ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲା। ଏହିପରେ, ହେ ରାମ, ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ—ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ଲାଲ୍ ହୋଇଯିବା, ସେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ: “ମୁଁ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ମୋତେ ବାଞ୍ଚିତ କରାଗଲା। ଏହିଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ତୁମେ ତୁମ ନିଜ ଜନ୍ମନୀରୁ ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ତୁମର ସମସ୍ତ ଜନ୍ମନୀମାନେ ଅପୁତ୍ରିକା ହେବେ।” ଏପରି ଭାବେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ, ସେ ପୃଥିବୀକୁ ମଧ୍ୟ ଶାପ ଦେଲେ: “ହେ ପୃଥିବୀ, ତୁମେ ଏକ ରୂପ ରହିପାରିବେ ନାହିଁ; ତୁମେ ବହୁ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସ୍ୱରୂପ ହେଇଯିବେ।” ଏବଂ ଆଉ କହିଲେ, “ତୁମେ ଯିଏ ମନେ ଅନ୍ଧକାର ଧାରଣ କରିଛ, ମୋ ସନ୍ତାନକୁ ଅଞ୍ଚଳ କରିବାକୁ ଏଚ୍ଛା କର ନାହିଁ, ମତେ ରୋଷିତ କରିଛ, ସେଇଠାରୁ ସନ୍ତାନ ଲାଭର ଆନନ୍ଦ ତୁମେ ପାଇବେ ନାହିଁ।” ଦେବତାମାନେ ଏହି ଶାପରେ ପୀଡିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ଇନ୍ଦ୍ର ବରୁଣଙ୍କ ରକ୍ଷିତ ଦିଗକୁ ଯାଇଲେ। ସେଠାରେ, ମହାଦେବ ଶିବ ହିମାବତ୍ ପାହାଡ଼ର ଉତ୍ତର ଶୃଙ୍ଗରେ, ଦେବୀଙ୍କ ସହିତ ଉପବାସ ଓ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ହେ ରାମ, ଏହି କଥା ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ କୁହାଯାଇଛି। ଏବେ ମୁଁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ତୁମକୁ ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା କୁହିବି, ଶୁଣ। ଏହିବେଳେ, ଶିବ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ—ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମିଶି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଏଇ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଗଲେ—ସେମାନଙ୍କ ସେନାପତି ପାଇଁ ଏକ ନୂତନ ନେତୃତ୍ୱ ଆବଶ୍ୟକ। ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, “ଯିଏକି ଆଗରୁ ଆମ ସେନାପତି ଥିଲେ, ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ। ଏବେ ଲୋକମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଯାହା ଉଚିତ, ଆପଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତୁ, କାରଣ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଛୁ।” ଦେବତାମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ସେମାନେଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ତାହା ସତ୍ୟ, ଏବଂ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ଏହା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗା, ଯାହାର ଗର୍ଭରେ ଅଗ୍ନି ସନ୍ତାନ ଦେବେ, ସେଇ ସନ୍ତାନ ଦେବସେନାପତି ହେବେ, ଶତ୍ରୁନାଶକ ହେବେ। ହିମାବତଙ୍କ ଜେଷ୍ଠା କନ୍ୟା ଏହି ସନ୍ତାନକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବେ, ଓ ଉମା ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶଂସା କରିବେ।” ଏହା ଶୁଣି ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧିତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ ଓ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ହେ ଦେବ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କର; ତୁମ ତପୋଜ୍ଵଳା ଶକ୍ତିକୁ ଗଙ୍ଗା, ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା, ମଧ୍ୟରେ ରଖ।” ଅଗ୍ନି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ, ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ କହିଲେ, “ହେ ଦେବୀ, ଏହି ଗର୍ଭ ଧାରଣ କର, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଗଙ୍ଗା ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ; ତାଙ୍କର ମହିମା