ଅଙ୍ଗଦ ବିଷଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ ମନେ କଲେ—ମୋର ଉପଦେଶ ଅସ୍ୱୀକୃତ, ମୁଁ ଭୁଲ କରିଛି, ଶକ୍ତି ଭାଗ ଭାଗ ହୋଇଯାଇଛି, ଏପରି ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅସହାୟ ଅବସ୍ଥାରେ କିପରି କିଷ୍କିନ୍ଧାରେ ବଞ୍ଚିପାରିବି? ସୁଗ୍ରୀବ କ୍ରୁର, ଚତୁର ଓ ନିଷ୍ଠୁର; ସେ ରାଜ୍ୟ ଲାଗି ମୋତେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଶାସ୍ତି ଓ ବନ୍ଧନ ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିପାରେ। ମୋ ପାଇଁ ବନ୍ଧନ ଓ ଅପମାନ ମୃତ୍ୟୁ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ଦୁଃଖଦାୟକ; ଏହି ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ମୁଁ ଉପବାସରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିବି, ସମସ୍ତ ବାନର ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ ଏବଂ ଘରକୁ ଫେରିଯାଆନ୍ତୁ। ମୁଁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଉଛି, ମୁଁ ସହରକୁ ଯିବିନାହିଁ; ଏଠାରେ ଉପବାସରେ ରହି ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିବି, କାରଣ ମୋ ପାଇଁ ଏହି ମୃତ୍ୟୁ ଉତ୍ତମ। ତୁମେ ଯଥାଯଥ ଶୁଭେଚ୍ଛା ସହିତ ରାଜାଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର କୁଶଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରଣାମ କରିବା; ଏଭଳି ଭାବରେ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଘବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କରିବା। ମୋର ପକ୍ଷରୁ ମୋ ଭାଇ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ, ଯିଏ ବାନରମାନ୍ୟଙ୍କ ରାଜା, ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେବା; ଏହି ଶୁଭେଚ୍ଛା ଓ କୁଶଳ ମାତା ଓ ରୁମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେବା। ଏହି ସହ ମୋର ମାତା ତାରାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେବା; ସେ ପୁତ୍ରପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ଦୟାମୟୀ ଓ ତପସ୍ୱିନୀ। ମୁଁ ଏଠାରେ ହାରାଇଯିବା ଖବର ଶୁଣି ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବେ। ଏଭଳି କହି, ବଡ଼ମାନ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଅଙ୍ଗଦ ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଦର୍ଭା ଘାସ ଉପରେ ଶୋଇପଡ଼ିଲେ। ତାଙ୍କ ସହ ଅନ୍ୟ ବନରମାନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ କ୍ରନ୍ଦନ କରିଲେ। ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ଆଖିରୁ ତାପସ୍ପଦ ଅଶ୍ରୁ ବହିଲା; କିଛି ଜଣେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ବାଲିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ। ସମସ୍ତେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଘେରି ଉପବାସରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ; ବାଲିପୁତ୍ରଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସରି, ସମସ୍ତେ ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ନଦୀତଟରେ ଦର୍ଭା ଘାସ ଉପରେ ବସି ପବିତ୍ର ଜଳ ଛୁଇଁଲେ। ମୃତ୍ୟୁ କାମନା କରୁଥିବା ସେଇ ବାନରମାନ୍ୟମାନେ କହିଲେ—‘ଏହି ଠିକ୍ ହେବ’, ଏବଂ ରାମଙ୍କ ବନବାସ, ଦଶରଥଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ସେମାନେ ଜନସ୍ଥାନର ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ, ଜଟାୟୁଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ, ସୀତା ଅପହରଣ, ବାଲିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ରାମଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ବାନରମାନ୍ୟମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଥିବା ଘଟଣାକୁ ମନେ କରିଲେ। ପର୍ବତ ପିକର ଦେଖିବାକୁ ଯେପରି ବଡ଼ ବାନରମାନ୍ୟମାନେ ଶୋଇଥିଲେ, ସେଇ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଅତିରିକ୍ତ ରୋଦନରେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା, ଯେପରି ମେଘର ଗର୍ଜନରେ ଆକାଶ ଗଞ୍ଜିଉଠେ। ଏହିଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ, ପର୍ବତ ଢାଳରେ ବସିଥିବା ବନରମାନ୍ୟମାନେ ଏବଂ ରାଜା ଜଟାୟୁଙ୍କ ଜନ୍ମର ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଏକ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗୃଧ୍ର, ଜଟାୟୁଙ୍କ ଭାଇ ସମ୍ପାତି, ଯିଏ ବହୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ପ୍ରବଳ, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତର ଗୁହାରୁ ବାହାରି, ବନରମାନ୍ୟମାନେ ବସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ—‘ନିଶ୍ଚୟ, ଭାଗ୍ୟ ଏହି ଜଗତରେ ମାନବକୁ ତାହାର ନିଜ ନିୟମରେ ଚଳାଏ; ଏହି ଖାଦ୍ୟ, ଯାହା ମୋ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା, ବହୁ ଦିନ ପରେ ଆସିଛି। ମୁଁ ଏହି ମୃତ ବନରମାନ୍ୟମାନେକୁ ଏକ ଏକ କରି ଖାଇଦେବି।’ ଏଭଳି କହି, ପକ୍ଷୀ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ପକ୍ଷୀଙ୍କ ଏହି ମୃଗୟାସୁକ୍ତ କଥା ଶୁଣି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଅଙ୍ଗଦ ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ଦେଖ, ସୀତାଙ୍କ ଭାଗ୍ୟରେ, ମୃତ୍ୟୁଦେବ ଯମ ନିଜେ ବନରମାନ୍ୟମାନେର ବିନାଶ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ରାମଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୋଇନାହିଁ, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ପୂରଣ ହୋଇନାହିଁ; ଏହି ଅପରିକଳ୍ପିତ ବିପଦ ଅଚାନକ ବନରମାନ୍ୟମାନେ ଉପରେ ଆସିପଡ଼ିଛି। ଭଲପାଉଥିବା ଓ କରୁଣାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି, ଜଟାୟୁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରିଥିଲେ; ଆମେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରୁଛୁ। ଏହି ସେବା ପାଇଁ ଜୀବନ ଦେବା ସ୍ୱାଭାବିକ। ଧର୍ମଜ୍ଞ ଜଟାୟୁ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ; ଆମେ ମଧ୍ୟ ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରମିତ ହୋଇ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରୁଛୁ। ଆମେ ବନରେ ଆସିଛୁ, ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ରାବଣଙ୍କ ହାତରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ହୋଇ ଜଟାୟୁ ଭୟ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଉତ୍ତମ ଗତି ପାଇଛନ୍ତି। ଜଟାୟୁ ଓ ଦଶରଥଙ୍କ ନାଶ, ସୀତାଙ୍କ ଅପହରଣରେ ବନରମାନ୍ୟମାନେ ସନ୍ଦେହରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି। ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ସହିତ ବନବାସ, ବାଲିଙ୍କୁ ରାଘବଙ୍କ ବାଣରେ ହତ୍ୟା, ରାମଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ନାଶ, କୈକେୟୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବରରେ ଏହି ଅନର୍ଥ ଘଟିଛି।’ ଏଭଳି ଦୁଃଖଦ କଥା କହି, ବନରମାନ୍ୟମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ମହାମନା ଗୃଧ୍ରରାଜ ସମ୍ପାତି ଦୁଃଖରେ ବିକଳ ହୋଇ ଦୟାଭରା କଥା କହିଲେ। ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଚଞ୍ଚୁ, ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ ସେ କହିଲେ—‘ମୋ ଭାଇ ଜଟାୟୁଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଦୁଃଖଦ ସମ୍ବାଦ କିଏ ଦେଉଛି? ସେ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ବଡ଼, ମୋର ହୃଦୟ ଉପରେ ଏହି ଦୁଃଖ ଆଘାତ ଦେଉଛି। ଜନସ୍ଥାନରେ ରାକ୍ଷସ ଓ ଗୃଧ୍ର ମଧ୍ୟରେ କିପରି ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା? ବହୁ ଦିନ ପରେ ଆଜି ମୁଁ ମୋ ଭାଇର ନାମ ଶୁଣିଲି। ମୋ ଏହି ପର୍ବତ ଶୃଙ୍ଗରୁ ତୁମେ ମୋତେ ନମାଇଦିଅ, କାରଣ ତୁମେ ଯୁବା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ। ବହୁ ଦିନ ପରେ ଏହି ଉପଖ୍ୟାନ ଶୁଣି ମୋର ମନ ତୃପ୍ତି ହେଲା; ମୁଁ ଚାହେଁ ଯେ, ଏହି ମୃତ୍ୟୁ ଘଟଣା ବିଷୟରେ ତୁମେ ମୋତେ କୁହ। ମୋ ଭାଇ ଜଟାୟୁ, ଯିଏ ଜନସ୍ଥାନରେ ବସୁଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସ୍ନେହୀ ଦଶରଥଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ—ସେ କିପରି ଅଛନ୍ତି? ରାମ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର ଓ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ଅତି ମୂଲ୍ୟବାନ; ମୋର ପାଖରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ପାକିଥିବା ପକ୍ଷ ଥିବାରୁ ମୁଁ ଉଡ଼ିପାରୁନାହିଁ, ତୁମେ ମୋତେ ଏହି ପର୍ବତରୁ ତଳକୁ ନେଇଯିଅ।