ଅଙ୍ଗଦ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଓ କାନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଦର୍ଭା ଘାସ ଉପରେ ପଡ଼ି ରହିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ବନରାଜମାନେ ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦି ପଡ଼ିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଖିରୁ ତାପ ଲଗା ଲୁହ ଝରିଲା। କିଛି ଜଣେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦୋଷାରୋପ କରିଲେ, ଆଉ କିଛି ଜଣେ ବାଲିଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ। ସମସ୍ତେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଘେରି ରହି, ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କଲେ ଯେ ସେମାନେ ଅନ୍ତିମ ଉପବାସ କରିବେ। ବାଲିପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ବନରାଜମାନେ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ନଦୀ କୂଳରେ ଦର୍ଭା ଘାସ ଉପରେ ବସି, ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଉପବାସ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦେଇ ସେମାନେ କହିଲେ, “ଏହି କର୍ମ ଉଚିତ। ରାମଙ୍କ ଅରଣ୍ୟବାସ, ଦଶରଥଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ, ଜନସ୍ଥାନର ହତ୍ୟା, ଜଟାୟୁଙ୍କ ହତ୍ୟା, ସୀତାଙ୍କ ଅପହରଣ, ବାଲିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ, ଏବଂ ରାମଙ୍କ କ୍ରୋଧର ଭୟ—ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା ସେମାନେ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ।” ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେହ ଥିବା ବନରାଜମାନେ ଏମିତି ଭାବରେ ଦର୍ଭା ଉପରେ ପଡ଼ି ରହିଲେ, ସେଠାରୁ ଉଠୁଥିବା କନ୍ଦନ ଶବ୍ଦ ପାହାଡ଼କୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲା, ମେଘର ଗର୍ଜନା ଭଳି ଆକାଶ ମଧ୍ୟ ଉଠିଲା। ଏହିପରି ସମୟରେ, ଏକ ଶକୁନୀ, ଯାହା ଜଟାୟୁଙ୍କ ଭାଇ, ସାମ୍ପାତି ନାମକ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ ପରାକ୍ରମୀ, ବିନ୍ଧ୍ୟା ପାହାଡ଼ର ଗୁହାରୁ ବାହାରି ଆସିଲେ। ସେ ବନରାଜମାନେ ଉପବାସରେ ବସିଥିବା ସ୍ଥାନଟିକୁ ଆସି, ଆନନ୍ଦିତ ହେଇ କହିଲେ, “ଏହି ସଂସାରରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଚାଲାଇଥାଏ। ଏମିତି ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଆଜି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛି। ଏହି ମୃତ ବନରାଜମାନେକୁ ଏକେକରି ଖାଇବି।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅଙ୍ଗଦ ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଦେଖ, ସୀତାଙ୍କ ଭାଗ୍ୟରେ ଏଠାରେ ଯମ ନିଜେ ଆସିଛନ୍ତି, ବନରାଜମାନଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ। ରାମଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୋଇନାହିଁ, ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ ହୋଇନାହିଁ, ଏହି ଅପରିକଳ୍ପିତ ବିପଦ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭାବେ ଆସିଛି।” ଅଙ୍ଗଦ ଆଉ କହିଲେ, “ଭଲପାଇବା ଓ ଦୟାରେ ଜଟାୟୁ, ଶକୁନୀରାଜ, ସୀତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ଜୀବନ ଦେଇଥିଲେ। ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯେଉଁଠି ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ, ସେଠି ଆତ୍ମସ୍ବାହିତ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି। ଆମେ ମଧ୍ୟ ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଆସି, ଆମ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଛୁ। ଆମେ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛୁ, କିନ୍ତୁ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ। ଶକୁନୀରାଜ ଜଟାୟୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କ ହାତରେ ନିଃଶଙ୍କ ଭାବେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରି ସ୍ବର୍ଗକୁ ଗଲେ। ଜଟାୟୁ, ଦଶରଥଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ, ଓ ସୀତାଙ୍କ ଅପହରଣରେ ଏବେ ବନରାଜମାନେ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଅରଣ୍ୟବାସ, ବାଲିଙ୍କ ରାଘବଙ୍କ ତୀରେ ପତନ, ରାମଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ନଶ୍ଟ, ଏବଂ କୈକେୟୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବରଦାନର ଫଳରେ ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ଘଟିଛି।” ଏପରି ଦୁଃଖଦ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ମହାମତୀ ସାମ୍ପାତି, ମନ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ଭରିଯାଇ, ବନରାଜମାନେ ଭୂମିରେ ଶୟାନ ଦେଖି, କ୍ଷୁଦ୍ର ଦୟାଭରା କଥା କହିଲେ। ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ମୁଁହରୁ ଶୁଣି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଚୁଞ୍ଚ ଓ ଗମ୍ଭୀର କଣ୍ଠର ସାମ୍ପାତି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ବଢ଼ି ଭଲପାଇଥିବା ଭାଇ ଜଟାୟୁଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ବନ୍ଧରେ କିଏ ଏଠି ଘୋଷଣା କରୁଛି? ଜନସ୍ଥାନରେ ରାକ୍ଷସ ଓ ଶକୁନୀ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା? ଏତେ ଦିନ ପରେ ଆଜି ମୋ ଭାଇଙ୍କ ନାମ ଶୁଣିଲି। ମୋତେ ଏହି ଦୁର୍ଗମ ପାହାଡ଼ରୁ ତୁମେ ନେମି, ତୁମେ ଯୁବା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ପରାକ୍ରମୀ। ଏତେ ବର୍ଷ ପରେ ଏହି କଥା ଶୁଣି ମୋତେ ଶାନ୍ତି ମିଳିଛି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ବିନାଶ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ମୋ ଭାଇ ଜଟାୟୁ ଯିଏ ଜନସ୍ଥାନରେ ରହୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀ ଦଶରଥଙ୍କ କେମିତି ଅଛନ୍ତି? ରାମ, ଯିଏ ଜେଷ୍ଠପୁତ୍ର ଓ ବଡ଼ମାନ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରିୟ—ମୋ ପଖ ପ୍ରବଳ ତପରେ ଜଳିଯାଇଛି, ତେଣୁ ଉଡ଼ିପାରିବି ନାହିଁ; ମୋତେ ଏହି ପାହାଡ଼ରୁ ତଳକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଚାହେଁ।” ସାମ୍ପାତିଙ୍କ ଏହି ଦୁଃଖଦ୍ୟୋତକ କଥା ଶୁଣି ବନରାଜମାନେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଅବିଶ୍ୱାସ କଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ଭୟଭିତ ଥିଲେ। ଉପବାସରେ ବସିଥିବା ବନରାଜମାନେ ଭାବିଲେ, “ଏହି ଶକୁନୀ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଖାଇଯିବ।” ସେମାନେ ଏକ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କଲେ—ଯଦି ଆମେ ଏଠି ବସି ଯାଉଛୁ ଓ ସେ ଆମକୁ ଖାଉନାହାନ୍ତି, ତେବେ ଆମ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେବ। ଏହିପରି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇ ଅଙ୍ଗଦ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରୁ ତଳକୁ ଅସି, ଶକୁନୀ ସାମ୍ପାତିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ପୂର୍ବଜ ରିକ୍ଷରାଜ ନାମକ ଏକ ପ୍ରବଳ ବନରାଜ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଦୁଇପୁଆ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ବାଲି, ଉଭୟେ ପରାକ୍ରମୀ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ। ବାଲି, ମୋର ପିତା, ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବିଶ୍ୱବିଖ୍ୟାତ ହେଲେ। ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ମହାରଥୀ ରାମ, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ।