ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଅପମାନିତ ହେବା ପରେ, ସେ ଭୂମିକୁ ଶାପ ଦେଲେ—“ଓ ଭୂମି, ତୁମେ ଏକ ରୂପରେ ରହିବାକୁ ପାରିବ ନାହିଁ; ତୁମେ ବହୁ ଜନନୀ ଭାବେ ଏକତା ହେବା।” ଏବଂ, ତାଙ୍କର ମନ ଅନ୍ଧାରିତ ହେବାରୁ, ସେ ଅନ୍ୟ ଜଣେକୁ ଏହି ଭାବରେ ଶାପ ଦେଲେ—“ତୁମେ ପୁତ୍ରର ଆନନ୍ଦ ଉପଲବ୍ଧ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ ମୋର ପୁତ୍ରକୁ ଚାହିଲାନି ଏବଂ ମୋତେ କ୍ରୁଧ କରିଛ।” ଏହି ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ ଶିବ, ଭାରୁଣଙ୍କ ରକ୍ଷିତ ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଶିବ ଏବଂ ଦେବୀ ଉମା, ହିମବତ ଜନିତ ଏକ ପର୍ବତର ଉତ୍ତର ପ୍ରବାଳରେ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଓ ରାମ, ଏହି କଥା ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା ତୁମକୁ କହିଛି; ଏବେ ମୁଁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା କହିବି, ଶୁଣ। ଏଠାରେ ଏକ ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଶିବ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ, ଦେବତାମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନଙ୍କର ପିତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କର ସେନାପତି ପାଇଁ ଏକ ଅଭିପ୍ରାୟ ନେଇ। ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ—“ଓ ଦେବତା, ଯେ ସେନାପତି ତୁମେ ଆଗରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲା, ସେ ଏବେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସହ ଗଭୀର ତପସ୍ୟାରେ ଲଗିଛି। ଏବେ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଯେଉଁ କାମ ହେବା ଉଚିତ, ତୁମେ ଏହା କର, କାରଣ ତୁମେ ଆମର ପରମ ଆଶ୍ରୟ।” ଦେବତାମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ସନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ ଏବଂ କହିଲେ—“ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା ଯାହା କହିଛି, ଏହା ନିଜ ଜନନୀମାନେ ସହିତ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ଯଥାୟ, ତାଙ୍କର କଥା ପବିତ୍ର ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସତ୍ୟ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗାରେ, ଅଗ୍ନି ଏକ ପୁତ୍ରର ଉତ୍ପତ୍ତି କରିବେ, ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କର ସେନାପତି ହେବେ, ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କର ସଂହାର କରିବେ। ପାହାଡ଼ର ରାଜାଙ୍କର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ କନ୍ୟା ତାହାକୁ ସମ୍ମାନ କରିବେ; ଉମା ତାଙ୍କୁ ବଡ଼ ଆଦର ଦେବେ, ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଓ ରଘୁବଂଶୀ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ନମନ କରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ। ତାପରେ, ସମସ୍ତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରତ୍ନ ଭୂଷିତ କୈଳାସକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଏକ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଅଗ୍ନିକୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ଦେବତାମାନେ କହିଲେ—“ଓ ଦେବତା, ଏହି କାମ କର; ତୁମ ଶକ୍ତିକୁ ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା ଗଙ୍ଗାରେ ଉତ୍ସର୍ଗ କର।” ଅଗ୍ନି ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ, ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ—“ଓ ଦେବୀ, ତୁମେ ଏହି ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ କର; ଏହା ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ।” ଗଙ୍ଗା ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ; ତାଙ୍କର ମହିମା ଦେଖି, ଅଗ୍ନିର ଶକ୍ତି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା। ଏପରେ, ଓ ରଘୁବଂଶୀ, ଅଗ୍ନି ଦେବୀଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଅନୁଳେପନ କଲେ, ଏବଂ ଗଙ୍ଗାର ସମସ୍ତ ଧାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ଗଙ୍ଗା ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମ୍ମିଳନରେ କହିଲେ—“ଓ ଦେବତା, ମୁଁ ତୁମର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଶକ୍ତିକୁ ଧାରଣ କରିପାରିବି ନାହିଁ।” ଏହି ଅଗ୍ନିର ତାପରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ଗଙ୍ଗା ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ଏବଂ ଅଗ୍ନି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ହୋମ ଗ୍ରହଣକାରୀ, କହିଲେ—“ଏହି ଗର୍ଭକୁ ହିମାଳୟର ପ୍ରବାଳରେ ରଖ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଗଙ୍ଗା ତାଙ୍କର ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଗର୍ଭକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ। ଓ ପାପହୀନ, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ ଗର୍ଭ ଗଙ୍ଗାର ଧାରାରୁ ବାହାରିଲା; ତାହାର ଚମକ ପିଗ୍ଲି ହୋଇଥିବା ସୁନାର ଦୀପ୍ତିର ସମାନ ଥିଲା। ସୁନା ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ଚମକ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା ଚାନ୍ଦି, ତାଙ୍କର ତୀବ୍ରତାରୁ ତାମ୍ବା ଏବଂ କଳା ଲୋହା ଉପଜିଲା। ଏଠାରେ ଗଙ୍ଗାର ଅଶୁଦ୍ଧି ଷଂ ଏବଂ ସିସା ହେଲା; ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ଏହି ଭାବରେ ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା। ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ଗର୍ଭ ରଖାଯିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ପର୍ବତରେ ଘିରିଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ସୁନାର ଦୀପ୍ତିରେ ଆବୃତ ହେଲା। ସେହି ସମୟରୁ, ଓ ରଘୁବଂଶୀ, ଏହା 'ଜାତରୂପ' ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲା—ଏହି ସୁନା ଅଗ୍ନିର ଦୀପ୍ତି ସମାନ; ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଘାସ, ଗଛ, ଲତା, ଗୁଡିକୁ ସୁନାର ରଙ୍ଗ ଲାଗିଗଲା। ତାପରେ, ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ବାୟୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ, କୃତିକାମାନେକୁ ଏହି ଜନ୍ମ ନିଆ ଶିଶୁକୁ ପୋଷଣ କରିବାକୁ ଦିୟାପ୍ତ କଲେ। କୃତିକାମାନେ ଦୃଢ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ନବଜାତକୁ ଦୁଧ ଦେବାର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସମ୍ମତି କରିଲେ—“ସେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର ପୁତ୍ର।” ତାପରେ, ଦେବତାମାନେ କହିଲେ—“ତାହାକୁ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେବ; ସେ ତିନି ଲୋକରେ ଆମ ପୁତ୍ର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ, ଏହିର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଶିଶୁକୁ ଗର୍ଭ ଧାରାରୁ ଉପଜିଥିବା ଦିବ୍ୟ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ, ଯେପରି ତାହା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ 'ସ୍କନ୍ଦ' ଭାବରେ ଡାକିଲେ, କାରଣ ସେ ଗର୍ଭର ଧାରାରୁ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଥିଲେ; ଓ କକୁତ୍ସ୍ଥ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଦୀପ୍ତିମାନ। ତାପରେ, କୃତିକାମାନଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦୁଧ ପ୍ରକଟ ହେଲା; ଷଠ ମୁହଁ ଥିବା ସେ ଶିଶୁ ଷଠଜଣୀଙ୍କର ସ୍ତନରୁ ଦୁଧ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏକ ଦିନରେ ଦୁଧ ଗ୍ରହଣ କରି, ମୃଦୁ ଶରୀର ଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେ ଶିଶୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଦାନବ ସେନାମାନେଙ୍କୁ ବିଜୟ କଲେ। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେବସେନାର ସେନାପତି ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ଓ ରାମ, ଏଭଳି ମୁଁ ତୁମକୁ ଗଙ୍ଗା ଏବଂ ଶୁଭ ଶିଶୁର ଜନ୍ମ କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିଛି। ଓ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ଲୋକ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିଥାନ୍ତି, ସେ ପୁତ୍ର ପଉତି ଦେଇ ଶ୍ରୀ ସ୍କନ୍ଦ ଲୋକକୁ ଉପଲବ୍ଧ କରିପାରିବେ। ଏହିଭଳି ଶ୍ରୀମତ୍ ବାଲକାଣ୍ଡର ଇଉଁ ସର୍ଗାର ଶେଷ ହେଲା। ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମତ୍ ବାଲକାଣ୍ଡର ଅଠତୀଁ ସର୍ଗା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି।