ, ଲଙ୍କା ନଗରରେ ବସିଥାନ୍ତି।" "ଏହି ଦ୍ୱୀପ ଉପରେ, ସାଗର ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ଶତ ଯୋଜନା ଦୂରରେ, ବିଶ୍ୱକର୍ମା ନିର୍ମିତ ଶୋଭାମୟ ଲଙ୍କା ନଗର ଅଛି।" "ସେଉଁଠି ଜାମ୍ବୁ ଶୋଣା ଦ୍ୱାର, ଶୋଣାର ମଞ୍ଚ ଓ ମହା ଶୋଣା ରଂଗ ର ରାଜପ୍ରାସାଦ ଅଛି।" "ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଚମକୁଥିବା ମହା ପରିଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ଏଠାରେ ବିଶାଳ ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିଥିବା ବୈଦେହୀ, ମୂଳ୍ୟବାନ ମେଖଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ବସିଛନ୍ତି।" "ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ବନ୍ଦୀ ହୋଇ, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, ଆପଣମାନେ ଜନକଙ୍କ ରାଜକୁମାରୀ, ମୈଥିଳୀକୁ ଦେଖିପାରିବେ।" "ଲଙ୍କା, ସାଗର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ରକ୍ଷିତ, ସାଗର ଶେଷ ପରେ, ଏକ ଶତ ଯୋଜନା ଅପାର ଅଛି।" "ଦକ୍ଷିଣ ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ, ଆପଣମାନେ ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବେ; ଏଠାରେ, ଶୀଘ୍ର ଓ ଦ୍ରୁତ ଚଳନ କରନ୍ତୁ, ବାନରମାନେ।" "ମୋର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଦେଖୁଛି, ଆପଣମାନେ ଯାଇ ପୁନଃ ଫେରିବେ; ପ୍ରଥମ ମାର୍ଗ କୁଳିଙ୍ଗ ପକ୍ଷୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଧାନ ଖାଇଥିବା ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ।" "ଦ୍ୱିତୀୟ ମାର୍ଗ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଓ ଗଛ ଫଳ ଖାଇଥିବା ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ; ତୃତୀୟ ମାର୍ଗ ଭାସା ଓ କ୍ରଉଞ୍ଚ କୁରରା ପକ୍ଷୀମାନେ।" "ଚତୁର୍ଥ ମାର୍ଗ ଶ୍ୟେନ ପକ୍ଷୀ, ପଞ୍ଚମ ମାର୍ଗ ଗୃଧ୍ରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଶକ୍ତି, ଉତ୍ସାହ, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଯୁବତ୍ୱ ରେ ଶୋଭିତ।" "ଷଷ୍ଠ ମାର୍ଗ ହଁସମାନେ, ଗରୁଡଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି; ଗରୁଡଠାରୁ ଆମର ଉତ୍ପତ୍ତି, ବାନରମାନେ।" "ଏକ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଥିଲା, ଯାହାର ଫଳରେ ଆମେ ମାଂସ ଖାଇବାରେ ଆସିଲୁ; ଏହି ଶତ୍ରୁତା, ଯାହା ମୋ ଭାଇ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିଲା, ମୁଁ ପ୍ରତିଦାନ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛି।" "ଏଠାରେ ଦଉଁ, ମୁଁ ରାବଣ ଓ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି; ଆମେ ମଧ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଗରୁଡଙ୍କ ଶକ୍ତି ରଖିଛୁ।" "ଏହିପରି, ଖାଦ୍ୟ, ଉତ୍ସାହ ଓ ଆମର ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା, ବାନରମାନେ, ଆମେ ସଦା ଏକ ଶତ ଯୋଜନା ଓ ତାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୂର ଦେଖିପାରିବା।" "ଆମର ଜୀବନ ଧାରା ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ଦୂର ଦେଖିବା ପାଇଁ; ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ତାଙ୍କର ଜୀବିକା ଗଛ ମୂଳରେ ଅଛି।" "ସାଗର ଜଳ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ପାଇଁ କିଛି ଉପାୟ ଖୋଜିବା; ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆପଣମାନେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସଫଳ କରି ପୁନଃ ଫେରିବେ।" "ମୁଁ ଚାହୁଁଛି, ଆପଣମାନେଠାରେ ମୁଁ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ବରୁଣଙ୍କ ନିବାସ, ସାଗର ତୀରକୁ ନେଇଯାଉ, ମୋ ଭାଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମା ଯେଉଁ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳ ଦେବି।" ତାପରେ, ସେଉଁଠି ସାଗର ତୀର, ନଦୀ ଓ ଝରା ମହାପତିଙ୍କ ତୀରକୁ ସମ୍ପାତିଙ୍କୁ ନେଇ, ବାନରମାନେ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଚଲିଗଲେ। ସମ୍ପାତିଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରାଇ ଆଣି, ବାନରମାନେ ଆବଶ୍ୟକ ଖବର ମିଳିଥିବାରେ ଅନନ୍ଦ ହେଲେ।