ଦେଖି, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶକ୍ତି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା। ଏହାପରେ, ଅଗ୍ନି ଦେବୀଙ୍କ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଅଭିଷେକ କଲେ, ଏବଂ ଗଙ୍ଗାର ସମସ୍ତ ଧାରା ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା। ତାପରେ, ଗଙ୍ଗା ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ଦେବ, ତୁମ ଉତ୍ସର୍ଗ ଜ୍ୱାଳା ଯେପରି ଜଳିଉଛି, ମୁଁ ଏହି ଭାର ସହିପାରୁନାହିଁ।” ତାହାରେ ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ଗର୍ଭକୁ ହିମାଲୟ ପାହାଡ଼ର ଶୃଙ୍ଗରେ ରଖ।” ଗଙ୍ଗା ଏହି ଆଦେଶ ମାନି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ ଗର୍ଭକୁ ତାଙ୍କ ଧାରାରୁ ବିସର୍ଜନ କଲେ। ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ ଗର୍ଭ ତାଙ୍କ ଧାରାରୁ ବିସର୍ଜିତ ହେଲା; ଯାହା ଚମକୁଥିଲା ପିଗ୍ଧ ସୁନାର ଭଳି। ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ମାନ୍ୟ ସୁନା ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ରୂପର ଚାନ୍ଦି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା; ତାହାର ତୀବ୍ରତାରୁ ତାମ୍ବା ଓ କଳା ଲୋହା ମଧ୍ୟ ଉପଜିଲା। ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ଅଶୁଦ୍ଧି ଷୀଷକ ଓ ସିସା ହେଇଗଲା; ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁ ବଢିଗଲା। ଏହି ଦୀପ୍ତି ଗର୍ଭ ପୃଥିବୀରେ ପଡିବା ସହିତ, ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲ, ପର୍ବତରେ ଘେରାଯାଇଥିବା ସ୍ଥାନ ସୁନାର ଭଳି ହୋଇଗଲା। ସେଠାରୁ ଏହି ସ୍ଥାନ ‘ଜାତରୂପ’—ଅର୍ଥାତ୍ ସୁନା, ଅଗ୍ନି ସମାନ ଦୀପ୍ତିମାନ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା; ସେଠାରେ ଘାସ, ଗଛ, ଲତା, ଓ ଝାଡ଼ି ସମସ୍ତ ସୁନାର ଭଳି ହୋଇଗଲା। ତାପରେ, ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବାୟୁ ଦେବତାମାନେ ସହିତ, ଏହି ଜନ୍ମିତ ଶିଶୁକୁ ପୋଷଣ କରିବାକୁ କୃତ୍ତିକାମାନେଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। କୃତ୍ତିକାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଶିଶୁକୁ ଦୁଧ ଦେବା ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ଏହି ଶିଶୁ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପୁତ୍ର।” ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା କହିଲେ, “ତାଙ୍କୁ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ବୋଲି ଡାକାଯିବ; ସେ ତିନି ଲୋକରେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ, ଏହିଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଶିଶୁଙ୍କୁ ଅପୂର୍ବ ଦୀପ୍ତିରେ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ, ଯେପରି ସେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି। ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ‘ସ୍କନ୍ଦ’ ବୋଲି କହିଲେ, କାରଣ ସେ ଗର୍ଭରୁ ବିସର୍ଜିତ ହୋଇଥିଲେ; ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ସେ କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବାହୁଶାଳୀ ଓ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଦୀପ୍ତିମାନ। ତାପରେ, କୃତ୍ତିକାମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ଦୁଧ ଦେଲେ; ଛଅଟି ମୁହଁ ନିଏ, ସେ ଛଅ ଜଣଙ୍କ ଛାତିରୁ ଦୁଧ ନେଲେ। ଏକ ଦିନରେ ଦୁଧ ନେଇ, ସେ ଶିଶୁ ମୃଦୁ ଶରୀର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଦାନବ ସେନାମାନେଙ୍କୁ ଜୟ କଲେ। ଏହିପରେ, ଅଗ୍ନି ଦେବତାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ଦେବସେନାପତି ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ କଲେ। ହେ ରାମ, ଏହିଭଳି ମୁଁ ତୁମକୁ ଗଙ୍ଗା ଓ ଶୁଭ ଶିଶୁ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ଜନ୍ମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କୁହିଦେଲି।