ଜନସ୍ଥାନରେ ବସିଥିବା ମୋ ଭାଇ ଜଟାୟୁ ଓ ଦଶରଥଙ୍କ, ଯିଏ ମୋ ଭାଇଙ୍କ ସ୍ନେହିତ, ସେମାନେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି? ରାମ, ଯିଏ ପ୍ରବୀଣ ଓ ବଡ଼, ଜେଉଁଥିରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠମାନେ ବହୁତ ସ୍ନେହ କରନ୍ତି, ସେପାଇଁ ମୋ ପଖା ପ୍ରବଳ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ଜଳିଯାଇଛି, ମୁଁ ଉଡ଼ିପାରିନାହିଁ; ଏହିପରିସ୍ଥିତିରେ, ଶତ୍ରୁନାଶକ ମହାବୀରମାନେ, ମୁଁ ଏହି ପାହାଡ଼ରୁ ତଳକୁ ଯିବାକୁ ଚାହେଁ। ଏହିପରି ଅନ୍ତର୍ବେଦନାମୟ କଥା ଶୁଣି, ବାନରସେନାର ନେତାମାନେ ସେଉଁଠି ଅବିଶ୍ୱାସ କଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ତାଙ୍କ କ୍ରିୟା ଦେଖି ସନ୍ଦେହ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଉପବାସ ପାଇଁ ବସିଥିଲେ, ଏବଂ ଶିକାର କଲେ—"ଏହି ଗୃଧ୍ର ଆମକୁ ଖାଇଯିବେ।" ଯଦି ଆମେ ଏଠି ବସି ବସି ଉପବାସ କରୁଥିବାବେଳେ ସେ ଆମକୁ ଖାଉନାହାନ୍ତି, ତେବେ ଆମର କାମ ସଫଳ ହେବ ଏବଂ ଆମେ ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତି ପାଇବା। ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ସମସ୍ତ ବାନରନେତା ଏକ ନିଶ୍ଚୟକୁ ପହଁଚିଲେ। ତେବେ ଅଙ୍ଗଦ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରୁ ଅବତରଣ କରି ଗୃଧ୍ର ସମ୍ପାତିଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ—"ମୋ ପ୍ରପୁରୁଷ ଥିଲେ ପ୍ରବଳ ବାନରରାଜ ଋକ୍ଷରାଜ। ସେଙ୍କର ଦୁଇପୁଅ ଥିଲେ—ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ବାଲି। ମୋର ପିତା ବାଲି ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ବିଶ୍ୱର ରାଜା, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ମହାରଥୀ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସହ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସୀତା, ପିତୃବାଚ୍ୟାନୁସାରେ ଧର୍ମର ପଥେ ଚାଲିଥିଲେ। ରାବଣ ଜନସ୍ଥାନରୁ ଶକ୍ତିବଳେ ସୀତାଙ୍କୁ ହରଣ କଲେ। ରାମଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ଥିଲେ ଗୃଧ୍ରରାଜ ଜଟାୟୁ। ସେ ଆକାଶରେ ମୈଥିଲୀ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଉଥିବା ଦେଖି, ରାବଣଙ୍କ ରଥକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ବୃଦ୍ଧ ଓ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ, ସେ ରାବଣଙ୍କ ହାତରେ ବଧ ହେଲେ। ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ପରେ ରାମ ମୋ ଚେଚେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ କରି, ମୋର ପିତାଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ବାଲି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ବନ୍ଧି ଦେଇଥିଲେ, ରାମ ବାଲିଙ୍କୁ ବଧ କରି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଲେ। ଏପରି ଭାବେ ସୁଗ୍ରୀବ ରାଜ୍ୟରେ ଅସୀନ ହୋଇ, ଆମ ବନରମୁଖ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଖୋଜିବାକୁ ପଠାଇଲେ। ଆମେ ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଖୋଜିଲୁ, କିନ୍ତୁ ରାତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଦେଖିବା ଯେମିତି, ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲୁନାହିଁ। ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ସବୁଠି ଖୋଜିଲୁ, ଅଜାଣି ଭୂମି ଭିତରେ ଏକ ମାୟାମୟ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲୁ। ସେଠି ରାଜାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଏକ ମାସ କଟିଗଲା। ବନରରାଜଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରି, ଆମେ ସମୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଦେଲୁ, ଭୟରୁ ଉପବାସ ଆରମ୍ଭ କଲୁ। ଯଦି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରୁଷ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି, ତେବେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ଆଶା ନାହିଁ।" ଏପରି ନିରାଶାମୟ କଥା ଶୁଣି, ଗୃଧ୍ର ସମ୍ପାତି ନୟନରେ ଅଶ୍ରୁ ନେଇ ବାନରମାନେଁକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ମୋ ଛୋଟ ଭାଇ ଜଟାୟୁ, ଯେଉଁଠି ତୁମେ କହିଲ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣଙ୍କ ହାତରେ ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି। ବୟସ ଓ ପଖା ହରାଇ ଯିବାରୁ, ଏହି ଦୁଃଖକଥା ଶୁଣି ବି ମୁଁ ସହିଲି, କାରଣ ଏବେ ମୋର ଶକ୍ତି ନାହିଁ ଭାଇଙ୍କ ଶତ୍ରୁତାର ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବା ପାଇଁ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ବୃତ୍ରବଧ ପରେ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଜୟ ପାଇଁ ତାପସ୍ୱୀ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଆକାଶପଥ ଦେଇ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଉଡ଼ିଲୁ। ସୂର୍ଯ୍ୟର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ପହଁଚିଲେ, ଜଟାୟୁ ତାପରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହେଲେ। ମୁଁ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେଖି, ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କୁ ମୋ ପଖା ଦେଇ ଆଡକଲି। ମୋ ପଖା ଜଳିଗଲା, ମୁଁ ଭିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ରେ ପଡ଼ିଲି, ଏଠି ବସି ମୁଁ ଭାଇଙ୍କ ବିଷୟରେ କିଛି ଖବର ନ ପାଇଲି।" ଏପରି ସମ୍ପାତିଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ଅଙ୍ଗଦ—"ଯଦି ଆପଣ ଜଟାୟୁ ବିଷୟରେ ଆମେ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣିଛନ୍ତି, ତେବେ ରାବଣ କେଉଁଠି ରହୁଛନ୍ତି, ନିକଟ କିମ୍ବା ଦୂର, ଯଦି ଜାଣନ୍ତି, ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।" ତେବେ ଜଟାୟୁଙ୍କ ବଡ଼ଭାଇ ସମ୍ପାତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ମନ୍ଦ୍ର ଶବ୍ଦରେ ମକଡ଼ାମାନେଁକୁ ଖୁସି କରାଉଥିବା ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ମୋ ପଖା ଜଳିଯାଇଛି, ଶକ୍ତି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ମାତ୍ର କଥା ଦ୍ୱାରା ରାମଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସାହାଯ୍ୟ ଦେବି। ମୁଁ ବରୁଣର ଲୋକ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତିନି ପଦକ୍ରମ, ଦେବ-ଅସୁର ଯୁଦ୍ଧ, ଏବଂ ଅମୃତ ମନ୍ଥନ ସବୁ ଜାଣିଛି। ରାମଙ୍କ କ୍ଷେମ କାର୍ଯ୍ୟ ଯାହା ଅଛି, ପ୍ରଥମେ ମୋଠାରେ ହେବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ବୟସ ଓ ଦୁର୍ବଳତାରେ ମୋର ଶକ୍ତି ଶେଷ। ଏକ ଯୁବତୀ, ଶୋଭାମୟ ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ସୁସଜ୍ଜିତ, ମୁଁ ଦେଖିଥିଲି, ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ନେଉଥିଲେ। ସେ 'ରାମ! ରାମ!' ଓ 'ଲକ୍ଷ୍ମଣ!' ବୋଲି କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଅଳଙ୍କାର ଛାଡ଼ି ଦେଉଥିଲେ, ଅଙ୍ଗ କମ୍ପିଥିଲା। ତାଙ୍କ ମୃଦୁ ବସ୍ତ୍ର ନୀଳ ମେଘ ଉପରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଯେପରି ଚମକେ, ସେପରି ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କ ଶରୀର ଉପରେ ଚମକୁଥିଲା।" ଏଭଳି ଅତୀତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର ଦୁଃଖ, ସଂଘର୍ଷ ଓ ଆଶାର କଥା ବାନରମାନେଁ ଓ ଗୃଧ୍ର ସମ୍ପାତିଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିଲା।